Uchwała SN z 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70 - jak powołują ją inne sądy

„W „Wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie odpowiedzialności Skarbu Państwa" (uchwała SN z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70, OSNC 1971, z.”

„… sytuację należy ocenić jako spełniającą przesłankę wyrządzenia szkody przez podwładnego przy wykonywaniu powierzonej czynności (por. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70, OSNCP 1971, poz. 59).”

„… się przy stosowaniu przesłanki zasad współżycia społecznego na tle uchylonego art. 419 k.c. W tym kontekście należy przywołać uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 15 lutego 1971 r. (III CZP 33/70, OSNCP 1971, nr 4, poz. 59), w której stwierdzono, że nie może „spotkać się z aprobatą społeczną zasądzenie odszkodowania tylko ze względu na skutki wypadku, jeżeli poszkodowany doznał szkody wskutek …”

„… i zasadami prowadzenia tego rodzaju zajęć, były jednoznacznie związane z celem powierzonej mu czynności (por. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70, OSNCP 1971, nr 4, poz. 59), przy czym w nowszej judykaturze przyjmuje się, że nawet działanie sprawcy z innych pobudek, w kolizji z celem powierzonej czynności, nie wyklucza przypisania …”

„… jest tutaj cel działania sprawcy (sprzeczny z oczekiwaniami zwierzchnika), który jednak nie jest kryterium jedynym (por. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70, OSNCP 1971, nr 4, poz. 59 wyrok SN z dnia 15 marca 2007 r., II CSK 497/06, LEX nr 966807; wyrok SN z dnia 30 stycznia 1998 r., III CKN 624/97; wyrok SN z dnia 25 listopada 2005 r., V CK 396/05 …”

„… a wyrządzoną szkodą, 4) wyrządzenie szkody przy wykonywaniu powierzonej funkcjonariuszowi czynności (zob. u chwałę Pełnego Składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70, OSNCP 1971, nr 4, poz. 59 – Wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie odpowiedzialności Skarbu Państwa oraz państwowych osób prawnych).”

„… 1 i nie jest niezgodny z art. 64 Konstytucji, Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie wskazał, że do czasu wejścia w życie Konstytucji stanowisko zawarte w uchwale Sądu Najwyższego z 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70 w sprawie wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie odpowiedzialności Skarbu Państwa oraz państwowych osób prawnych za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych (OSNC …”

„… mu wyrządzenie tej szkody, to w takim przypadku należy przyjąć, że nastąpiło to przy wykonywaniu powierzonej mu czynności (zob. uchwała Sądu Najwyższego-Izby Cywilnej z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70, teza V, OSNCP 1971/4/59).”

„Takie kryterium wyróżniono w uchwale Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70 (OSNCP 1971, Nr 4, poz. 59), rozważając przesłanki odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 417 k.c., wskazując, iż kryterium rozróżniającym, czy w konkretnej sytuacji szkoda została …”

„… tego Sąd Najwyższy nie podzielił w uzasadnieniu powołanego już wyroku z dnia 13 sierpnia 2015 r. (I CSK 657/14), wyjaśniając, że wprawdzie w uchwale Izby Cywilnej tego Sądu z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70 (OSNCP 1971/4/59) w wyniku analizy przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 417 k.c., cel działania sprawcy został uznany za kryterium rozróżniające, czy w konkretnej sytuacji …”

„W "Wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie odpowiedzialności Skarbu Państwa (...)" przyjmowano, że o tym, czy szkoda została wyrządzona przez funkcjonariusza przy wykonywaniu powierzonej mu czynności "decyduje cel działania sprawcy" (uchwała Sądu Najwyższego z 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70, OSNC 1971, z.”

