III CZ 66/22

Sygn. akt III CZ 66/22

POSTANOWIENIE

Dnia 23 lutego 2022 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jacek Grela (przewodniczący, sprawozdawca)
‎SSN Marcin Łochowski
‎SSN Kamil Zaradkiewicz

w sprawie z powództwa P. S.
‎przeciwko E. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w Ś.
‎o zapłatę,

oraz z powództwa wzajemnego E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Ś.

przeciwko P. S.

o zapłatę

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 23 lutego 2022 r.,
‎zażalenia powoda P. S.

na wyrok Sądu Apelacyjnego w […]
‎z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. akt I AGa […],

uchyla zaskarżony wyrok w części, tj. w punkcie I, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie
‎w sprawie.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 9 marca 2021 r. Sąd Okręgowy w L., po rozpoznaniu sprawy z powództwa P. S. przeciwko E. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ś. o zapłatę oraz z powództwa wzajemnego E. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ś. przeciwko P. S. o zapłatę, z powództwa głównego zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 971 817,74 zł z odpowiednio określonymi odsetkami, oddalił powództwo w pozostałym zakresie, umorzył postępowanie co do kwoty 12 597,45 zł oraz oddalił powództwo wzajemne.

Wyrokiem z 3 listopada 2021 r. Sąd Apelacyjny w (...) uchylił wyrok Sądu Okręgowego w części - z powództwa głównego i powództwa wzajemnego, przekazując w tym zakresie sprawę do ponownego rozpoznania oraz oddalił apelację pozwanego w pozostałym zakresie.

Sąd Apelacyjny uznał, że jeśli chodzi o pozew główny w części objętej zaskarżeniem, Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy.

Zdaniem Sądu drugiej instancji Sąd Okręgowy dopuścił się naruszenia prawa materialnego, tj. art. 746 § 1 i 3 k.c. przez ich niezastosowanie. Sąd a quo powołując się na zasady wykładni oświadczeń woli stwierdził, że w razie zawarcia przez przedsiębiorców umowy w formie pisemnej nie można powoływać się na to, iż zgodnym zamiarem stron było zawarcie odmiennych, istotnych postanowień umowy niż te, które zostały pisemnie wyrażone. W tym kontekście Sąd Okręgowy uznał odwoływanie się przez pozwanego, na podstawie art. 746 § 1 i 3 k.c.,
‎do ważnych powodów, mających zakotwiczenie w utracie zaufania do powoda, w realiach niniejszej sprawy, za nieuzasadnione.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego powyższy pogląd jest błędny. Opiera się bowiem na nieuzasadnionym powiązaniu kwestii wykładni z problemem stosowania do kontraktu menadżerskiego jako umowy nienazwanej o charakterze mieszanym, przepisów regulujących konkretną umowę nazwaną. Sąd Okręgowy stwierdził wyraźnie, że zawarty kontrakt menadżerski jest umową nienazwaną, do której zgodnie z art. 750 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.

Sąd drugiej instancji nie podzielił poglądu, że katalog przypadków rozwiązania umowy przez wypowiedzenie został uregulowany przez strony w sposób wyczerpujący (art. 13 kontraktu), co wyklucza uzupełnianie
‎go przez stosowanie art. 746 § 1 i 3 k.c. Ze względu na charakter usługi, modyfikacji – w drodze odpowiedniego zastosowania na podstawie art. 750 k.c. - mogą wymagać art. 746 § 1 i 2 k.c., dopuszczające natychmiastowe wypowiedzenie umowy w każdym czasie. Natomiast, przesłanka wzajemnego zaufania stron jest aktualna w odniesieniu do umowy o świadczenie usług, a jego brak uzasadnia wypowiedzenie takiej umowy zawartej na czas oznaczony
‎(art. 750 w zw. z art. 746 § 1 k.c.).

W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd pierwszej instancji uchylił się niemal zupełnie od oceny materiału dowodowego pod kątem ustalenia, czy istniała ważna przyczyna rozwiązania umowy przez pozwanego z uwagi na rzeczywiste nieprawidłowości dotyczące realizacji przez powoda zawartych z pozwaną umów, w tym przede wszystkim kontraktu menadżerskiego. Dotyczy to zwłaszcza dowodów z dokumentów. Sąd nie ocenił przy tym, co bardzo istotne,
‎czy w niniejszej sprawie ze względu na charakter obowiązków powoda, modyfikacji mogą wymagać art. 746 § 1 i 2 k.c., dopuszczające natychmiastowe wypowiedzenie umowy w każdym czasie. Tymczasem, przy niektórych usługach, o dopuszczalności wypowiedzenia lub terminie rozwiązania umowy należy rozstrzygać biorąc pod uwagę przede wszystkim interes dającego zlecenie. Dodatkowo Sąd Okręgowy stwierdził, że w sytuacji gdyby określone przyczyny opóźnień w realizacji inwestycji miały wynikać z winy powoda, to z uwagi na stopień jej skomplikowania, jej bardzo branżowy charakter i towarzyszący temu obszerny materiał dokumentacyjny, wykazanie takiego stanu rzeczy z pewnością wymagało wiadomości specjalnych, o których mowa w art. 278 § 1 k.p.c. W tym kontekście pozwany słusznie zarzuca w swej apelacji, że Sąd Okręgowy dopuścił
‎się naruszenia art. 278 § 1 k.p.c. przez zaniechanie dopuszczenia dowodu
‎z opinii biegłego z urzędu.

