III CZP 45/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
3 kwietnia 2025 r.
SSN Mariusz Załucki (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
SSN Maciej Kowalski
na posiedzeniu niejawnym 3 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku G. K.
przeciwko M. C.
przy udziale Komornika Sądowego
przy Sądzie Rejonowym w Bielsku-Białej T. W.
ze skargi komornika sądowego na postanowienie referendarza sądowego,
na skutek przedstawienia przez Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej
postanowieniem z 24 września 2024 r., X Co 1007/24,
zagadnienia prawnego:
czy pojęcie „spełnienie świadczenia przez dłużnika” użyte w art. 29
ust. 1 ustawy z 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych (tekst jedn.
Dz. U. z 2024 r. poz. 377) dotyczy także sytuacji, w której do
spełnienia świadczenia dochodzi wskutek zachowania podmiotu
trzeciego niebędącego stroną postępowania egzekucyjnego
prowadzonego przeciwko dłużnikowi [?],
odmawia podjęcia uchwały.
Agnieszka Jurkowska-Chocyk Mariusz Załucki Maciej Kowalski
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Bielsku Białej w toku rozpoznawania skargi komornika
sądowego na postanowienie referendarza sądowego przedstawił Sądowi
III CZP 45/24
2
Najwyższemu zagadnienie prawne: Czy pojęcie „spełnienie świadczenia przez
dłużnika” użyte w art. 29 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych
(tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 377) dotyczy także sytuacji, w której do spełnienia
świadczenia dochodzi wskutek zachowania podmiotu trzeciego, niebędącego
stroną postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko dłużnikowi [?].
Sąd ten we wniosku wskazał, iż przedstawione do rozstrzygnięcia
zagadnienie nie było wcześniej przedmiotem szczegółowych rozważań
w orzecznictwie, jednak ma ono charakter doniosły, dotyczy szeregu często
spotykanych przypadków w praktyce, co związane jest z możliwością prowadzenia
kilku postępowań egzekucyjnych względem różnych podmiotów odpowiedzialnych
za ten sam dług. Wskazał, że oparcie się wyłącznie na literalnej wykładni pojęcia
użytego w art. 29 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych („spełnienie świadczenia
przez dłużnika”) może prowadzić do rozstrzygnięć sprzecznych ze zdrowym
rozsądkiem oraz rodzących poważne wątpliwości. Przedstawił stan faktyczny
sprawy, w którym ustalono m.in., że częściowe rozliczenie między stronami
nastąpiło wskutek zawartego poza postępowaniem egzekucyjnym porozumienia
z udziałem podmiotów trzecich, na skutek którego wierzyciel ograniczył egzekucję
o wynikającą z tego porozumienia kwotę, co spowodowało umorzenie częściowe
postępowania egzekucyjnego i pobranie od wierzyciela przez komornika opłaty
egzekucyjnej przewidzianej w art. 29 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych.
Postanowienie komornika zostało uchylone przez referendarza sądowego i jest
obecnie przedmiotem skargi.
Sąd Rejonowy wskazał też, dlaczego jego zdaniem skarga komornika
sądowego jest zasadna. Przytoczył również argumenty przemawiające za jej
nieuwzględnieniem. Podkreślił przy tym, że ewentualne rozstrzygnięcie zagadnienia
prawnego przez Sąd Najwyższy byłoby celowe dla praktyki.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 390 § 1 k.p.c., jeżeli przy rozpoznawaniu apelacji powstanie
zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, sąd może przedstawić to
zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, odraczając rozpoznanie
III CZP 45/24
3
sprawy. Przepis ten znajduje zastosowanie odpowiednio w postępowaniu
egzekucyjnym (art. 7673a § 3 k.p.c.), gdy sąd rejonowy – jak w niniejszej sprawie -
rozpoznaje skargę na postanowienie referendarza sądowego.
Instytucja pytań prawnych, prowadząca do związania sądów niższych
instancji w danej sprawie poglądem Sądu Najwyższego, zawartym w podjętej
uchwale, jest wyjątkiem od konstytucyjnej zasady podległości sędziów tylko
Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). W związku z tym,
w utrwalonym orzecznictwie wskazuje się na potrzebę ścisłej, deklaratywnej
wykładni art. 390 § 1 k.p.c., dokonywanej bez zbędnych koncesji na rzecz
argumentów o nastawieniu celowościowym lub utylitarnym (zob. uchwałę składu
siedmiu sędziów SN z 30 marca 1999 r., III CZP 62/98, OSNC 1999, nr 11, s. 8).
Wyrazem tego podejścia jest m.in. konsekwentnie respektowane
w judykaturze założenie, że przedstawiane Sądowi Najwyższemu zagadnienie
prawne musi nie tylko wiązać się z rozpatrywaną sprawą i implikować istotne,
poważne wątpliwości interpretacyjne, lecz także nie może zmierzać do zastąpienia
sądu meriti w powinności wydania rozstrzygnięcia w konkretnej sprawie.
W orzecznictwie podkreśla się, że przedmiotem zagadnienia prawnego może
być jedynie taka poważna wątpliwość prawna, której wyjaśnienie w formie uchwały
jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy przez sąd drugiej instancji. Sąd ten
powinien zatem szczegółowo wyjaśnić, na czym polegają jego wątpliwości
i dlaczego uważa je za poważne. Obowiązany jest również wykazać, że te
wątpliwości pozostają w związku z rozstrzygnięciem środka odwoławczego. Przed
wystąpieniem z pytaniem prawnym sąd powinien podjąć samodzielnie próbę
wyjaśnienia wątpliwości prawnych i wystąpić z pytaniem jedynie wówczas, gdy
obiektywnie ujmując, nie może ich rozstrzygnąć. Instytucja pytania nie służy
bowiem zastępowaniu sądu meriti przez Sąd Najwyższy w procesie koniecznej
wykładni prawa i jego stosowania (zob. postanowienia SN: z 14 czerwca
2019 r., III CZP 9/19; z 9 października 2020 r., III CZP 73/19). Zagadnienia
prawnego nie można przy tym ograniczać do pytania wprost lub pośrednio
o sposób rozstrzygnięcia (postanowienie SN z 7 grudnia 2018 r., III CZP 72/18).
