III FSK 3866/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, Protokolant Karolina Niemiec, , po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Lu 543/20 w sprawie ze skargi J.W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 8 września 2020 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 13 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Lu 543/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę J.W. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: Dyrektor IAS lub organ odwoławczy) z dnia 8 września 2020 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne.

Skargę kasacyjną wywiódł skarżący. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

- art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 89 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: u.p.e.a.) w zw. z art. 67 § 2 pkt 6 u.p.e.a. w zw. z art. 64 § 1 pkt 3 i 4 oraz § 6 u.p.e.a. przez oddalenie skargi na skutek niewłaściwego zastosowania art. 89 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 67 § 2 pkt 6 u.p.e.a. w zw. z art. 64 § 1 pkt 3 i 4 oraz § 6 u.p.e.a. i zaaprobowanie, że organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej odpowiada prawu, podczas gdy organ egzekucyjny dokonał błędnego wskazania zawyżonej wysokości kosztów egzekucyjnych, gdyż pominął wytyczne wynikające z norm prawnych wyrażonych przepisami art. 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., poz. 483, dalej: Konstytucja RP) w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 i w konsekwencji wysokość kosztów egzekucyjnych powinna wynosić 0 zł, co potwierdza postanowienie Dyrektora IAS z dnia 14 grudnia 2020 r., uchylające postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. (dale: Naczelnik US lub organ egzekucyjny) z dnia 2 listopada 2020 r., w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...];

- art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 89 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 67 § 2 pkt 6 u.p.e.a. w zw. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a poprzez błędną wykładnię i zaaprobowanie stanowiska organu odwoławczego co do istnienia obowiązku podlegającego egzekucji, tj. kosztów egzekucyjnych i ich wysokości skutkujące bezprawnym zajęciem innej wierzytelności pieniężnej w sytuacji, gdy na skarżącym nie ciążyły żadne zaległości, za które ponosił odpowiedzialność jako osoba trzecia (członek zarządu C. Sp. z o.o. (dalej: spółka)) z uwagi na przedawnienie zobowiązań spółki, co potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt II FSK 1428/19;

- naruszenie art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 89 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 67 § 2 pkt 6 u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez błędną wykładnię i zaaprobowanie stanowiska organu odwoławczego co do istnienia obowiązku podlegającego egzekucji, tj. kosztów egzekucyjnych i ich wysokości na skutek błędnego uznania za prawidłowe umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego [...] jedynie w części dotyczącej należności głównej i odsetek za zwłokę bez uwzględnienia kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy koszty egzekucyjne są ściśle związane z umorzoną należnością, co w konsekwencji powinno implikować umorzenie całego postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego i brak obowiązku podlegającego egzekucji, w związku z którym można by dokonać czynności egzekucyjnej, a co doprowadziło do oddalenia skargi;

- naruszenie art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 141 pkt 4 P.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie wyroku przez brak uzasadnienia dla zastosowania do przedawnienia kosztów egzekucyjnych terminu pięcioletniego z art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm., dalej: O.p.) oraz brak uzasadnienia dla niezastosowania do przedawnienia kosztów egzekucyjnych terminu trzyletniego z art. 118 § 2 O.p. w sytuacji, gdy skarżący odpowiadał za zobowiązania spółki jako osoba trzecia i zastosowanie powinien znaleźć termin trzyletni przedawnienia.

Z ostrożności procesowej, gdyby Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie nie podzielił stanowiska skarżącego co do konieczności umorzenia kosztów egzekucyjnych wraz z należnością główną i odsetkami oraz uznał, że koszty egzekucyjne - jak wskazał Sąd pierwszej instancji - nie są świadczeniem ubocznym egzekwowanego obowiązku, lecz odrębnym zobowiązaniem, do którego mają zastosowanie przepisy O.p. co do przedawnienia, to skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi:

- naruszenie art. 151 P.p.s.a w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 89 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 67 § 2 pkt 6 u.p.e.a. w zw. z a art. 64c § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 60 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869 ze zm., dalej: u.f.p.) w zw. z art. 67 ust. 1 u.f.p. w zw. z art. 70 § 1 O.p. w zw. z art. 118 § 2 O.p. przez niewłaściwe zastosowanie i zaaprobowanie stanowiska organu odwoławczego co do istnienia obowiązku podlegającego egzekucji, tj. kosztów egzekucyjnych i ich wysokości na skutek błędnego uznania za prawidłowe umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego [...] jedynie w części dotyczącej należności głównej i odsetek za zwłokę bez uwzględnienia kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy koszty egzekucyjne powstałe w związku z czynnością egzekucyjną w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę z dnia 8 marca 2013 r. jak i w związku z czynnością egzekucyjną w postaci zajęcia udziałów w spółce z dnia 29 lutego 2016 r. uległy przedawnieniu na skutek upływu trzyletniego okresu przedawnienia i powinny zostać umorzone, a co w konsekwencji oznacza brak obowiązku podlegającego egzekucji, co zaś powoduje, że jakiekolwiek czynności egzekucyjne odnoszące się w tym przypadku do kosztów egzekucyjnych są bezskuteczne.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przed Sądem pierwszej instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zważywszy na zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej, przede wszystkim wyjaśnić należy, aczkolwiek już uczynił to Sąd pierwszej instancji, jakie zarzuty mogą być skutecznie podnoszone w ramach skargi na czynności egzekucyjne.