Zdaniem Sądu drugiej instancji uzasadnienie wyroku zawiera jedynie pozory oceny dowodów z zeznań świadków.

Powyższe orzeczenie zaskarżył zażaleniem powód, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 386 § 1, 4 i 6 k.p.c. przez przyjęcie,
‎że Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy, a w konsekwencji bezpodstawne uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

We wnioskach domagał się uchylenia wyroku w zaskarżonej części i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie okazało się uzasadnione.

W orzecznictwie podkreśla się, że w postępowaniu toczącym się w wyniku zażalenia złożonego na podstawie art. 394¹ § 1¹ k.p.c. na orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji, Sąd Najwyższy bada tylko, czy wystąpiły wskazane przez
‎ten sąd przesłanki uchylenia zaskarżonego wyroku, którymi są: nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji, nierozpoznanie przez ten sąd istoty sprawy oraz sytuacja, gdy wydanie wyroku przez sąd drugiej instancji wymagałoby przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Przedmiotem oceny
‎Sądu Najwyższego nie mogą być inne kwestie, w szczególności dotyczące oceny zasadności roszczenia ani merytorycznego badania stanowiska prawnego
‎sądu drugiej instancji, jak również badania prawidłowości zastosowania przepisów prawa procesowego, które nie odnoszą się ściśle do wskazanych
‎podstaw uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji. Omawiane zażalenie nie jest bowiem środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy wyroku
‎ani prawidłowości zastosowania przepisów prawa procesowego, niezwiązanych
‎z podstawami kasatoryjnymi. Środek ten jest skierowany przeciwko
‎uchyleniu wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, a więc ocenie może być poddany jedynie ewentualny błąd sądu odwoławczego przy kwalifikowaniu określonej sytuacji procesowej jako odpowiadającej powołanej podstawie kasatoryjnej (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 grudnia 2013 r., V CZ 75/13, niepubl.; z 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013 r.,
‎nr 3, poz. 41; z 16 maja 2013 r., IV CZ 31/13, niepubl.; z 21 czerwca 2013 r.,
‎I CZ 48/13, niepubl. i z 18 stycznia 2018 r., V CZ 94/17, niepubl.).

Sąd drugiej instancji uznał, że Sąd a quo nie rozpoznał istoty sprawy.

Powszechnie przyjmuje się w judykaturze, że do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał on zbadania
‎materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując, iż istnieje przesłanka materialnoprawna
‎lub procesowa unicestwiająca roszczenie lub uniemożliwiająca badanie podniesionego zarzutu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2018 r., I CSK 408/17, niepubl.).

Tymczasem, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, nie można skutecznie zarzucić Sądowi Okręgowemu, że nie rozpoznał istoty sprawy,
‎we wskazanym powyżej rozumieniu. Z analizy stanowisk, zajętych przez
‎Sądy pierwszej i drugiej instancji, wynika, że różnią się one w rezultatach przeprowadzonej wykładni oświadczeń woli kontraktu menedżerskiego
‎wraz z aneksami oraz odnośnie do podstawy prawnej wypowiedzenia tej umowy, mając na względzie art. 746 § 1, 2 i 3 k.c. Zatem niewątpliwie kwestia
‎dotyczy oceny prawnej poczynionych ustaleń faktycznych, co mieści
‎się w merytorycznym rozpoznaniu sprawy, do czego zobowiązany jest – w systemie apelacyjnym – sąd odwoławczy. Postawionej tezy nie podważają również twierdzenia Sądu ad quem na temat dokonania przez Sąd pierwszej instancji wadliwej oceny zeznań świadków. Ponownie należy podkreślić,
‎że Sąd Apelacyjny jest sądem meriti, a więc dokonuje samodzielnych ustaleń faktycznych (art. 382 k.p.c.) oraz stosownie do okoliczności, uprzednio dokonuje oceny zebranego materiału dowodowego. Podobnie, ewentualna potrzeba dopuszczenia dowodu z opinii biegłego jako jednego z wielu dowodów,
‎co do zasady nie uzasadnia przyjęcia stanu nierozpoznania istoty sprawy,
‎jak i potrzeby przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Tym bardziej, że Sąd Apelacyjny dostrzegł zasadność tego dowodu wskutek podniesienia zarzutu apelacyjnego, wytykającego Sądowi pierwszej instancji brak inicjatywy dowodowej z urzędu.

Z przedstawionych powodów orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 398¹⁵ § 1 w związku z art. 394¹ § 1¹ i § 3 k.p.c.