III FSK 5088/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 2369/20 w sprawie ze skargi K.Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 30 września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 2369/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA") oddalił skargę K. Z. (dalej: "Skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: "Dyrektor") z dnia 30 września 2020 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za III kwartał 2014 r. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku, Skarżący zaskarżył go w całości i wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA oraz zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wyrokowi temu zarzucono:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej jako "p.p.s.a."):

I. naruszenie przepisów prawa, materialnego, tj.:

1) art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2015 r. (dalej: "u.p.n.") w zw. z art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2015 r. (dalej: "o.p."), poprzez jego błędną wykładnię objawiającą się w stwierdzeniu WSA, iż I. sp. z o.o. (dalej: "Spółka") w 2014 r. spełniała przesłanki do ogłoszenia jej upadłości, podczas gdy Spółka posiadała wyłącznie jednego wierzyciela, co jednocześnie oznaczało brak zaistnienia przesłanek do ogłoszenia upadłości Spółki, a to z powodu, iż u.p.n. określa zasady wspólnego dochodzenia roszczeń wierzycieli (przynajmniej dwóch) od niewypłacalnych dłużników;

2) art. 116 § 1 pkt 3 lit. b) o.p., poprzez jego błędną wykładnię i orzeczenie odpowiedzialności Skarżącego za wyżej wymienione zobowiązania podatkowe Spółki, podczas gdy niezgłoszenie przez Skarżącego (działającego w imieniu Spółki) wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki w czasie pełnienia przez niego funkcji w zarządzie Spółki nastąpiło bez jego winy, albowiem Spółka nie spełniała przesłanek do ogłoszenia jej upadłości, a ewentualny wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki podlegałby oddaleniu ze względu na brak przesłanek do ogłoszenia upadłości Spółki;

3) art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) o.p., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w omawianej sprawie nie zachodzą przesłanki egzoneracyjne, pozwalające na uwolnienie się Strony od odpowiedzialności podatkowej w związku z przewlekłą chorobą psychiczną Skarżącego;

II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 120 w zw. z art. 121 § 1 w zw. z art. 122 w zw. z art. 187 § 1 i art. 191 o.p., poprzez oddalenie skargi przez WSA, który nie dopatrzył się, iż organy obu instancji nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego, w tym zwłaszcza dokonały powierzchownego rozpatrzenia dowodów korzystnych dla Skarżącego, w postaci dowodów z przedstawionej dokumentacji lekarskiej.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wywiedziono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.: "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów" (art. 182 § 3 p.p.s.a.). Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie Skarżący zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna (Dyrektor) nie zażądała jej przeprowadzenia, Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu.

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sporu jest orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności Skarżącego, jako członka zarządu wraz ze Spółką za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za III kwartał 2014 r.

Naczelny Sąd Administracyjny za nieusprawiedliwiony uznaje zarzut naruszenia przez WSA przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1 u.p.n. w zw. z art. 116 § 1 o.p. w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2015 r., poprzez jego błędną wykładnię przejawiającą się w stwierdzeniu WSA, iż Spółka w 2014 r. spełniała przesłanki do ogłoszenia jej upadłości, podczas gdy Spółka posiadała wyłącznie jednego wierzyciela. Sąd w niniejszym składzie nie podziela w tym zakresie poglądów przytaczanych w skardze kasacyjnej przez jej autora. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni zgadza się z argumentacją zaprezentowaną przez NSA w wyroku z dnia 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt III FSK 3143/21. Od dłuższego już czasu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest bowiem pogląd, że z niewypłacalnością dłużnika, o czym mowa jest w art. 10 i art. 11 ust. 1 i 2 u.p.n., mamy również do czynienia, gdy dłużnik ten nie zaspakaja jednego tylko wierzyciela (zob. na przykład wyroki NSA z: 10 stycznia 2017 r., sygn. akt II FSK 3737/14; 28 kwietnia 2017 r., sygn. akt I FSK 1624/15; 6 czerwca 2017 r., sygn. akt I FSK 1951/15; 23 października 2018 r., sygn. akt II FSK 3005/16; 5 grudnia 2018 r, sygn. akt II FSK 1686/18; 12 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 3336/18; 6 marca 2020 r., sygn. akt II FSK 2144/19; 21 lipca 2020 r., sygn. akt II FSK 1099/20; 18 września 2020 r., sygn. akt II FSK 729/20). Przesłanka egzoneracyjna wymieniona w art. 116 § 1 pkt 1 o.p. odnosi się bowiem wyłącznie do zgłoszenia wniosku, a nie do skutku tego wniosku, jakim jest ogłoszenie, bądź brak ogłoszenia upadłości. Wniosek należy złożyć wówczas, gdy zaistnieją przesłanki niewypłacalności dłużnika, określone w art. 10 i art. 11 u.p.n. Jeżeli zatem dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań, powinien taki wniosek zawsze złożyć. Odróżnić należy przy tym obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości od skuteczności tego wniosku i ogłoszenia upadłości przez sąd upadłości. Dłużnik ma jedynie obowiązek dokonania oceny, czy wykonuje swoje wymagalne zobowiązania, natomiast oceny, czy faktycznie zaistniały przesłanki do ogłoszenia upadłości władny jest dokonać wyłącznie sąd właściwy w sprawach upadłości (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 7 listopada 2016 r., sygn. akt III UK 13/16, opublikowany: w LEX pod nr 2183503). To do sądu upadłości należy zatem ocena, czy faktycznie zobowiązania nie są wykonywane i czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania upadłościowego.