Otóż, ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera zespół norm określających postępowanie i środki przymusowe stosowane w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Postępowanie egzekucyjne to cały zespół czynności organów egzekucyjnych i innych podmiotów postępowania, podejmowanych w celu wykonania obowiązków wynikających z aktów poddanych egzekucji administracyjnej. Omawiana ustawa zawiera gwarancje, które stwarzają możliwość podjęcia prawnej weryfikacji czynności egzekucyjnych oraz przewiduje określone następstwa, gdy czynności te zostały podjęte z naruszeniem ustawy. Gwarancje te służą zobowiązanemu w zależności od rodzaju i momentu naruszenia jego interesu prawnego, albowiem ustawa nie przewiduje możliwości stosowania zamiennych środków ochrony przy naruszeniu tego samego dobra prawnego.

Skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez tenże organ egzekucyjny lub egzekutora konkretnej czynności egzekucyjnej zmierzającej do zastosowania lub zrealizowania określonego środka egzekucyjnego. Służy ona zatem zaskarżaniu czynności o charakterze wykonawczym.

Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, w orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, który podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie, iż określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty. Kontroli w omawianym trybie mogą podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne zdefiniowane w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. W postępowaniu skargowym, w oparciu o treść art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a., kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Za niedopuszczalną uznaje się sytuację, w której będzie występowała konkurencyjność środków służących ochronie praw zobowiązanego zawartych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mających prowadzić - w wyniku ich uwzględnienia - do jednakowych skutków procesowych (por. wyroki NSA: z dnia 1 kwietnia 2014 r. II FSK 1255/13, z dnia 24 października 2014 r. II GSK 1377/13, z dnia 2 kwietnia 2015 r. II FSK 778/13, z dnia 18 sierpnia 2015 r. II FSK 1688/13, z dnia 5 października 2017 r. II FSK 1202/17, z dnia 8 grudnia 2017 r. II FSK 3048/15, z dnia 24 kwietnia 2019 r. II FSK 1370/17, z dnia 4 listopada 2021 r. III FSK 112/21 – publ. orzeczenia.nsa.gov.pl - CBOSA).

W niniejszej sprawie do Sądu pierwszej instancji zaskarżone zostało postanowienie wydane na podstawie art. 54 u.p.e.a., jako że została nim rozpoznana skarga na czynności egzekucyjne. Postanowienie to wyznacza przedmiot sprawy i tym samym zakres kontroli sądu administracyjnego (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Zatem dla wyniku sprawy kluczowe znaczenie ma art. 54 u.p.e.a., jednak zarzut naruszenia tego przepisu nie został postawiony w skardze kasacyjnej. Natomiast zarzuty kasacyjne, które w niej postawiono dotyczą w zasadniczej mierze wysokości kosztów egzekucyjnych. Tymczasem w kwestii wysokości kosztów egzekucyjnych ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje odrębny, niż skarga na czynności egzekucyjne, tryb postępowania i odrębne środki zaskarżenia, o czym skarżącemu wiadomo, gdyż tryb ten zainicjował. W takiej sytuacji nie jest możliwe kwestionowanie wysokości kosztów egzekucyjnych w ramach postępowania w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne, jak już to wyjaśniono.

Reasumując stwierdzić należy, że postawione w skardze kasacyjnej zarzuty, jako niedotyczące przedmiotu sprawy, nie zasługują na uwzględnienie. Co najwyżej powiedzieć można odnośnie do prawidłowości zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego, iż Sąd pierwszej instancji poddał dogłębnej analizie owo zawiadomienie i słusznie uznał je za prawidłowe. Wypowiedź Sądu w tym zakresie jest szczegółowa i wyczerpująca, nie ma więc potrzeby powtarzania tych samych argumentów.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

sędzia B. Woźniak sędzia J. Sokołowska sędzia W. Stachurski