III CZ 99/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Piotr Telusiewicz
14 lipca 2026 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 14 lipca 2026 r. w Warszawie
zażalenia J. S.
na wyrok Sądu Okręgowego w Radomiu
z 12 lutego 2026 r., IV Ca 252/25,
w sprawie z powództwa P. spółki jawnej w R.
przeciwko J. S.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,
oddala zażalenie.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 12 lutego 2026 r., Sąd Okręgowy w Radomiu, w sprawie
z powództwa P. spółki jawnej w R. przeciwko J. S., o uznanie czynności prawnej za
bezskuteczną, na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Rejonowego w
Radomiu z 18 grudnia 2024 r., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi
Rejonowemu w Radomiu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy wskazał m.in. że: „Sąd ten nie
rozpoznał bowiem istoty sprawy, a nadto w zasadzie zachodzi konieczność
przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.”
III CZ 99/26
2
W zażaleniu na powyższy wyrok pozwany zarzucił naruszenie art.
386 § 4 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W postępowaniu wywołanym wniesieniem zażalenia, przewidzianego w art.
3941 § 11 k.p.c., Sąd Najwyższy bada jedynie, czy sąd drugiej instancji prawidłowo
przyjął, że zachodzi jedna z przyczyn uzasadniająca uchylenie wyroku sądu
pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, objętych art.
386 § 2 i 4 k.p.c. Zażalenie nie zmierza do oceny zasadności żądania pozwu ani
apelacji, czy merytorycznego stanowiska prawnego sądu drugiej instancji.
W przypadku wskazania przez sąd drugiej instancji nierozpoznania istoty sprawy
przez sąd pierwszej instancji jako podstawy uchylenia wyroku, zakres kognicji Sądu
Najwyższego ogranicza się do zbadania, czy sąd odwoławczy prawidłowo rozumiał
to pojęcie oraz czy jego merytoryczne stanowisko uzasadniało taką ocenę
postępowania sądu pierwszej instancji, natomiast poza tym zakresem pozostaje
prawidłowość poglądu prawnego wyrażonego przez ten sąd. Zażalenie
przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. nie jest środkiem prawnym służącym kontroli
materialnoprawnej podstawy wyroku czy prawidłowości zastosowania przez sąd
drugiej instancji przepisów prawa procesowego niezwiązanych z podstawami
kasatoryjnego orzeczenia. Kontrola dokonywana w ramach zażalenia na
podstawie art. 3941 § 11 k.p.c. ma charakter formalny, stąd powinna zmierzać
jedynie do oceny istnienia przesłanek do uchylenia orzeczenia sądu pierwszej
instancji, bez wkraczania w kompetencje sądu in merito (zob. np. niepublikowane
postanowienia Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 2021 r., IV CZ 16/21; z 10 grudnia
2015 r., V CZ 77/15; z 15 kwietnia 2016 r., I CZ 13/16; z 19 października 2016 r.,
V CZ 58/16 oraz powołane w nich orzecznictwo).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że o nierozpoznaniu istoty
sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. można mówić jedynie wtedy, gdy sąd nie
odniósł się do tego, co było przedmiotem sprawy bądź zaniechał zbadania
materialnej podstawy żądania, bezpodstawnie przyjmując, że nie jest to konieczne
z uwagi na istnienie przesłanek materialnoprawnych lub procesowych
unicestwiających roszczenie. W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie budzi
III CZ 99/26
3
wątpliwości, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy – w zakresie
istnienia wierzytelności i jej wysokości. Sąd Okręgowy wyraźnie wskazał na tę
kwestię. W uzasadnieniu zaznaczono bowiem, że „Sąd ten wskazał jedynie, że
powodowie nie wykazali istnienia wierzytelności, wierzytelność nie tylko nie była
wymagalna, ale także nie została skonkretyzowana, jest jedynie hipotetyczna. Tego
typu stwierdzenia na obecnym etapie są jednak całkowicie dowolne”. Nie zgadzając
się z poglądem Sądu Rejonowego, Sąd Okręgowy dodał ponadto, że „Nie sposób
także zgodzić się, że przedmiotowa wierzytelność nie została przez powódkę
skonkretyzowana”.
Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozwala stwierdzić, aby Sąd
Okręgowy wadliwie rozumiał pojęcie nierozpoznania istoty sprawy i nieprawidłowo
w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zidentyfikował jego przesłanki.
Warto również zauważyć, że Sąd Okręgowy skupił się także na przesłance
wymogu przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Sąd wskazał, że
„Sąd Rejonowy w zasadzie w ogóle takich ustaleń nie poczynił, nie przeprowadził
w sposób właściwy postępowania dowodowego, ani nie dokonał oceny
zgromadzonych już dowodów.” Ten aspekt został szczegółowo uzasadniony przez
Sąd Okręgowy i w ocenie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości. Sąd Okręgowy
dodatkowo przedstawił szereg uwag, które Sąd Rejonowy powinien mieć na
względzie przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3941 § 3 w związku
z 39814 k.p.c., orzekł jak w sentencji postanowienia.
[a.ł]
