III CZ 45/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Maciej Kowalski
30 czerwca 2025 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 30 czerwca 2025 r. w Warszawie
zażalenia T. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
na wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie
z 20 listopada 2024 r., XXIII Ga 637/24,
w sprawie z powództwa J. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w J.
przeciwko T. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
o zapłatę,
oddala zażalenie, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach
postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym
postępowanie w sprawie.
(a.z.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 12 stycznia 2024 r. Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy
w Warszawie oddalił powództwo J. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w J.
przeciwko T. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
Po rozpoznaniu apelacji powoda Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem
z 20 listopada 2024 r. uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę do ponownego
rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla m. st. Warszawy w Warszawie pozostawiając
temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
W uzasadnieniu wskazał, że w okolicznościach sprawy zachodziły dwie
podstawy do uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji.
III CZ 45/25
2
Po pierwsze, w ocenie Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy nie rozpoznał
istoty sporu - nieprawidłowo pominął wnioski dowodowe z przesłuchania świadka
oraz z dokumentów znajdujących się w aktach Sądu Rejonowego w Bydgoszczy
w sprawie toczącej się pod sygn. akt. […] uznając, że zostały one zgłoszone z
naruszeniem zasady prekluzji dowodowej przewidzianej w art. 4583 § 4 k.p.c. Sąd
drugiej instancji stwierdził, że tym samym Sąd Rejonowy nie ocenił w pełni
merytorycznie roszczenia powoda, nie wniknął w całokształt przedmiotowej sprawy,
tj. podstawę faktyczną roszczenia i nie wyjaśnił wniosków wywiedzionych na
podstawie materiału dowodowego dotyczących zasadności roszczenia powoda.
Sąd odwoławczy uznał, że dowody wskazane przez powoda w piśmie procesowym
z 15 września 2023 r. nie były spóźnione. Podzielił w tym zakresie stanowisko
powoda, według którego potrzeba powołania wniosków dowodowych zawartych w
tym piśmie powstała dopiero w momencie doręczenia mu odpisu odpowiedzi na
pozew. Wówczas powód powziął wiedzę, że kurator pozwanej spółki kwestionuje
nie tylko wykazanie dochodzonego roszczenia, ale również jego wykonanie, jak też
fakt, że toczyło się uprzednio postępowanie wszczęte przez powodową spółkę w
celu dochodzenia przedmiotowego roszczenia, przez podniesienie zarzutu
przedawnienia roszczenia.
Po drugie, Sąd Okręgowy przywołał art. 50512 § 1 k.p.c. i stwierdził, że
przewidziana w nim sytuacja procesowa zachodzi w badanej sprawie ze względu
na brak przeprowadzenia w pierwszej instancji dowodów z zeznań świadka oraz
z dokumentów znajdujących się w opisanych powyżej aktach Sądu Rejonowego
w Bydgoszczy, o które wnioskował powód. W ocenie Sądu Okręgowego
dopuszczenie powyższych dowodów było konieczne dla dokonania istotnych
ustaleń m.in. w zakresie skuteczności podniesionego przez kuratora pozwanej
spółki zarzutu przedawnienia roszczenia, a także co do tego czy powód wykonał
usługę zgodnie ze zleceniem transportowym, a w konsekwencji, czy roszczenie
powodowej spółki jest uzasadnione.
W zażaleniu na powyższy wyrok Sądu Okręgowego pozwany zarzucił
naruszenie art. 386 § 1, 4 i 6 k.p.c. przez przyjęcie, że Sąd pierwszej instancji nie
rozpoznał istoty sprawy oraz że wydanie wyroku w sprawie wymaga
przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.
III CZ 45/25
3
W odpowiedzi na zażalenie powód wniósł o jego oddalenie oraz
o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie na orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji służy
przeprowadzeniu kontroli wystąpienia ustawowych przesłanek uprawniających sąd
odwoławczy do uchylenia zaskarżonego wyroku zamiast merytorycznego
zakończenia sprawy. Przedmiotem oceny Sądu Najwyższego jest ewentualny błąd
sądu drugiej instancji przy kwalifikowaniu określonej sytuacji procesowej jako
odpowiadającej - powołanej przez ten sąd, podstawie orzeczenia kasatoryjnego
(zob. np. postanowienia SN: z 22 listopada 2013 r., II CZ 79/13; z 11 maja 2022 r.,
III CZ 161/22 i z 16 maja 2023 r., III CZ 124/23).
W postępowaniu wywołanym wniesieniem zażalenia na podstawie art. 3941
§ 11 k.p.c. Sąd Najwyższy bada tylko, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy
okoliczności są tymi, które w świetle art. 386 § 2 i 4 k.p.c. usprawiedliwiają wydanie
orzeczenia kasatoryjnego, zamiast reformatoryjnego, i - w zależności od wyniku -
albo oddala zażalenie, albo uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę sądowi
drugiej instancji do ponownego rozpoznania (zob. np. postanowienia SN:
z 26 września 2014 r., IV CZ 49/14; z 2 października 2014 r., IV CZ 54/14;
z 31 stycznia 2018 r., I CZ 8/18; z 22 października 2020 r., IV CZ 63/20).
Rozpoznając zażalenie na orzeczenie kasatoryjne wydane w postępowaniu
uproszczonym Sąd Najwyższy ocenia także, czy uwzględniono art. 50512 § 1 k.p.c.,
a nie tylko to, czy uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy
do ponownego rozpoznania było uzasadnione na gruncie art. 386 § 2 lub 4 k.p.c.