Instytucja pytań prawnych nie może być wykorzystywana do przerzucenia na Sąd
III CZP 45/24
4
Najwyższy decyzji jurysdykcyjnej obciążającej sąd orzekający. To sądy
powszechne mają prawo i obowiązek stosować prawo, a więc także dokonywać
subsumpcji norm prawnych. Kierowanie wszystkich wątpliwości do Sądu
Najwyższego byłoby zrzekaniem się przez sądy powszechne części własnych
kompetencji.
Przytoczone w tym zakresie argumenty podlegają rozważeniu przez Sąd
Najwyższy, który w pierwszej kolejności bada, czy spełnione zostały warunki do
podjęcia uchwały. W ocenie Sądu Najwyższego takich warunków w niniejszej
sprawie nie ma.
Należy wskazać, że wątpliwość Sądu Rejonowego dotyczy postępowania
egzekucyjnego, którego celem jest zagwarantowanie wierzycielowi możliwości
zastosowania środków prawnych przewidzianych przepisami prawa przez organ
egzekucyjny w celu wyegzekwowania należności wskazanych we wniosku
egzekucyjnym. W tym kontekście trzeba zauważyć, że komornik sądowy dokonuje
w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego czynności zgodnie
z wnioskiem wierzyciela, który może ograniczyć prowadzoną egzekucję. To
wierzyciel, jako strona inicjująca postępowanie egzekucyjne, jest jego głównym
dysponentem i to on składa wnioski mające na celu jego skuteczne
przeprowadzenie.
W toku postępowania egzekucyjnego strony – stosownie do obowiązujących
w tej mierze przepisów prawa – ponoszą m.in. koszty komornicze, do których
zalicza się także opłaty egzekucyjne (art. 2 w zw. z art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy
o kosztach komorniczych). Opłaty egzekucyjne, zgodnie z art. 149 ust. 1 ustawy
o komornikach sądowych, stanowią nieopodatkowaną należność Skarbu Państwa,
którą pobiera komornik sądowy po ukończeniu postępowania egzekucyjnego.
Opłaty te stanowią nieopodatkowaną należność budżetową o charakterze
publicznoprawnym.
Według art. 29 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych, w razie umorzenia
postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela albo na podstawie art.
824 § 1 pkt 4 k.p.c., wierzyciela obciąża opłata stosunkowa w wysokości
5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania. Jeżeli jednak
III CZP 45/24
5
wierzyciel wykaże, że przyczyna umorzenia postępowania egzekucyjnego wiąże się
ze spełnieniem świadczenia przez dłużnika w terminie miesiąca od dnia doręczenia
dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji albo z zawarciem w tym terminie
porozumienia między wierzycielem a dłużnikiem dotyczącego sposobu lub terminu
spełnienia świadczenia, opłata ta obciąża dłużnika. Jeżeli spełnienie świadczenia
lub zawarcie porozumienia z wierzycielem nastąpiło po upływie miesiąca od dnia
doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, obciąża go opłata
w wysokości 10% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania.
Przepis ten precyzyjnie wskazuje kogo i na jakich zasadach należy obciążyć
kosztami egzekucji, jako zasadę, ustanawiając obciążanie wierzyciela opłatą
stosunkową w przypadku umorzenia postępowania na jego wniosek. Ta zasada
ulega ograniczeniu w enumeratywnie wymienionych w tym przepisie sytuacjach.
Komornik nie obciąży wierzyciela opłatą, gdy ten wykaże, że powodem umorzenia
postępowania jest spełnienie świadczenia przez dłużnika bezpośrednio
wierzycielowi bądź zawarcie porozumienia między dłużnikiem a wierzycielem
dotyczącego sposobu i terminu spełnienia świadczenia.
To, czy w danych okolicznościach sprawy istnieją podstawy do obciążenia
innego podmiotu niż wierzyciel, należy do rozstrzygnięcia sądu meriti, którego rolą
jest m.in. wyjaśnienie czy rozliczenie części dochodzonego świadczenia z udziałem
wierzyciela i osób trzecich może być uznane za spełnienie świadczenia przez
dłużnika. W różnych stanach faktycznych możliwe są rozmaite rozstrzygnięcia, przy
czym ustalenie stanu faktycznego, jego ocena i prawidłowe zastosowanie normy
prawnej należy do sądu meriti. Ocena w tym zakresie jest uwarunkowana
okolicznościami konkretnej sprawy. Gdy wierzyciel wykaże, że przyczyna
umorzenia postępowania egzekucyjnego wiąże się ze spełnieniem świadczenia
przez dłużnika, wówczas możliwe jest zastosowanie rozwiązania odmiennego od
generalnej zasady. Nie jest jednak rolą Sądu Najwyższego dokonywanie w tym
zakresie oceny w miejsce sądu meriti, co prowadziłoby de facto do rozstrzygnięcia
sprawy.
Z tych względów, Sąd Najwyższy – na podstawie art. 86 § 1 ustawy o SN -
odmówił podjęcia uchwały.
III CZP 45/24
6
Mariusz Załucki Maciej Kowalski Agnieszka Jurkowska-Chocyk
[r.g.]
