III CZ 74/11

Sygn. akt III CZ 74/11 . POSTANOWIENIE Dnia 9 grudnia 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSA Roman Dziczek w sprawie z powództwa Z. Ś. przeciwko M. Z. i E. C. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 9 grudnia 2011 r., zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 5 lipca 2011 r., 1. oddala zażalenie, 2. oddala wniosek o przyznanie adwokatowi zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 5 lipca 2011 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę powoda o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia tego Sądu z dnia 10 maja 2011 r., w którym oddalono zażalenie powoda na postanowienie Sądu Okręgowego o zwrocie pozwu. Odrzucenie skargi powoda nastąpiło dlatego, ponieważ wniósł on skargę osobiście, naruszając w ten sposób wymóg zachowania przymusu adwokacko-radcowskiego, przewidzianego w art. 871 § 1 k.p.c. W zażaleniu powoda podnoszono zarzuty naruszenia art. 4246 § 2 k.p.c. w zw. z art. 4246 § 3 k.p.c. oraz w zw. z art. 117 § 6 k.p.c. i w zw. z art. 5 k.p.c. Skarżący, zastępowany przez adwokata ustanowionego dla niego z urzędu, wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 871 § 1 k.p.c., w postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych. Zastępstwo to dotyczy także czynności procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowanych przed sądem niższej instancji. Przewidziany w art. 871 § 1 k.p.c. tzw. przymus adwokacko-radcowski obejmuje także postępowanie zainicjowane złożeniem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 4241 § 1 k.p.c.) m.in. dlatego, że chodzi tu o szczególny środek zaskarżenia, który z racji celu i swojej konstrukcji prawnej, powinien być wniesiony przez podmiot o odpowiednim przygotowaniu profesjonalnym. Sąd Apelacyjny trafnie stwierdził, że złożenie przez powoda skargi niedopuszczalnej z mocy prawa, z racji braku tzw. zdolności postulatywnej powoda, pociąga za sobą niemożność sanowania procesowego tej skargi i powoduje w konsekwencji jej odrzucenie (art. 4246 § 3 k.p.c.). Nie przekonywuje argumentacja prawa pełnomocnika powoda, że przepis art. 117 § 6 k.p.c. pośrednio dopuszcza możliwość skutecznego wszczęcia postępowania przewidzianego w art. 4241 i n. k.p.c. „pismem wszczynającym”, w złożonym przez stronę osobiście (bez udziału profesjonalnego pełnomocnika) i następnie – uzupełnienia „braku skargi, tj. sporządzenie jej przez profesjonalistę”. Pismo niepodpisane przez adwokata lub radcę prawnego nie może prowadzić do skutecznego wszczęcia wspomnianego postępowania, nawet jeżeli w piśmie takim strona zawarła wniosek o ustanowienie adwokata (radcy prawnego) z urzędu (art. 117 k.p.c.). Istnieje jeszcze inny powód odrzucenia złożonej przez powoda skargi. Z akt sprawy wynika, że złożono ją od postanowienia Sądu Apelacyjnego w okresie obwiązywania art. 4241 k.p.c. w nowym brzmieniu określonym ustawą z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (...) (Dz. U. nr 155, poz. 1037). Według art. 4241 k.p.c. w nowym brzmieniu, można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem jedynie prawomocnego wyroku kończącego postępowanie w sprawie. Inne prawomocne orzeczenie, na które skarga nie przysługuje, mogą być kwestionowane w odpowiednim postępowaniu odszkodowawczym (art. 42416 k.p.c.). Niedopuszczalność skargi oznacza konieczność jej odrzucenia (art. 4248 § 1 k.p.c). Zob. także postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2011 r., I CNP 75/10 (niepubl.) i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2010 r., III CNP 32/10 (niepubl.). Wniosek ustanowionego z urzędu pełnomocnika oddalono dlatego (pkt 2 postanowienia), ponieważ - zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem - czynności adwokata ustanowionego z urzędu prowadzące do odrzucenia środka prawnego, nie mogą uzasadniać przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (por. np. ustalenia - postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2011 r., II CSK 699/10, niepubl. oraz powołane tam orzeczenia). Wyrok pełnomocnika dotyczący próby ograniczenia zasady przymusu zastępstwa (art. 871 k.p.c.) należy bowiem uznać za oczywiście nieuzasadniony. Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39814 k.p.c.).