Oznacza to, że kontroli Sądu Najwyższego podlega również, czy stwierdzając, że
doszło do naruszenia prawa materialnego, sąd drugiej instancji prawidłowo przyjął,
że zgromadzone dowody nie dają wystarczających podstaw do zmiany wyroku.
Przedmiotem oceny Sądu Najwyższego w takim postępowaniu nie mogą być
natomiast inne kwestie - w szczególności dotyczące oceny zasadności roszczenia.
Sąd Najwyższy nie dokonuje merytorycznego badania stanowiska prawnego sądu
drugiej instancji, jak również badania prawidłowości zastosowania przepisów prawa
procesowego, które nie odnoszą się ściśle do wskazanych podstaw uchylenia
III CZ 45/25
4
wyroku sądu pierwszej instancji (zob. postanowienie SN z 24 lutego 2022 r.,
III CZ 52/22).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że o nierozpoznaniu istoty
sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. można mówić jedynie wtedy, gdy sąd nie
odniósł się do tego, co było przedmiotem sprawy bądź zaniechał zbadania
materialnej podstawy żądania, bezpodstawnie przyjmując, że nie jest to konieczne
z uwagi na istnienie przesłanek materialnoprawnych lub procesowych
unicestwiających roszczenie. Przykładem jest oddalenie powództwa przez sąd
pierwszej instancji z powodu błędnego przyjęcia, że dochodzone roszczenie jest
przedawnione przy założeniu jednak, że sąd ten jednocześnie nie zbadał kwestii
istnienia dochodzonego roszczenia (zob. m.in. postanowienia SN: z 9 listopada
2012 r., IV CZ 156/12; z 2 czerwca 2016 r., I CZ 32/16, z 22 października 2020 r.,
IV CZ 63/20, i z 17 kwietnia 2024 r., III CZ 311/23).
Nieprawidłowe pominięcie wniosków dowodowych nawet, jeżeli dotyczą one
okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia nie może być
kwalifikowane jako nierozpoznanie istoty sprawy, jeżeli sąd odniósł się do
przedmiotu sprawy i zbadał materialnoprawną podstawę żądania chociażby
badanie to opierało się niepełnym materiale dowodowym. W badanej sprawie brak
było zatem podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku wobec nierozpoznania
istoty sprawy.
Powyższe nie czyni jednak wniesionego zażalenia uzasadnionym.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika bowiem, że Sąd Okręgowy przyjął
obok nierozpoznania istoty sprawy jako podstawę wydania orzeczenia
kasatoryjnego art. 50512 § 1 k.p.c., który stanowi lex specialis względem art. 386
§ 4 in fine k.p.c. Sąd Okręgowy powołał się bowiem na art. 50512 § 1 k.p.c.
wskazując , że w sprawie doszło do sytuacji przewidzianej tym przepisem z uwagi
na brak przeprowadzonych dowodów z zeznań świadka oraz z dokumentów
znajdujących się w aktach innego postępowania cywilnego o które wnioskowała
strona powodowa. Z powyższego wynika, że Sąd Okręgowy uznał podniesione
w apelacji powoda zarzuty naruszenia prawa materialnego za uzasadnione
III CZ 45/25
5
a ponadto, że wadliwie zgromadzony materiał dowodowy nie dawał
wystarczających podstaw do zmiany wyroku.
W ocenie Sądu Najwyższego tego rodzaju sytuacja procesowa miała miejsce
w rozpoznawanej sprawie, co uprawniało Sąd Okręgowy do wydania orzeczenia
kasatoryjnego na podstawie wskazanej powyżej regulacji.
Trafnie Sąd odwoławczy przyjął bowiem, że pominięcie przez Sąd Rejonowy
opisanych powyżej środków dowodowych doprowadziło do pozostawienia poza
oceną okoliczności faktycznych stanowiących przesłanki prawidłowego
zastosowania prawa materialnego co skutkowało uznaniem, że powód nie
udowodnił, że prawidłowo wykonał umowę na rzecz pozwanego oraz że nie doszło
do przerwania biegu terminu przedawnienia.
Należy także zgodzić się z Sądem Okręgowym, że tak zgromadzony materiał
dowodowy jest niekompletny i bez jego uzupełnienia nie ma wystarczających
podstaw do wydania wyroku reformatoryjnego. Uniemożliwia on bowiem – przede
wszystkim - ocenę skuteczności podniesionego przez kuratora pozwanej spółki
zarzutu przedawnienia roszczenia, a także czy powód wykonał usługę zgodnie ze
zleceniem transportowym.
Podważenie przez Sąd Okręgowy stanowiska Sądu Rejonowego, według
którego wnioski dowodowe zgłoszone przez powoda podlegały prekluzji nie
podlega weryfikacji w toku niniejszego postępowania zażaleniowego.
Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941
§ 3 k.p.c., oddalił zażalenie pozwanego jako pozbawione uzasadnionych podstaw.
O kosztach postępowania zażaleniowego nie rozstrzygano, skoro obowiązek
rozstrzygania przez sąd właściwy przy ponownym rozpoznaniu sprawy o kosztach
postępowania zażaleniowego toczącego się przed Sądem Najwyższym wynika
wprost z ustawy (zob. postanowienie SN z 8 listopada 2019 r., V CZ 50/19, OSNC-
ZD 2021, nr B, poz. 18).
III CZ 45/25
(a.z.)
[a.ł]
6
Maciej Kowalski
