III CZP 39/25

III CZP 39/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: 26 maja 2026 r. SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek SSN Roman Trzaskowski na posiedzeniu niejawnym 26 maja 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku K.R. z udziałem M.S. o ograniczenie władzy rodzicielskiej nad małoletnią A.S. oraz o ustalenie miejsca pobytu małoletniej A.S., na skutek przedstawienia przez Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z 6 listopada 2025 r., X RCa 79/25, zagadnienia prawnego: „Czy dopuszczalne jest ograniczenie władzy rodzicielskiej jednego z rodziców na podstawie art. 107 k.r.o. do prawa interesowania się/prawa zasięgania informacji co do stanu zdrowia dziecka i postępów w nauce, czy też wskazane rozstrzygnięcie w istocie skutkuje pozbawieniem władzy rodzicielskiej tego rodzica”. odmawia podjęcia uchwały. Grzegorz Misiurek Agnieszka Piotrowska Roman Trzaskowski (M.M.) UZASADNIENIE III CZP 39/25 2 Postanowieniem z 6 grudnia 2024 r. wydanym w sprawie z wniosku K.R. przy udziale M.S. o ograniczenie władzy rodzicielskiej nad małoletnią A.S. oraz o ustalenie miejsca pobytu małoletniej A.S., Sąd Rejonowy Szczecin - Centrum w Szczecinie ograniczył władzę rodzicielską uczestnika nad jego małoletnią córką A.S. do prawa interesowania się stanem zdrowia dziecka i postępami w nauce małoletniej oraz ustalił miejsce pobytu małoletniej A.S. w każdorazowym miejscu zamieszkania wnioskodawczyni. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd pierwszej instancji podniósł, że rodzice małoletniego dziecka nie przedstawili pisemnego porozumienia o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej, a zatem w świetle art. 107 k.r.o. brak było podstaw do pozostawienia pełni władzy rodzicielskiej wnioskodawczyni i uczestnikowi. Z ustaleń Sąd pierwszej instancji wynika ponadto, że rodzice dziecka nie są w stanie porozumieć się w sprawach dotyczących pieczy nad córką, przykładowo co do zapewnienia dziecku odpowiedniej odzieży na czas kontaktów z ojcem, zmiany terminów kontaktów ojca z córką czy wizyt u lekarzy. W apelacji wniesionej od tego orzeczenia, uczestnik M.S. zarzucił wadliwą ocenę dowodów, poczynienie przez Sąd błędnych ustaleń faktycznych, a także naruszenie art. 58 § 1 i 1a k.r.o. oraz art. 107 § 2 k.r.o. przez błędną wykładnię i wadliwe zastosowanie, skutkujące nieuzasadnionym ograniczeniem jego władzy rodzicielskiej, pomimo braku istotnych przesłanek przemawiających za takim ograniczeniem, równoznacznym, w ocenie uczestnika, z faktycznym pozbawieniem go władzy rodzicielskiej. Przy rozpoznawaniu tej apelacji Sąd Okręgowy w Szczecinie powziął poważne wątpliwości prawne, którym dał wyraz w postanowieniu z 6 listopada 2025 r., w którym na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie, czy dopuszczalne jest ograniczenie władzy rodzicielskiej jednego z rodziców na podstawie art. 107 k.r.o. do prawa interesowania się/prawa zasięgania informacji co do stanu zdrowia dziecka i postępów w nauce, czy też wskazane rozstrzygnięcie w istocie skutkuje pozbawieniem władzy rodzicielskiej tego rodzica. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: III CZP 39/25 3 W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że podjęcie przez Sąd Najwyższy uchwały rozstrzygającej zagadnienie prawne stanowi - ze względu na jej wiążący charakter (art. 390 § 2 k.p.c.) - wyjątek od zasady samodzielnego rozstrzygania sprawy przez sąd właściwy i konstytucyjnej zasady podlegania sędziów tylko ustawie, co prowadzi do wniosku o konieczności ścisłej wykładni przesłanek stosowania tego przepisu (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 30 marca 1999 r., III CZP 62/98, OSNC 1999, nr 10, poz. 166 oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z 19 listopada 2008 r., III CZP 21/08; z 29 października 2009 r., III CZP 79/09 i z 12 stycznia 2010 r., III CZP 106/09). Przedmiotem zagadnienia prawnego może być jedynie taka poważna