„Sąd Najwyższy w uchwale Izby Cywilnej z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70 (OSNCP 1971, nr 4, poz. 59), rozważając przesłanki odpowiedzialności Skarbu 7 Państwa na podstawie art. 417 k.c., wskazał na konieczność rozróżnienia czy w konkretnej sytuacji szkoda została wyrządzona przy wykonywaniu powierzonej czynności, czy tylko przy sposobności wykonywania tej czynności.”

„Podkreślił, że kryterium rozróżnienia działania przy wykonywaniu władzy publicznej i przy okazji wykonywania władzy publicznej, jest cel, jakim kierowała się osoba wykonująca tę władzę (uchwała Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33 /70, OSNC 1971, nr 4 poz. 59).”

„… które umożliwiałyby wykonanie zadań spoczywających na nim i na funkcjonariuszach mu podległych Odmienne stanowcze stanowisko wyrażono w uchwale Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70 (Wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie odpowiedzialności Skarbu Państwa oraz państwowych osób prawnych za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych, OSNC 1971, nr 4, …”

„W istocie do tej daty brak podstaw do innego rozumienia art. 417 § 1 k.c. niż jego wykładnia dokonana w uchwale Izby Cywilnej z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70 (OSNCP 1971, nr 4, poz. 59; por. też np. uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2006 r., III CZP 125/05, OSNC 2006, nr 12, poz. 194 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2005 r. V CK 461/04, Lex Polonica nr 374069).”

„… w okresie przed wejściem w życie ustawy z 17 czerwca 2004 r. obejmowało również osoby powołane w drodze wyboru (por. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70).”

„… wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 1968 r., II CR 310/68, OSNC 1969, nr 2, poz. 38, z dnia 14 grudnia 1973 r., II CR 692/73, OSNC 1974, nr 10, poz. 176, czy uchwałę z dnia 15 lutego 1971 r. III CZP 33/70, OSNC 1971, nr 4, poz. 59).”

„Również pod rządem kodeksu cywilnego przyjmowano, zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie, że państwo nie ponosi odpowiedzialności za działania (zaniechania) normatywne (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 1970 r., III CZP 4/70, OSNCP 1970, nr 9, poz. 146 i uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70, OSNCP 1971, nr 4, poz. 59).”

„Rzecz sprowadzała się do tego, czy przyjęty przez Sąd Najwyższy w uchwale Pełnego Składu Izby Cywilnej z dnia 15.II.1971 r. III CZP 33/70 (OSNCP 1971, nr 4, poz. 59) model odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa, mógł znaleźć zastosowanie także na gruncie przepisów art. 4201 i art. 4202 k.c. W szczególności według tej uchwały przepisy …”

„Podobnie do wyroku z dnia 18 lutego 2005 r., V CK 441/04 (nie publ.) Sąd Najwyższy przyjął, że do chwili wejścia w życie art. 77 ust. 1 Konstytucji nie było podstaw do przyjmowania innego rozumienia art. 417 § 1 k.c., niż to ustaliła uchwała pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70 (OSNCP 1971, nr 4, poz. 59).”

„… k.c. w brzmieniu sprzed 1.09.2004 r. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 417 § 1 k.c. w brzmieniu sprzed 1.09.2004 r. stwierdzić należy, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 15.02.1971 r. III CZP 33/70 (OSNCP 1971, Nr 2, poz. 59) jednolicie przyjmowano, że przepis ten stanowił odrębną i samodzielną podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych, przy …”

„Jakkolwiek wykładnię art. 417 k.c. w kierunku wadliwie przyjętym przez Sąd Apelacyjny ukształtowała uchwała całej Izby Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70 (OSNC z 1971 r. nr 4, poz. 59), to uchwała ta utraciła aktualność w stanie prawnym ukształtowanym przez Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Przepis art. 77 ust. 1 Konstytucji …”

„To stanowisko wynikało też z ugruntowanej praktyki orzeczniczej na tle art. 417 i 418 k.c., który ukształtowała uchwała Pełnego Składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 15.02.1971 r. III CZP 33/70 (OSNCP 1971 nr 4, poz. 59), w której znalazło się stwierdzenie, iż art. 418 k.c. nie rozciąga się na zarządzenie o charakterze aktów normatywnych.”

