III FSK 4920/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Bogusław Woźniak (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 769/20 w sprawie ze skargi J.C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 23 czerwca 2020 r. nr 1201-IEE.711.1.87.2020.2.AG w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J.C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z 12 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 769/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J.C, na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 23 czerwca 2023 r., nr 1201-IEE.711.1.87.2020.2.AG w przedmiocie zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości. Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a."

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł J.C. zaskarżając ten wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1) przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. - poprzez oddalenie skargi w związku z brakiem stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

2) przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. - poprzez oddalenie skargi w związku z brakiem stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to przepisów:

- art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) - dalej jako: "K.p.a." w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.) - dalej jako: "u.p.e.a." - poprzez pominięcie dokonania merytorycznej oceny operatu szacunkowego stanowiącego podstawę wydania zaskarżonego orzeczenia.

- art. 7 i art. 77 oraz art. 80 K.p.a - poprzez prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy i nieprawidłową ocenę zebranego materiału dowodowego,

- art. 110m i art. 110s u.p.e.a. - poprzez dokonanie opisu i oszacowania nieruchomości w oparciu o nieprawidłowo sporządzony operat szacunkowy,

3) przepisu art. 151 P.p.s.a. - poprzez brak uwzględnienia i oddalenie skargi, pomimo naruszenia prawa procesowego i prawa materialnego.

II. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

1) przepisów § 4 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. z 2021 r. poz. 555), dalej "rozporządzenie" - poprzez ich błędne zastosowanie, w związku z

2) przepisem art. 4 pkt 16 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm.) - dalej "u.g.n.", poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie do rozstrzygnięcia sprawy

W związku z wywiedzionymi podstawami kasacyjnymi skarżący wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz

2) zwrot kosztów postępowania w wysokości prawem określonej,

3 rozstrzygnięcie sprawy na rozprawie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.), sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne. O powyższym strony zostały zawiadomione przy jednoczesnym pouczeniu co do możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej albo żądania jej oddalenia w odrębnym piśmie procesowym. Przed wyznaczonym terminem posiedzenia niejawnego (10 kwietnia 2024 r.) strony nie zgłosiły sprzeciwu co do trybu jej rozpatrzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że opis i oszacowanie wartości nieruchomości sporządzane jest w oparciu o ustalenia dokonane przy sporządzaniu operatu szacunkowego. Operat szacunkowy natomiast, jest opinią autorską rzeczoznawcy majątkowego o wartości nieruchomości. Ocena operatu szacunkowego zbliżona jest do oceny dowodu z opinii biegłego, o której mowa w art. 84 § 1 K.p.a., pełni bowiem podobną rolę. Z kolei z przepisów art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. wynika, że organ administracji musi ocenić dowód (w tym również operat szacunkowy) po jego przedłożeniu i w razie powzięcia jakichkolwiek wątpliwości co do jego prawidłowości lub zgłoszenia zastrzeżeń przez stronę postępowania, podjąć działania zmierzające do usunięcia tych wątpliwości. Jedynym ograniczeniem w wyborze tych działań jest zakaz zastąpienia dowodu z operatu szacunkowego w zakresie ustalenia wartości nieruchomości innym dowodem, co wynika z treści art. 110s § 1 u.p.e.a. Obowiązkiem organu jest zatem dokonanie oceny operatu szacunkowego pod względem formalnym, a więc czy został sporządzony i podpisany przez uprawnioną osobę, czy zawiera wymagane przepisami prawa elementy, czy nie zawiera niejasności, pomyłek, braków, które powinny być sprostowane lub uzupełnione, aby dokument ten miał wartość dowodową. O kwestiach merytorycznych operatu decyduje natomiast rzeczoznawca. Organ rozpoznający sprawę nie posiada bowiem wiadomości specjalnych, którymi dysponuje biegły i z tych powodów może oceniać operat szacunkowy jako dowód w sprawie mając na uwadze przepisy prawa oraz to, czy treść operatu jest logiczna i kompletna, a także czy sporządzona wycena została należycie uzasadniona. Taki pogląd ugruntowany jest w orzecznictwie dotyczącym kwestii, jaki charakter ma dowód z opinii biegłego i jaka jest jego wartość dowodowa (wyrok WSA w Poznaniu z 24 stycznia 2020 r. sygn. akt I SA/Po 862/19; wyrok NSA z 18 lipca 2018 r., sygn. akt II FSK 1960/16).

