Sygn. akt III CZ 461/22
POSTANOWIENIE
Dnia 17 lutego 2023 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Tomasz Szanciło (przewodniczący)
SSN Jacek Grela
SSN Kamil Zaradkiewicz (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w N.
przeciwko P. w M. w Republice Czeskiej
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 17 lutego 2023 r. w Izbie Cywilnej
w Warszawie,
zażalenia strony pozwanej
na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku
z 9 maja 2022 r., sygn. akt I AGz 91/21p,
oddala zażalenie.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 9 maja 2022 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku w sprawie
z powództwa P. sp. z o.o. w N. przeciwko P. s.r.o. w M. w Republice Czeskiej o
zapłatę odrzucił skargę kasacyjną pozwanego od postanowienia tego Sądu z 2
lutego 2022 r. Sąd wskazał, że postanowieniem z 25 listopada 2021 r. Sąd
Apelacyjny odrzucił apelację pozwanego P. s.r.o. w M. w Republice Czeskiej.
Zażalenie na to orzeczenie oddalono.
Po wydaniu powyższego rozstrzygnięcia do Sądu Apelacyjnego wpłynęło
kolejne, tożsame treściowo z tym, które zostało wcześniej złożone, zażalenie na
postanowienie z 25 listopada 2021 r. Postępowanie wywołane tym pismem zostało
umorzone postanowieniem z 2 lutego 2022 r., które pozwany zaskarżył skargą
kasacyjną.
Sąd Apelacyjny wskazał, że zgodnie z art. 3981 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna
przysługuje m.in. od wydanego przez sąd drugiej instancji prawomocnego
postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania kończącego postępowanie
w sprawie. Hipoteza powyższej normy prawnej obejmuje tylko takie orzeczenia,
które dotyczą całej sprawy poddanej pod osąd, a nie tylko jej części. Z tych
względów za niepodlegające zaskarżeniu skargą kasacyjną w judykaturze uznano
m.in. postanowienia o umorzeniu postępowania apelacyjnego i zażaleniowego.
Także zaskarżone orzeczenie nie kończyło całej sprawy, bo dotyczyło tylko tego jej
fragmentu, który został zainicjowany ponownym zażaleniem na postanowienie
o odrzuceniu apelacji. Tym samym, skarga kasacyjna podlega odrzuceniu jako
niedopuszczalna.
W zażaleniu pozwanego zarzucono naruszenie:
1) art. 1099 § 1 i § 2 k.p.c. poprzez przeprowadzenie postępowania
sądowego w sytuacji braku jurysdykcji krajowej, co doprowadziło do nieważności
postępowania sądowego;
2) art. 202 w związku z art. 1099 § 1 i § 2 k.p.c. poprzez przeprowadzenie
postępowania sądowego w sytuacji braku jurysdykcji krajowej, co doprowadziło do
nieważności postępowania sądowego, w sytuacji, w której obowiązkiem Sądu jest
branie pod uwagę okoliczności, które uzasadniają odrzucenie pozwu w każdym
stanie sprawy;
3) art. 3981 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że norma zawarta w tym przepisie
ma zastosowanie tylko i wyłącznie do orzeczeń, które dotyczą całej sprawy
poddanej pod osąd, a nie tylko jej części, a tym samym poprzez przyjęcie, że
zaskarżone orzeczenie nie kończyło całej sprawy, bo dotyczyło tylko tego jej
fragmentu, który został zainicjowany zażaleniem na postanowienie o odrzuceniu
apelacji, co w konsekwencji doprowadziło do odrzucenia skargi kasacyjnej,
podczas gdy brak było do tego podstaw prawnych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie podlegało oddaleniu.
Zgodnie z art. 3941 § 1 k.p.c., zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje
na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz na
postanowienie sądu drugiej lub pierwszej instancji odrzucające skargę
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Jest to
wyliczenie enumeratywne.
Postępowanie zażaleniowe (dotyczące odrzucenia skargi kasacyjnej) różni
się od postępowania kasacyjnego w aspekcie zakresu jego rozpoznania.
W przypadku kontroli dopuszczalności skargi kasacyjnej, jeżeli dana sprawa nie
jest sprawą kasacyjną (nie wyczerpuje przesłanek z art. 3982 k.p.c.), Sąd
Najwyższy nie ma uprawnienia do uchylenia zaskarżonego orzeczenia, w tym także
rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego
rozpoznania. Funkcja środka odwoławczego w aspekcie art. 3941 § 1 k.p.c.
sprowadza się do formalnej kontroli zaskarżonego orzeczenia, tj. weryfikacji tego,
czy rzeczywiście występują przeszkody uniemożliwiające uruchomienie
postępowania kasacyjnego. Rozpoznanie zażalenia przewidzianego w tym
przepisie nie tworzy uprawnienia pozwalającego na ingerencję w merytoryczne
kompetencje sądu drugiej instancji, jak też nie służy kontroli materialnoprawnej
podstawy orzeczenia, gdyż stanowi ona domenę postępowania kasacyjnego. Nie
może być zastępowana trybem zażaleniowym, który z nią nie konkuruje
(postanowienie Sądu Najwyższego z 13 stycznia 2022 r., II UZ 66/21).
Postanowienie o umorzeniu postępowania wskutek złożenia ponownego
zażalenia na postanowienie o odrzuceniu apelacji nie podlega zaskarżeniu skargą
kasacyjną, ta bowiem jako nadzwyczajny środek zaskarżenia na gruncie art. 3981
§ 1 k.p.c. przysługuje od prawomocnego postanowienia w przedmiocie umorzenia
postępowania sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a zatem
kończącego sprawę w całości, a nie w określonym jej zakresie czy części, a takim
było postępowanie zainicjowane zażaleniem ponownie złożonym na postanowienie
o odrzuceniu apelacji. Użyte w art. 3981 § 1 k.p.c. pojęcie „sprawa” występuje
w znaczeniu materialnoprawnym i odnosi się do całości sporu (zob. uchwały
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 31 maja 2000 r., III ZP 1/00, OSNC 2001,
nr 1, poz. 1, i z 6 października 2000 r., III CZP 31/00, OASNC 2001, nr 2, poz. 22;
zob. też postanowienie Sądu Najwyższego z 25 września 2014 r., II CZ 45/14).
W konsekwencji należało uznać, że zaskarżone postanowienie jest
prawidłowe, co skutkowało oddaleniem zażalenia zgodnie z art. 39814 w związku
z art. 3941 § 3 k.p.c.
