III FSK 3359/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Marek Kraus, po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 1123/19 w sprawie ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 9 lipca 2019 r., nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrokiem z 12.05.2020 r. o sygn. I SA/Kr 1123/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J. W. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 9.07.2019 r., nr [...], wydane w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

2. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

2.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Krakowie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika - adwokata), który zaskarżył ten wyrok w całości. Sformułował również wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Krakowie ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W oparciu o art. 250 § 1 p.p.s.a. pełnomocnik z urzędu wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu zarówno w postępowaniu przed WSA w Krakowie, jak i w postępowaniu ze skargi kasacyjnej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, z uwagi na okoliczność, iż nie zostały one zapłacone przez skarżącego ani w całości, ani w części.

Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a, przez oddalenie skargi pomimo rażącego naruszenia przez organ art. 59 § 1 pkt 3 w związku z art. 15 ustawy z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.) i z § 8 pkt 5 rozporządzenia Ministra Finansów z 30.12.2015 r. w sprawie postępowania wierzycieli należności pieniężnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1483, dalej: rozporządzenie MF) i wszczęcie i prowadzenie przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego w oparciu o tytuł egzekucyjny obarczony poważnym brakiem formalnym, który to brak powinien skutkować umorzeniem tegoż postępowania egzekucyjnego.

2.2. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

3.1. Na wstępie należy wskazać, że stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.: "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów" (art. 182 § 3 p.p.s.a.). Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia, Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym.

3.2. Skarga kasacyjna podlega oddaleniu W skardze kasacyjnej został sformułowany jedynie zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 151 p.p.s.a., przez oddalenie skargi pomimo rażącego naruszenia przez organ art. 59 § 1 pkt 3 w związku z art. 15 u.p.e.a. i z § 8 pkt 5 rozporządzenia MF. Jest to zarzut nieuzasadniony.

Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a., egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Upomnienie jest dokumentem urzędowym, którego przesłanie do zobowiązanego poprzedza wszczęcie egzekucji administracyjnej. Jego treść przypomina o powinności wykonania obowiązku, będąc realizacją zasady zagrożenia, której celem jest dążenie do dobrowolnego wykonania istniejącego już obowiązku przez uświadomienie zobowiązanemu następstw jego niezrealizowania (por. W. Piątek [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, red. A. Skoczylas, R. Hauser, A. Skoczylas, Warszawa 2016, s. 103-104). Upomnienie ma walor czysto informacyjny.

Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że przykładowe elementy, jakie powinno zawierać upomnienie, wskazano w wydanym na podstawie art. 6 § 2 u.p.e.a. rozporządzenia MF. W art. 6 § 2 u.p.e.a. nie ma jednak upoważnienia do określenia elementów składowych upomnienia. Dlatego jakkolwiek upomnienie spełniające wymagania określone w § 8 rozporządzenia MF można oczywiście uznać za odpowiadające wymaganiom art. 15 § 1 u.p.e.a., jednak ze względu na brak jednoznacznego upoważnienia ustawowego do określenia elementów składowych upomnienia nie można przyjąć, że doręczenie zobowiązanemu upomnienia, w którym brakuje któregoś z elementów wymienionych w § 8 rozporządzenia MF, jest naruszeniem prawa. Dopiero od 20.02.2021 r. w art. 15 ust. 3e u.p.e.a. znajduje się delegacja dla ministra właściwego do spraw finansów publicznych do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowego zakresu danych zawartych w upomnieniu, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., przy uwzględnieniu zapewnienia prawidłowości pouczenia zobowiązanego o skutkach niewykonania obowiązku i niezastosowania się do upomnienia. W oparciu o ww. podstawę prawną zostało wydane rozporządzenie Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 4.12.2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu (Dz.U. poz. 2194), które weszło w życie 20.02.2021 r.

3.3. Odnosząc się natomiast do uzasadnienia skargi kasacyjnej, w którym sformułowano argument, że tytuł wykonawczy, który wierzyciel przekazał organowi egzekucyjnemu z wnioskiem o wszczęcie egzekucji zawierał braki, co uniemożliwiało wszczęcie egzekucji, podkreślić należy, że wymogi formalne tytułu wykonawczego nie są przewidziane same dla siebie, ale w celu zagwarantowania zobowiązanemu, że prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne znajduje podstawy prawne i że zostanie wyegzekwowana kwota, do zapłaty której jest on rzeczywiście zobowiązany. Naruszenie wymogów formalnych tytułu wykonawczego musi przełożyć się na niebezpieczeństwo wyegzekwowania innej kwoty niż obciążająca zobowiązanego. Dopiero taki brak formalny tytułu wykonawczego, który tę gwarancję istotnie narusza, należy postrzegać w kategorii przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego (zob. m.in. wyrok NSA z 13.09.2017 r., II FSK 2222/15). Zarzuty wadliwości postępowania egzekucyjnego opartego na niespełniającym wymogów formalnych w tytule wykonawczym należy więc oceniać przez pryzmat wypełnienia funkcji gwarancyjnej oraz pewności co do tego, czy wyegzekwowana zostanie faktycznie obciążająca zobowiązanego kwota. Może zdarzyć się bowiem sytuacja, w której dostrzegalne są pewne braki bądź niedokładności tytułu wykonawczego, jednak ich nieistotność nie zagraża naruszeniu zasad legalizmu i prowadzenia przez organy postępowania w sposób budzący zaufanie. Z taką sytuacją mamy do czynienia w tej sprawie, ponieważ na podstawie wystawionego tytułu wykonawczego nie było zagrożenia wyegzekwowania nieprawidłowej kwoty.

W rozpoznawanej sprawie upomnienie nie zawierało jedynie informacji o terminie, w jakim sprawa zostanie skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego, tj. po upływie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia. Jednocześnie skierowane do skarżącego upomnienie pozwala na jednoznaczną identyfikację należności, jakie należy uiścić, ich przedmiot i okres, którego dotyczą, rodzaj i wysokość odsetek z tytułu niezapłacenia w terminie należności pieniężnej naliczonych na dzień wystawienia upomnienia, sposobu zapłaty należności pieniężnej, wysokości kosztów upomnienia, wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, pouczenie, że w przypadku skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego powstaje obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych oraz imię i nazwisko oraz stanowisko służbowe osoby działającej z upoważnienia wierzyciela.

Mając na względzie wspomniany wcześniej fakt braku jednoznacznego upoważnienia ustawowego do określenia elementów składowych upomnienia, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że niezawarcie w spornym upomnieniu informacji o zagrożeniu skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego po upływie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia, jest na tyle nieistotne, że nie prowadzi do naruszenia wyżej wspomnianej zasady legalizmu i prowadzenia przez organy postępowania egzekucyjnego w sposób budzący zaufanie. Brak jedynie takiej informacji w upomnieniu nie może skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego wszczętego i prowadzonego na podstawie omawianego tytułu wykonawczego.

3.4. Z uwagi na to, że wszystkie postawione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. skargę tę oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. Orzeczenie nie obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej na rzecz adwokata ustanowionego z urzędu należnych od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.

Paweł Borszowski Stanisław Bogucki Marek Kraus