W wyniku analizy merytorycznej operatu szacunkowego sporządzonego 8 września 2019 r., stanowiącego podstawę opisu i oszacowania wartości nieruchomości, Dyrektor w postanowieniu z 23 czerwca 2020 r. stwierdził, że został on sporządzony zgodnie z wymogami wynikającymi z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego.

W operacie tym, uwzględniając uwarunkowania prawne, merytoryczne i formalne, rzeczoznawca określił - w następstwie pełnego procesu wyceny, obejmującego wszelkie czynności szacunkowe konieczne do właściwego określenia wartości nieruchomości - wartość rynkową nieruchomości. WSA zasadnie przyjął, że w ocenie organu, operat zawierał szczegółowe przedstawienie obliczeń oraz wynik wyceny wraz z uzasadnieniem, jak też informacje niezbędne przy dokonywaniu wyceny nieruchomości przez rzeczoznawcę majątkowego, w tym wskazanie podstaw prawnych i uwarunkowań dokonanych czynności, rozwiązań merytorycznych, przedstawienia toku obliczeń oraz wyniku końcowego, co w konsekwencji potwierdza, że został on sporządzony w sposób umożliwiający dokonanie - przy zastosowanym przez rzeczoznawcę podejściu do wyceny - analizy logiczności i poprawności wniosków w nim zawartych. Operat został sporządzony i podpisany przez osobę uprawnioną, wpisaną na listę rzeczoznawców majątkowych.

Wobec powyższego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 77 i 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. jest niezasadny.