„W tezie V uchwały z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70 (OSNCP 1971, nr 4, poz. 59), Sąd Najwyższy stwierdził, że o tym czy szkoda została wyrządzona przez funkcjonariusza przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, czy tylko przy sposobności jej wykonywania, decyduje cel działania sprawcy.”

„… z powierzonej mu czynności lub związek przyczynowy pomiędzy wyrządzoną szkodą a powierzonymi obowiązkami (por. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70, OSNCP z 1971 r. nr 4, poz. 59 oraz wyrok z dnia 22 kwietnia 1977 r., IV CR 46/77, niepublikowany).”

„… wynikającą z uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 1970 r., III CZP 4/70 (OSNCP 1970, nr 9, poz. 146) oraz z uchwały Pełnego Składu Izby Cywilnej z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70 (OSNCO 1971, nr 4, poz. 59) – nie dotyczyły zarządzeń o charakterze aktów normatywnych, a pozew przeciwko organowi państwa w związku z jego działalnością prawotwórczą był uznawany za pozbawiony cech …”

„W „Wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie odpowiedzialności Skarbu Państwa (...)” przyjmowano, że o tym, czy szkoda została wyrządzona przez funkcjonariusza przy wykonywaniu powierzonej mu czynności „decyduje cel działania sprawcy” (uchwała 7 Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70, OSNC 1971, z.”

„Praktykę orzeczniczą na tle art. 417 i 418 k.c. ukształtowała na wiele lat uchwała Pełnego Składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70 (OSNCP 1971, nr 4, poz. 59), w której znalazło się stwierdzenie, że art. 418 k.c. nie rozciąga się na zarządzenia o charakterze aktów normatywnych.”

„Przed tą datą art. 417 k.c. wyrażał normę o treści ustalonej w drodze wykładni, zwłaszcza uchwałą Pełnego Składu Izby Cywilnej SN z dnia 15 lutego 1971 r. - III CZP 33/70 (OSNCP Nr 4/1971, poz. 59) potwierdzającą przesłankę winy funkcjonariusza - sprawcy szkody.”

„… nie ma podstaw do stosowania art. 77 ust. 1 Konstytucji, natomiast przesłanki odpowiedzialności gminy należy ustalać zgodnie z regułami przyjętymi w uchwale całej Izby Cywilnej SN z 15 4 lutego 1971 r., III CZP 33/70, OSNC 1971/4/59 ustalającej wytyczne (wówczas) wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie odpowiedzialności Skarbu Państwa oraz państwowych osób prawnych za szkody wyrządzone przez …”

„Tak więc odpowiedzialność Skarbu Państwa na zasadzie art. 417 § 1 k.c. uwarunkowana jest bezprawnością działania funkcjonariusza państwowego oraz istnieniem jego winy (uchwała Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1971 r. III CZP 33/70, OSNCP 1971, nr 4, poz. 59).”

„Wykładnię przepisów dotyczących odpowiedzialności państwowych 3 osób prawnych (art. 420 k.c.) ukształtowała uchwała całej Izby Cywilnej z 15 lutego 1971 r. sygn. III CZP 33/70, OSNC 1971/4/59 przyjmująca ich odpowiedzialność za swoich funkcjonariuszy zarówno w razie wyrządzenia przez nich szkody w toku sprawowania władzy publicznej jak i zadań gospodarczych (dominium).”

„Hipotezą tego przepisu były więc objęte akty organów państwowych 7 wydane przy zachowaniu określonej procedury z zapewnieniem toku postępowania i możliwości odwołania do wyższej instancji (por. uchwałę Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70, OSNCP 1971, nr 4, poz. 59).”

