III CZ 98/26

III CZ 98/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Ewa Stefańska 23 czerwca 2026 r. po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 23 czerwca 2026 r. w Warszawie zażalenia R.C. na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 17 listopada 2025 r., WSC 1/25, w sprawie ze skargi R. C. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Sądu Okręgowego w Częstochowie z 28 marca 2025 r., V Gz 105/24 w sprawie z powództwa R.C. przeciwko A. P. i S.C. o podział majątku objętego wspólnością w ramach spółki cywilnej, oddala zażalenie. (M.T.) UZASADNIENIE Postanowieniem z 17 listopada 2025 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie odrzucił skargę R.C. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, tj. postanowienia z 28 marca 2025 r., V Gz 105/24, którym oddalono zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego w Częstochowie w przedmiocie kosztów postępowania w sprawie o podział majątku wspólnego. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł R.C., zarzucając naruszenie: art. 4241 § 1 i 2 k.p.c., art. 4241 § 1 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c., art. 4246 § 3 k.p.c., III CZ 98/26 2 art. 45 Konstytucji RP. Na tej podstawie domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, że wniesiona przez skarżącego skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia była niedopuszczalna, a w konsekwencji podlegała odrzuceniu na podstawie art. 4246 § 3 k.p.c. Przedmiotem skargi było postanowienie Sądu Okręgowego z 28 marca 2025 r., w którym oddalono zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego w Częstochowie w części dotyczącej rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Nie budzi zatem wątpliwości, że skarga dotyczyła wyłącznie prawomocnego orzeczenia odnoszącego się do kosztów postępowania. Zgodnie z art. 4241 § 1 i 2 k.p.c. można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze innych środków prawnych przysługujących stronie na podstawie kodeksu nie było i nie jest możliwe. W wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, można także żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu pierwszej lub drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie wyroku w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych. W orzecznictwie utrwalone jest zapatrywanie, że do kategorii orzeczeń kończących postępowanie w sprawie należą wyroki oraz postanowienia wydane w postępowaniu nieprocesowym rozstrzygające co do istoty sprawy. Orzeczenie rozstrzygające co do istoty sprawy, to takie, które po uprawomocnieniu się trwale zamyka drogę do dalszego postępowania i rozstrzygnięcia (zob. uchwały składu 7 sędziów SN: z 24 listopada 1998 r., III CZP 44/98, OSNC 1999/5/87, z 31 maja III CZ 98/26 3 2000, III 291/00, OSNC 2001/1/1, z 6 października 2000 r., III CZP 31/00, OSNC 2001/2/22). Przedmiot merytorycznego rozstrzygnięcia objętego takim orzeczeniem nie podlega zatem ponownemu osądowi, chyba że ustawa stanowi inaczej. Orzeczeniom rozstrzygającym co do istoty sprawy należy przeciwstawić te rozstrzygające w kwestiach incydentalnych, tj. takie, które pozostają w związku z postępowaniem zmierzającym do rozpoznania żądania, ale ich byt jest samodzielny w tym znaczeniu, że zamykają określony uboczny wątek spawy (zob. postanowienie SN z 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05). Do tej kategorii orzeczeń należy zaliczyć rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów. Odrębność tego rozstrzygnięcia w stosunku do orzeczenia kończącego sprawę w instancji, wyraźnie wynika z brzmienia art. 108 § 1 k.p.c. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów, choć funkcjonalnie związane z orzeczeniem co do istoty, ma charakter uboczny i incydentalny. Fakt, że orzeczenie o kosztach rozstrzyga o obowiązku ich poniesienia, nie zmienia jego procesowego charakteru i nie przekształca go w orzeczenie rozstrzygające sprawę co do istoty. Nie można zatem podzielić stanowiska skarżącego, że postanowienie Sądu Okręgowego z 28 marca 2025 r. było orzeczeniem kończącym postępowanie w rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c. Postępowanie, którego dotyczyło to orzeczenie, zostało zakończone rozstrzygnięciem co do przedmiotu sprawy. Kontrola instancyjna ograniczała się wyłącznie do kwestii kosztów postępowania, a więc zagadnienia akcesoryjnego względem głównego przedmiotu rozpoznania. Nie może odnieść skutku argumentacja skarżącego, który wskazuje, że rozstrzygnięcie o kosztach kończy postępowanie w zakresie kosztów. Artykuł 4241 k.p.c. wyraźnie wskazuje krąg orzeczeń poddanych kontroli w tym trybie. Rozszerzająca wykładnia art. 4241 k.p.c., prowadząca do objęcia skargą również rozstrzygnięć o kosztach, pozostawałaby w sprzeczności z literalnym brzmieniem przepisu. Nie jest również trafny zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Prawo do sądu nie oznacza bowiem prawa do korzystania z dowolnych lub nieograniczonych środków zaskarżenia. Bez wpływu na ocenę dopuszczalności skargi pozostawały również podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące jego wieku czy stanu III CZ 98/26 4 zdrowia. Okoliczności te mogą mieć znaczenie przy ocenie np. wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nie mogą jednak prowadzić do rozszerzenia zakresu zastosowania nadzwyczajnego środka zaskarżenia. W tym stanie rzeczy orzeczono jak wyżej, na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. (M.T.) [a.ł]