W zakresie zarzutu naruszenia art. 110m i art. 110s u.p.e.a. należy zauważyć, że zarzut ten został sporządzony w sposób nieprecyzyjny. Zarówno przepis art. 110m jak i 110s u.p.e.a. zawiera kilka odrębnych norm zawartych w odrębnych jednostkach redakcyjnych (paragrafach). Sąd nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych (wyrok NSA z 16 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 861/10). Jedynie w sytuacji, gdy treść uzasadnienia skargi kasacyjnej pozwala na jednoznaczne określenie, jaką postać naruszenia prawa wnoszący skargę kasacyjną chciał powołać w zarzutach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny może przeprowadzić kontrolę merytoryczną zarzutu. Uzasadnienie omawianego zarzutu sprowadza się do stwierdzenia, że brak było podstaw do opisu i oszacowania nieruchomości w oparciu o operat szacunkowy sporządzony z naruszeniem przepisów postępowania. Wyjaśnić należy, że operat szacunkowy nie został sporządzony w oparciu o podnoszone w skardze kasacyjnej przepisy postępowanie, przepisy te stanowiły jedynie kryterium jego oceny. Jak wykazano wyżej, ocena kwestionowanego operatu szacunkowego dokonana została z poszanowaniem zasad określonych w art. 6, art. 7, art. 77 i 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Odnosząc się do podnoszonego przez Skarżącego zarzutu, iż nieruchomości dobrane do porównania w operacie szacunkowym, nie stanowiły nieruchomości podobnych w rozumieniu art. 4 pkt 16 u.g.n., co ma świadczyć o nieprawidłowym ich doborze do porównania, wskazać należy, że zgodnie z definicją "nieruchomości podobnej" zawartej w przywołanym wyżej przepisie, przez nieruchomość podobną należy rozumieć nieruchomość, która jest porównywalna z nieruchomością stanowiącą przedmiot wyceny, ze względu na położenie, stan prawny, przeznaczenie, sposób korzystania oraz inne cechy wpływające na jej wartość. Trzeba zaznaczyć, że zgodnie z tym przepisem, określenie "porównywalny" nie oznacza tożsamy, a jedynie na tyle zbliżony do innego, aby można go było z nim porównać. Należy zauważyć, że podobieństwo nieruchomości rozumiane potocznie nie jest równoznaczne z podobieństwem zdefiniowanym ustawowo. Ustawowa definicja podobieństwa nieruchomości nie upoważnia do rozstrzygania czy wśród odnotowanych transakcji znajdują się nieruchomości mniej lub bardziej podobne (w potocznym rozumieniu tego słowa) do nieruchomości wycenianej. Definicja ta ma za zadanie jedynie rozstrzygać, czy użyte do porównań transakcje spełniają przepis prawa czy też go nie spełniają. Warunkiem podobieństwa ustawowego jest porównywalność nieruchomości ze względu na cechy wpływające na wartość. Oznacza to że nieruchomości podobne charakteryzują się tym samym zestawem cech wpływającym na ich ceny transakcyjne, a przez to na wartość. Niepodobieństwo ma natomiast miejsce wtedy gdy nieruchomości charakteryzują się odmiennymi, nieporównywalnymi cechami wpływającymi na wartość. Przykładem nieruchomości niepodobnych mogą być nieruchomości lokalowe i gruntowe niezabudowane. Cechy istotnie wpływające na wartość tych pierwszych np. powierzchnia użytkowa, czy piętro nie występują w przypadku gruntów, co czyni je nieporównywalnymi, a przez to niepodobnymi. Niewłaściwe rozumienie ustawowej definicji podobieństwa prowadzi do mylenia porównywalności cech nieruchomości wpływających na wartość z bliskością stanów tych cech. Jeśli rzeczoznawca majątkowy potrafi określić wymiar wpływu stanów poszczególnych cech na wartość, to dokonywanie porównań nieruchomości o różnych stanach cech uznać należy za prawidłowe. Zauważyć w tym miejscu należy, że w niniejszej sprawie rzeczoznawca majątkowy stosując do wyceny podejście porównawcze metodą korygowania ceny średniej przy uwzględnieniu cen wolnorynkowych podobnych nieruchomości zabudowanych jednorodzinnymi domami mieszkalnymi i niezabudowanymi w lokalizacjach na terenie B. i okolicy, funkcji terenów, położenia i stopnia wyposażenia w urządzenia komunalne i stanu ich zagospodarowania - zastosował współczynniki korygujące, co było następstwem określenia przez rzeczoznawcę cech różniących nieruchomości przyjęte do porównania od nieruchomości wycenianej.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 151 P.p.s.a. wyjaśnić należy, że zarzut naruszenia tych przepisów nie mógł stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej. Normy te są normami o charakterze "wynikowym" regulującymi jedynie sposób rozstrzygnięcia co do skargi. Dla potwierdzenia zasadności zarzutu naruszenia tych przepisów niezbędne jest wskazanie naruszenia innych przepisów proceduralnych lub materialnych, którym Sąd uchybił. Ewentualne naruszenie w zakresie ustalenia podstaw do oddalenia lub uwzględniania skargi następuje w fazie wcześniejszej niż etap orzekania, czyli w fazie kontroli zaskarżonego aktu lub czynności poprzedzającej wydanie orzeczenia. Kontroli tej Sąd dokonuje na podstawie konkretnych przepisów P.p.s.a. W konsekwencji należy przyjąć, że wymienioną w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. podstawą skargi kasacyjnej mogą być jedynie przepisy regulujące proces dochodzenia do rozstrzygnięcia, w powiązaniu z konkretnym przepisem wynikowym, a nie tylko przepisy określające samo rozstrzygnięcie.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 ww. ustawy.

Mirella Łent Krzysztof Winiarski Bogusław Woźniak