Naczelny Sąd Administracyjny za chybiony uznaje zarzut naruszenia przepisu art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) o.p., poprzez jego błędną wykładnię. WSA zasadnie ocenił, że organy podatkowe właściwie przyjęły, iż w omawianej sprawie nie zachodzą przesłanki egzoneracyjne, pozwalające na uwolnienie się Skarżącego od odpowiedzialności podatkowej w związku z jego przewlekłą chorobą psychiczną. Właściwie bowiem ocenił WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że uwzględniając wszystkie okoliczności zdrowotne Skarżącego, jednak jego stan psychiczny pozwalał na częściowe regulowanie wyżej opisywanych zaległości. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie kwestionując wcale choroby psychicznej Skarżącego, należy zauważyć, że nie wykazał on jej bezpośredniego wpływu na brak możliwości zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości (tj. zaistnienia trwałego stanu wyłączającego świadome działanie). Podkreślić należy, że choroba Skarżącego trwała co najmniej od 1994 roku a Skarżący jako Prezes Spółki regulował jej inne zobowiązania podatkowe.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zarzutu skargi kasacyjnej, iż WSA oraz organy obu instancji nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego, w tym zwłaszcza dokonały powierzchownego rozpatrzenia dowodów korzystnych dla Skarżącego, w postaci dowodów z przedstawionej dokumentacji lekarskiej. Okoliczności choroby na tle psychiatrycznym w żaden sposób nie dowodzą braku zdolności do składania ważnych oświadczeń woli przez członka zarządu. Właściwie przyjął WSA, że załączone dokumenty dowodzą jedynie, że Skarżący począwszy co najmniej od 1994 r. podejmował leczenie w specjalistycznych placówkach w związku z problemami natury psychicznej oraz z powodu uzależnienia. W większości dowody te nie dotyczą jednak okresu objętego niniejszym postępowaniem. Należy zgodzić się z wywodami organów podatkowych, że przedstawiona dokumentacja medyczna (miedzy innymi zaświadczenia) wskazują jedynie na podjęte leczenie oraz były wystawiane z różnym rozpoznaniem (w tym rozpoznaniem uzależnienia). Z akt sprawy wynika, że Skarżący w badanym okresie posiadał pełną zdolność do czynności prawnych, a zatem był w stanie kierować świadomie swoim postępowaniem. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, aby w jakimkolwiek postępowaniu podważono skuteczność prawną podjętych przez Skarżącego decyzji. Tym samym, za nietrafny należy uznać zarzut naruszenia przez WSA przepisów art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 120 w zw. z art. 121 § 1 w zw. z art. 122 w zw. z art. 187 § 1 i art. 191 o.p., poprzez oddalenie skargi.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Bogusław Woźniak Krzysztof Winiarski Sławomir Presnarowicz