III FSK 4774/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Adam Nita, po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. sp. z o.o. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 1702/20 w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za okres od grudnia 2012 r. do listopada 2013 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. sp. z o.o. z siedzibą w S. na rzecz Ministra Rodziny i Polityki Społecznej kwotę 4050 (słownie: cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z 19 maja 2021 r., III SA/Wa 1702/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 26 czerwca 2020 r. w przedmiocie zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za okres od grudnia 2012 r. do listopada 2013 r.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca spółka zarzuciła:

1. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 153 p.p.s.a. - poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej i wskazania co do dalszego postępowania wyrażonego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 grudnia 2018 roku, III SA/Wa 740/18;

2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie tj.:

a) art. 83 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 22 § 1 Kodeksu pracy – poprzez błędne przyjęcie, iż umowa o pracę zawarta pomiędzy skarżącą a I.J. jest pozorna pomimo tego, iż pracownik wykonywał pracę, a pracodawca wypłacał pracownikowi umówione wynagrodzenie;

b) art. 21 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 426 ze zm.) w zw. z § 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 września 1998 roku w sprawie rodzajów schorzeń uzasadniających obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz sposobu jego obniżania - poprzez niezastosowania tych przepisów w stanie faktycznym niniejszej sprawy i wobec tego błędne przyjęcie, że skarżąca nie jest podmiotem, do którego miałby zastosowanie obniżony wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych a w konsekwencji również nieprawidłowe ustalenie wysokości zobowiązań skarżącego.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi poprzez:

a) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 26 czerwca 2020 roku;

b) uchylenie w całości decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 30 października 2019 roku;

ewentualnie

c) na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie niniejszej skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Skarżący wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości, a także o zasądzenie od skarżącej na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nie ma uzasadnionych podstaw. Przede wszystkim nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a., który Naczelny Sąd Administracyjny wyprowadził z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej.

Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie to oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej, sąd pierwszej instancji nie zignorował oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, w zakresie w jakim wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 11 grudnia 2018 r., III SA/Wa 740/18, bowiem przepis art. 153 p.p.s.a., jak się w judykaturze i piśmiennictwie zgodnie przyjmuje, nie dotyczy sytuacji, gdy w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organ stwierdzi, że stan faktyczny jest inny (uległ zasadniczej zmianie) i jest odmienny od przyjętego przez sąd w poprzednim orzeczeniu. W takiej sytuacji ocena prawna dokonana przez sąd w prawomocnym wyroku staje się nieaktualna, nieprzystająca do nowych okoliczności faktycznych sprawy (zob. wyrok NSA z 16 lipca 2020 r., II OSK 567/20). W ponownie prowadzonym postępowaniu organy zweryfikowały zgromadzone dowody i na ich podstawie oceniły stan zatrudnienia, od którego uzależnione jest dokonywanie wpłat na rzecz PFRON. Zasadnie w związku z tym podniósł sąd pierwszej instancji, że w ponownie przeprowadzonym postepowaniu organy mogły, a nawet miały obowiązek ustalić okoliczność faktyczną, która w świetle tego wyroku stała się prawnie istotna, tj. okoliczność, czy wskazana osoba rzeczywiście była pracownikiem spółki w okresie objętym postępowaniem. Poza wyżej przytoczonymi argumentami za takim stanowiskiem przemawia i to, że poprzednio orzekający sąd nie umorzył postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a., lecz jedynie uchylił obydwie decyzje pozostawiając najwyraźniej organom do ustalenia wszystkie kwestie faktyczne, które stały się istotne wobec wyrażonego stanowiska sądu, co do istnienia u wymienionej osoby wskazanego schorzenia, ale jednocześnie ustaliły zasadniczą okoliczność faktyczną, że I.J. nie był pracownikiem spółki w okresie objętym postępowaniem. Przedmiotowa umowa o pracę miała charakter pozorny. Zawarto ją tylko formalnie, a to w celu osiągnięcia wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych zwalniającego pracodawcę z obowiązku wpłat na PFRON, tj. dla osiągnięcia poziomu co najmniej 6% (art. 21 ust. 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych). Swoje stanowisko w tym zakresie sąd pierwszej instancji szczegółowo uzasadnił.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 83 k.c. w zw. z art. 22 § 1 k.p. Po pierwsze strona skarżąca tego zarzutu nie uzasadniła, a po wtóre, co najistotniejsze, kwestionowanie ustaleń faktycznych może być skuteczne tylko w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (zob. wyroki NSA z: 6 lipca 2004 r., FSK 192/04, ONSAiWSA 2004/3/68 i 16 września 2004 r., FSK 471/04, ONSAiWSA 2005/5/96), albowiem nie można skutecznie powoływać się na zarzut wadliwego zastosowania prawa materialnego, w sytuacji gdy nie zakwestionowano równocześnie ustaleń faktycznych, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyroki NSA z: 1 grudnia 2010 r., II FSK 1506/09 i 4 lipca 2013 r., I FSK 1092/12).

Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 21 ust. 2 i 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w zw. z § 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 września 1998 roku w sprawie rodzajów schorzeń uzasadniających obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz sposobu jego obniżania poprzez niezastosowania tych przepisów w stanie faktycznym sprawy. Okoliczności objęte tym zarzutem pozostają bez wpływu na wynik sprawy. Skoro niezakwestionowane przez stronę skarżącą ustalenia faktyczne wskazują, że I.J. nie był pracownikiem spółki w okresie objętym postępowaniem, a przedmiotowa umowa o pracę miała charakter pozorny, to oczywistym jest że spółka nie osiągnęła wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych zwalniającego pracodawcę z obowiązku wpłat na PFRON. Innymi słowy skarżący nie jest podmiotem, do którego miałby zastosowanie obniżony wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 2 pkt 6 i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).

sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Sławomir Presnarowicz sędzia del. WSA Adam Nita