III CZ 76/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Roman Trzaskowski
26 maja 2026 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 26 maja 2026 r. w Warszawie
zażalenia […] Bank […] AG w W.
na wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 30 stycznia 2026 r., VII AGa 588/24,
w sprawie z powództwa M.M. i P.M.
przeciwko […] Bank […] AG w W.
o zapłatę,
uchyla zaskarżony wyrok, pozostawiając rozstrzygnięcie
o kosztach postępowania zażaleniowego do orzeczenia
kończącego postępowanie w sprawie.
(K.L.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 30 stycznia 2026 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie,
po rozpoznaniu sprawy w następstwie apelacji pozwanej od wyroku Sądu
III CZ 76/26
2
Okręgowego w Warszawie z 21 lutego 2024 r. - zasądzającego od pozwanej
na rzecz powodów solidarnie kwotę 300.361,22 zł z odsetkami ustawowymi
za opóźnienie od dnia 24 września 2021 r. do dnia zapłaty - uchylił zaskarżony
wyrok w całości i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Warszawie
do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie
o kosztach instancji odwoławczej. U podstaw rozstrzygnięcia legła ocena, że Sąd
Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy. Zdaniem Sądu Apelacyjnego w sprawie
dopuszczalne było uzupełnienie luki wywołanej eliminacją nieważnych klauzul
przeliczeniowych w umowie zawartej przez strony, Sąd Okręgowy zaś odmawiając
usunięcia luki w oparciu o przepis art. 56 k.c., dokonał jego niewłaściwej
interpretacji. W konsekwencji przyjęcia, że w miejsce wyeliminowanych klauzul
przeliczeniowych winny wejść zasady przeliczeniowe oparte o kursy obowiązujące
w NBP, jako przedwczesną Sąd Apelacyjny ocenił konstatację Sądu Okręgowego,
iż roszczenie oparte o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu jest w całości
uzasadnione. Sąd Apelacyjny wskazał, iż ustalenia w tym zakresie nie były przez
Sąd Okręgowy czynione, nie została więc rozpoznana istota sprawy.
W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie pozwany zarzucił naruszenie
art. 386 § 1 i 4 k.p.c. i wniósł o uchylenie w całości wyroku Sądu Apelacyjnego
w Warszawie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania
co do apelacji strony pozwanej wraz z zasądzeniem od powoda na rzecz strony
pozwanej kosztów postępowania zażaleniowego według norm prawem
przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że zażalenie
przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. ma na celu jedynie skontrolowanie przez Sąd
Najwyższy, czy orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji, przekazujące sprawę
do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, zostało prawidłowo oparte
na jednej z przesłanek przewidzianych w art. 386 § 2 lub 4 k.p.c., a więc
czy powołana przez sąd drugiej instancji przyczyna uchylenia odpowiada
wskazanej w uzasadnieniu podstawie ustawowej i czy rzeczywiście wystąpiła
w sprawie. Dokonywana ocena powinna mieć zatem charakter formalny, skupiać
III CZ 76/26
3
się wyłącznie na ustanowionych w powyższych przepisach przesłankach uchylenia
orzeczenia sądu pierwszej instancji i nie może wkraczać nie tylko w ocenę
merytorycznego stanowiska sądu drugiej instancji w kwestii materialnoprawnych
podstaw rozstrzygnięcia, lecz także w ocenę prawidłowości zastosowania przez ten
sąd innych przepisów prawa procesowego, nie związanych bezpośrednio
ze wskazaną przyczyną uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji (zob. np.
postanowienia Sądu Najwyższego: z 7 listopada 2012 r. IV CZ 147/12, OSNC
2013, Nr 3, poz. 41; z 29 października 2015 r., I CZ 92/15, niepubl. i z 7 kwietnia
2016 r. II CZ 6/16, niepubl.).