„Przyjmując te krytyczne uwagi Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 15.02.1971 r. III CZP 33/70 (wytyczne wymiaru sprawiedliwości do art. 417 – 421) stwierdził, że „jeżeli szkoda jest wynikiem zaniechania, to do przyjęcia winy funkcjonariusza konieczne jest ustalenie konkretnego obowiązku działania z jego strony”.”

„… art. 417 § 1 k.c., zakładającą winę funkcjonariusza jako przesłankę odpowiedzialności Skarbu Państwa przyjęto w uchwale Pełnego Składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1971 r. (III CZP 33/70, OSN 1971/4/59), zawierającej tzw. wytyczne wymiaru sprawiedliwości, to przepis art. 417 § 1 k.c. mógł być rozumiany i stosowany tylko w ten sposób.”

„Ponadto uwzględnić trzeba, że do czasu zmiany stanu prawnego, wynikłej z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r., SK 18/00 (OTK Zbiór Urzędowy 2001, nr 8, poz. 256), wymagano, zgodnie z wykładnią art. 417 k.c. przyjętą w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70 (OSNCP 1971, nr 4, poz. 59), winy po stronie funkcjonariusza.”

„W punkcie V wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej, będących uchwała Pełnego Składu Izby Cywilnej SN z dnia 15 lutego 1971 r. III CZP 33/70 (OSNCP 1971, nr 4, poz. 59), Sąd Najwyższy stwierdził, że cel działania sprawcy decyduje o tym, czy szkoda została wyrządzona przez funkcjonariusza przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, czy tylko przy sposobności jej wykonywania.”

„… składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 kwietnia 1970 r., sygn. akt III CZP 4/70, OSNCP nr 9/1970, poz. 146 oraz uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 15 lutego 1971 r., sygn. akt III CZP 33/70, OSNCP nr 4/1971, poz. 59; zob. także uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 19 maja 2009 r., sygn. akt III CZP139/08, OSNC nr 11/2009, poz. 144).”

„Tekst art. 417 § 1 kc nie rozstrzyga tej kwestii jednoznacznie, ale od 1971 r. ustaliła się jego wykładnia wskazana uchwałą Pełnego Składu Izby Cywilnej SN z 15 lutego 1971 r. (III CZP 33/70);”

„… czynności umożliwiło mu wyrządzenie szkody, to w takim przypadku należy przyjąć, że nastąpiło to przy wykonywaniu powierzonej mu czynności (zob. uchwała SN – Izby Cywilnej z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70, teza V, OSNCP 1971/4/59)".”

„Dominuje pogląd, że właściwym kryterium oceny jest należyta staranność, w kształcie określonym w przepisie art. 355 k.c. (por. uchwała SN z 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70, OSNC 1971, nr 4, poz. 59; wyrok SN z 12 czerwca 2002 r., III CKN 694/00, Biul.”

„W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1971 r. (III CZP 33/70, OSNCP 1971, Nr 4, poz. 59) Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że dla oceny, czy zasady słuszności (zasady współżycia społecznego) uzasadniają w konkretnej sprawie przyznanie stosownego odszkodowania, nie bez znaczenia jest również zachowanie się samego poszkodowanego.”

„W „Wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie odpowiedzialności Skarbu Państwa (...)” przyjęto, że o tym, czy szkoda została wyrządzona przez funkcjonariusza przy wykonywaniu powierzonej mu czynności „decyduje cel działania sprawcy” (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70, OSNC 1971, z.”

„Przy ocenie bezprawności działania należy ocenić czy doszło do sprzeczności zachowania z obowiązującym porządkiem prawnym, ale też również z przyjętymi ogólnie w społeczeństwie zasadami współżycia społecznego (por. uchwałę SN z dnia 15.II.1971 r. III CZP 33/70 (OSNCP 1971, poz. 59) i wyrok z dnia 19 kwietnia 2012 r., IV CSK 406/11, OSNC-ZD z 2012 r. Nr 3, poz. 68, Biul.”