wątpliwość prawna, mająca zasadnicze znaczenie dla wyniku sprawy, której rozstrzygnięcie przez sąd powszechny we własnym zakresie napotyka na obiektywne trudności, znacznie wykraczające poza te, które towarzyszą wykładni prawa w sądowym procesie jego stosowania, a dotychczasowy dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego i nauka prawa nie umożliwiają przezwyciężenia tych trudności. Jeśli obiektywnie rzecz ujmując, wątpliwości tego rodzaju nie da się dostrzec w konkretnej sprawie, to podjęcie postulowanej przez sąd powszechny uchwały przez Sąd Najwyższy nie jest dopuszczalne. Na sądzie przedstawiającym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne spoczywa zatem obowiązek wykazania nie tylko istnienia wątpliwości, których rozwiązanie jest niezbędne dla rozstrzygnięcia rozpoznawanego środka zaskarżenia, ale także wyjaśnienia na czym one polegają i z jakiej przyczyny uważa je za poważne. Przytoczone argumenty podlegają rozważeniu przez Sąd Najwyższy, który w pierwszym rzędzie bada, czy zostały spełnione warunki do podjęcia uchwały (zob.m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, z 30 maja 2003 r., III CZP 30/03, z 14 listopada 2006 r., III CZP 84/06, z 20 listopada 2009 r., III CZP 90/09, z 22 października 2010 r., III CZP 80/10 oraz z 18 lutego 2021 r., III CZP 13/20.). Przenosząc te, utrwalone w orzecznictwie i nauce prawa, zapatrywania na grunt tej sprawy należy podnieść, że Sąd Okręgowy w Szczecinie nie zawarł III CZP 39/25 4 w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego pogłębionych rozważań, uzasadniających zgłoszone wątpliwości prawne. Powołał się ogólnikowo na istniejące w orzecznictwie wątpliwości i rozbieżności, jednakże nie przytoczył przykładów orzeczeń, wydanych w sprawach o takich samych lub bardzo podobnych stanach faktycznych, w których art. 107 § 2 k.r.o. byłby interpretowany w sposób prowadzący do odmiennych - zróżnicowanych albo sprzecznych – orzeczeń. Co więcej, z treści przedmiotowego postanowienia wynika, że Sąd pytający zajął stanowisko w sprawie, sprowadzające się do przyjęcia, że treść sentencji kontrolowanego apelacyjnie orzeczenia Sądu Rejonowego jest, w świetle, powołanego w uzasadnieniu pytania, orzecznictwa Sądu Najwyższego, w istocie równoznaczna z pozbawieniem uczestnika władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką. Sąd Okręgowy nie przytoczył natomiast jakichkolwiek argumentów prawnych przemawiających na rzecz tezy przeciwnej, co uzasadnia przyjęcie, że Sąd Okręgowy jest w stanie samodzielnie rozstrzygnąć sprawę, zaś od Sądu Najwyższego oczekuje jedynie potwierdzenia swojego stanowiska. Przemawia to za odmową podjęcia uchwały, albowiem instytucja zagadnień prawnych nie może być wykorzystywana do przerzucenia na Sąd Najwyższy decyzji jurysdykcyjnej, obciążającej sąd orzekający (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 20 maja 2005 r., III CZP 14/05 z 29 października 2009 r., III CZP 74/09, z 4 grudnia 2009 r., III CZP 101/09. i z 15 grudnia 2022 r., III CZP 118/22). Niezależnie od przedstawionych rozważań należy zwrócić uwagę, że w świetle art. 107 § 2 k.r.o. w brzmieniu obowiązującym od 29 sierpnia 2015 r., wprowadzonym ustawą z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2015 r., poz. 1062), w braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, ale tylko wtedy, gdy przemawia za tym dobro dziecka. W aktualnym stanie prawnym pozostawienie pełni władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, żyjącym w rozłączeniu, jest zatem regułą, zwłaszcza gdy przedstawią III CZP 39/25 5 porozumienie rodzicielskie zgodne z dobrem dziecka. Nie jest jednak warunkowane jego przedłożeniem, zaś ograniczenie władzy jednego z rodziców może nastąpić tylko w sytuacji, w której wymaga tego dobro dziecka. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia poglądu, że nieprzedstawienie pisemnego porozumienia rodzicielskiego per se uniemożliwia pozostawienie pełni władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom żyjącym w rozłączeniu i powoduje konieczność ograniczenia władzy tego rodzica, z którym dziecko stale nie przebywa i przy którym nie ma ono ustalonego miejsca pobytu. Orzecznictwo Sądu Najwyższego, w tym judykaty przytoczone przez Sąd pytający w uzasadnieniu postanowienia, oraz opracowania naukowe z dziedziny prawa rodzinnego, wskazują na tak zwane atrybuty władzy rodzicielskiej, obejmujące obowiązki rodziców oraz, stanowiące ich refleks, uprawnienia rodziców w stosunku do dziecka, rekonstruowane, przy braku ustawowej definicji tego pojęcia, na podstawie treści art. 93-98 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zalicza się do nich, między innymi, wychowanie dziecka i kierowanie nim, polegające, przykładowo, na kształtowaniu jego osobowości, samodzielności, postaw społecznych, formowaniu światopoglądu oraz systemu wartości, rozwijaniu predyspozycji intelektualnych oraz umiejętności praktycznych, regulowaniu trybu życia dziecka, jego edukacji i wypoczynku, nadzorze nad jego postępowaniem, decydowaniu o uczestnictwie dziecka w działalności środowisk pozarodzinnych, wyborze kierunku edukacji, doborze i kontroli informacji uzyskiwanych przez dziecko. Władza rodzicielska obejmuje także troskę o osobę dziecka w aspekcie fizycznym, emocjonalnym, duchowym i intelektualnym oraz dbanie o materialne warunki jego życia, a także o jego majątek. Do tych atrybutów nie należą, a zatem są niezależne od przysługiwania władzy rodzicielskiej, alimentowanie dziecka lub osobiste z nim kontakty. Tym bardziej nie sposób przyjąć, jak to uczynił Sąd pierwszej instancji, aby samodzielnym atrybutem władzy rodzicielskiej było zasięganie przez jednego z rodziców informacji o stanie zdrowia dziecka i postępach w nauce u drugiego z nich, przy którym ma ono ustalone miejsce pobytu. Orzecznictwo i nauka prawa dostarczają także wskazówek dotyczących prawidłowego formułowania orzeczenia sądu, ustalającego zakres władzy rodzicielskiej, pozostawionej jednemu z rodziców, żyjących w rozłączeniu, w sytuacji jej ograniczenia i przyznaniu pełnej władzy rodzicielskiej drugiemu z rodziców. III CZP 39/25 6 W fundamentalnej dla tego zagadnienia (dotyczącej wprawdzie bezpośrednio rozwodu, ale znajdującej zastosowanie także w innych sprawach, odnoszących się do władzy rodzicielskiej), uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 18 marca 1968 r., III CZP 70/66 (OSNC 1968, nr 5, poz. 77) Sąd Najwyższy wskazał, że ograniczając władzę rodzicielską jednemu z rodziców, sąd obowiązany jest - po uprzednim ustaleniu wszelkich okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia przesłanek tej decyzji - określić w orzeczeniu, w sposób konkretny i szczegółowy, do jakich obowiązków i uprawnień w stosunku do dziecka ogranicza władzę rodzicielską rodzica, któremu nie powierzono jej wykonywania. Treść obowiązków i uprawnień tego rodzica, może więc obejmować decyzje co do kwestii związanych ze zmianą miejsca pobytu dziecika, z organizowaniem wypoczynku i wczasów, leczeniem, z wyborem szkoły, nauką pozaszkolną, zasadami wychowania, kierunkiem i zakresem wykształcenia, praktyką zawodową, wyborem zawodu itd. Zależnie od sytuacji może zachodzić potrzeba określenia czasu i miejsca widywania się tego rodzica z dzieckiem. Można też zastrzec, że zgoda drugiego z rodziców konieczna jest - tak jak w wypadku opieki (art. 156 k.r.o.) - we wszystkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby małoletnich dziecka. Z powyższych uwag wynika zatem, że ograniczenie władzy rodzicielskiej jednego z rodziców wyłącznie do prawa do interesowania się stanem zdrowia dziecka i postępami w nauce, nie może stanowić wyłącznej treści rozstrzygnięcia sądu opiekuńczego w tym przedmiocie, wydanego na podstawie art. 107 § 2 zd.2 k.r.o. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. orzekł jak w postanowieniu. Grzegorz Misiurek Agnieszka Piotrowska Roman Trzaskowski (A.D.) [a.ł]