Nierozpoznanie istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. ma miejsce
wtedy, gdy Sąd pierwszej instancji zaniechał zbadania materialnej podstawy
żądania albo merytorycznych zarzutów strony, błędnie przyjmując, że istnieje
przesłanka materialnoprawna unicestwiająca roszczenie albo przesłanka
wykluczająca jego skuteczne dochodzenie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego
z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, Nr 1, poz. 22; z 12 lutego 2002
r. I CKN 486/00, OSP 2003, z. 3, poz. 36; z 19 czerwca 2013 r., I CSK 156/13,
niepubl.; z 25 czerwca 2015 r., V CZ 35/15, niepubl. i z dnia 7 kwietnia 2016
r., II CZ 6/16, niepubl.). Częstokroć wskazuje się ponadto - co bywa jednak
kwestionowane (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 lutego 2020
r., I CZ 5/20, niepubl.) - że nierozpoznanie istoty sprawy zachodzi także
w przypadku dokonania przez sąd pierwszej instancji oceny prawnej żądania bez
ustalenia podstawy faktycznej, co wymagałoby poczynienia kluczowych ustaleń
po raz pierwszy w instancji odwoławczej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego
z 5 grudnia 2012 r., I CZ 168/12, OSNC 2013, Nr 5, poz. 68; oraz niepublikowane:
z 23 września 2016 r., II CZ 73/16; z 24 stycznia 2017 r., V CZ 92/16; z 22 lutego
2017 r., IV CZ 112/16; IV CZ 113/16 i IV CZ 114/16 oraz z 14 czerwca 2017
r., IV CZ 18/17 i IV CZ 25/17).
Wyrok Sądu pierwszej instancji nie był dotknięty tego rodzaju
nieprawidłowościami, a wytknięte w uzasadnieniu wyroku kasatoryjnego uchybienia
dotyczyły w istocie nieprawidłowej wykładni przepisów stanowiących
materialnoprawną podstawę żądania zapłaty oraz niedokonania w związku z tym
pełnych ustaleń faktycznych. Sąd Najwyższy wyjaśnił jednak, że o nierozpoznaniu
III CZ 76/26
4
istoty sprawy nie świadczy potrzeba poczynienia nowych ustaleń co do okoliczności
faktycznych sprawy, choćby decydujących z punktu widzenia kierunku
jej rozstrzygnięcia. Dokonanie przez sąd drugiej instancji odmiennej oceny prawnej
i związana z tym potrzeba poczynienia dodatkowych ustaleń faktycznych
nie upoważnia więc co do zasady do zarzucenia sądowi pierwszej instancji
nierozpoznania istoty sprawy, a wskazuje jedynie, że istota sprawy nie została
rozpoznana prawidłowo (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 9 sierpnia
2016 r., II CZ 113/16; z 20 stycznia 2017 r., I CZ 1/17; z 26 czerwca 2020
r., V CZ 25/20 i z 26 lutego 2021 r., I CZ 88/20, wszystkie niepubl.). Konieczne
uzupełnienie postępowania dowodowego - wynikające z rozbieżności w ocenie
prawnej sądów - powinno zatem mieć miejsce w ramach postępowania
apelacyjnego, zgodnie z przyjętym zakresem kognicji tego sądu. Prowadzenie
postępowania dowodowego w drugiej instancji, nawet w znacznym zakresie,
i dokonywanie na jego podstawie samodzielnych ustaleń i ocen prawnych
nie prowadzi do naruszenia konstytucyjnego prawa do zaskarżenia orzeczeń
wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP), jak również
dwuinstancyjnego modelu postępowania sądowego, statuowanego w art. 176 ust.
1 Konstytucji RP (zob. np. niepublikowane postanowienia Sądu Najwyższego
z 14 czerwca 2019 r., I CZ 46/19 i z 13 grudnia 2019 r., V CZ 88/19 oraz tam
przywoływane orzecznictwo).
Z tych względów, na podstawie art. 39815 § 1 zdanie pierwsze w związku
z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
(K.L.)
III CZ 76/26
5
[a.ł]
