III FSK 1575/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia WSA (del) Mirella Łent (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej O.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 września 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 391/22 w sprawie ze skargi O.D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 6 grudnia 2021 r. nr 1401-IEE3.711.1.232.2021.2.BKR w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 13 września 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 391/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę O.D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 6 grudnia 2021 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia 19 października 2021 r. odmawiające zwolnienia spod zajęcia ruchomości stanowiących własność skarżącego w postaci samochodów osobowych zajętych protokołem zajęcia z dnia 13 maja 2021 r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik skarżącego wnosząc na podstawie art 176 § 1 pkt 3 oraz art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.) o uchylenie w całości przez Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi; na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; na podstawie art 176 § 2 p.p.s.a. nie wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Przedmiotowemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z 13 § 1 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. przez stwierdzenie przez Sąd I instancji, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki do zwolnienia spod egzekucji dwóch samochodów zobowiązanego, podczas gdy organ podatkowy błędnie uznał, że w sprawie nie wystąpił ważny interes zobowiązanego prowadzący do zwolnienia spod egzekucji wskazanych w postanowieniu aut. Jednocześnie organ podatkowy podtrzymał zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w stosunku do zobowiązanego, podczas gdy mógł poprzestać na zajęciu rachunków bankowych zobowiązanego;

2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: KPA) w zw. z art. 18 u.p.e.a. – tj. brak dopatrzenia się przez Sąd I instancji naruszenia zasady prawdy obiektywnej przez organy obu instancji – w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W niniejszej sprawie organ podatkowy nie kierował się treścią tej zasady, nie mając na względzie interesu społecznego i słusznego interesu zobowiązanego, czego nie dopatrzył się Sąd I instancji;

3) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 KPA w zw. z art. 18 u.p.e.a., tj. brak dopatrzenia się przez Sąd I instancji naruszenia zasady zaufania przez organy obu instancji – organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, podczas gdy organ podatkowy nie działał zgodnie z tą zasadą, odmawiając zobowiązanemu nawet samego korzystania z zajętych samochodów, czego nie dopatrzył się Sąd I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, t.j. ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona. Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżący zrzekł się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia.

Z treści skargi kasacyjnej wynika, że skarżący nie zgadza się z oceną, jakiej Sąd pierwszej instancji dokonał w zaskarżonym wyroku co do istnienia jego ważnego interesu w zwolnieniu z egzekucji dwóch samochodów. Przy czym od razu należy uściślić, że ustalony stan faktyczny, istotny ze względu na art. 13 § 1 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a., nie został podważony. Ustalono w czym skarżący upatruje swój ważny interes w zwolnieniu samochodów spod egzekucji składników majątku. Należy rozróżnić uznanie istnienia ważnego interesu, o jakim mowa w tym przepisie, od obowiązku zwolnienia. Jak słusznie wskazał WSA samo uznanie zaistnienia tej przesłanki nie oznacza jeszcze obowiązku zastosowania tego zwolnienia. Z treści art. 13 § 1 u.p.e.a. jasno wynika, że ze względu na ważny interes skarżącego organ mógł, a nie musiał zwolnić składniki majątku spod egzekucji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie szczegółowo i wnikliwie ocenił ustalenia i wnioski organu w zakresie istnienie ważnego interesu skarżącego. Dokonał tego przez pryzmat odmowy zwolnienia spod egzekucji, co brało się z potrzeby uniknięcia niedopuszczalnego wniosku, że jakikolwiek stan faktyczny może implikować negatywne załatwienie wniosku. Należy pamiętać, że kontrola sądowoadministracyjna w przypadku rozstrzygnięć uznaniowych, tym bardziej podejmowanych w ramach postępowania egzekucyjnego, jest ograniczona, gdyż luz decyzyjny i skuteczność egzekucji jest ważkim kryterium oceny działania organu. Niemniej nawet w przypadku rozstrzygnięć uznaniowych zapadłych w postępowaniu egzekucyjnym, kontrola ta nie może być iluzoryczna. Skoro ustawodawca poddał postanowienie wydane na podstawie art. 13 ust. 1 u.p.e.a. kontroli stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 u.p.e.a., to Sąd administracyjny sprawował ją oceniając działanie organu pod względem jego zgodności z prawem (art. 145 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 2 p.u.s.a.). Zgodność z prawem obejmuje również uzasadnienie postanowienia (art. 124 § 2 KPA w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Art. 13 u.p.e.a. jakkolwiek kierowany do organu, daje prawo zobowiązanemu do oczekiwania indywidualnego i merytorycznego załatwienia jego wniosku, co oznacza również prawo do uzasadnienia odmowy zwolnienia spod egzekucji. Uzasadnienie to z samej istoty powinno zawierać przekonujące argumenty. Inaczej działanie organu byłoby działaniem arbitralnym, nie wymagającym ostatecznie uzasadnienia, a więc przeczącym art. 124 § 2 KPA w zw. z art. 18 w zw. z art. 13 ust. 2 u.p.e.a. W zaskarżonym postanowieniu zawarto przekonujące uzasadnienie, co prawidłowo ocenił WSA. Oczywistym jest, że w interesie skarżącego leżało korzystanie z samochodów, a konieczność ich używania ze względu na pracę przynoszącą dochód przeznaczany na egzystencję rodziny nadawało temu wagę. Niemniej jednak wobec skarżącego toczyła się egzekucja należności o znacznej wartości, a istotą egzekucji jest przymus, szybkość i skuteczność. Te cechy determinują obowiązek, jaki wynika z art. 7 KPA, harmonizowania interesu publicznego i interesu indywidualnego. Jak bezspornie ustalono i przyjęto, zastosowanie innego, niż zajęcie samochodów, środka egzekucyjnego mogłoby doprowadzić do bezskuteczności egzekucji, i oznacza prawidłowość kontrolowanego postanowienia, także co do jego motywów.

Za niezasadny uznaje się zarzut naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a., tj. zasadę stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Skarżący nie wykazuje, by w sprawie można by było zastosować skuteczny, mniej uciążliwy środek. Z kolei z zasady wyrażonej w przywołanym przez skarżącego art. 8 § 1 KPA wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do władzy publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań (por. wyrok NSA z 17 grudnia 2019 r., I GSK 879/19). Niezadowolenie stron postępowania z wydanego przez organ administracji rozstrzygnięcia nie może być utożsamiane z naruszeniem wynikającego z art. 8 k.p.a. obowiązku prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Nie sposób przyjąć, że wymóg prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej będzie zachowany tylko wówczas, gdy organy administracji będą wydawać rozstrzygnięcia, których oczekuje strona postępowania (por. wyrok NSA z 26 listopada 2019 r., II OSK 23/18).

Zatem nie ma racji skarżący oczekując uznania za zasadne zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z 13 § 1 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 7 KPA w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 8 KPA w zw. z art. 18 u.p.e.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyraźnie wskazuje się, że art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, czy art. 151 p.p.s.a., należą do grupy przepisów "wynikowych" i warunkiem ich zastosowania jest spełnienie hipotezy w postaci odpowiednio stwierdzenia czy niestwierdzenia przez sąd administracyjny naruszeń prawa przez organ administracji publicznej. Oznacza to, że naruszenie tych przepisu prawa jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom i nie może być samoistną podstawą skargi kasacyjnej.

Mając na względzie powyższe oraz art. 184 p.p.s.a. oddalono skargę kasacyjną.

Mirella Łent Paweł Borszowski Jacek Pruszyński