III CZ 44/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Monika Koba
30 czerwca 2025 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 30 czerwca 2025 r. w Warszawie
zażalenia S.G.
na wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach
z 23 stycznia 2025 r., III Ca 776/22,
w sprawie z powództwa Banku (…) spółki akcyjnej w W.
przeciwko S.G.
o zapłatę,
1) uchyla zaskarżony wyrok,
2) pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach
zażaleniowego w orzeczeniu kończącym
w sprawie.
postępowania
postępowanie
[A.T.]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 26 maja 2022 r. Sąd Rejonowy w Tychach oddalił powództwo
(…) Banku spółki akcyjnej w W. ( dalej także jako: „Bank”) skierowane przeciwko
S.G. o zapłatę niespłaconej wierzytelności Banku wynikającej z zawartej przez
strony umowy pożyczki z 15 listopada 2016 r. w kwocie 45 406, 67 zł na którą
III CZ 44/25
2
składała się: należność główna ( 41 967,28 zł) oraz odsetki naliczone do 4 czerwca
2019 r. (3 439,39 zł).
U podstaw oddalenia powództwa przez Sąd pierwszej instancji legło
stwierdzenie, że powód nie wykazał, iż skutecznie – z zachowaniem procedury,
o której mowa w art. 75c ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo Bankowe ( tekst.
jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 2439, ze zm. – dalej: „p.b”) - wypowiedział umowę
pożyczki. Nie przedłożył bowiem żadnego dowodu – mimo kwestionowania
skutecznego wypowiedzenia umowy przez kuratora reprezentującego nieznanego
z miejsca pobytu pozwanego - z którego wynikałoby, że pismo z 17 grudnia 2018 r.,
którym wzywał pozwanego do spłaty wymagalnego zadłużenia w terminie nie
krótszym niż 14 dni roboczych od dnia otrzymania wezwania i informował go
o możliwości złożenia w tym samym terminie wniosku o restrukturyzację
zadłużenia, zostało w rzeczywistości wysłane do pozwanego i dotarło do niego
w taki sposób, że mógł zapoznać się z jego treścią. Sąd Rejonowy podkreślił, że
wprawdzie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że pozwany
zaprzestał spłaty pożyczki, lecz podstawa faktyczna żądania nie obejmowała
zasądzenia rat wymagalnych i niezapłaconych w dacie wniesienia pozwu lub
zamknięcia rozprawy lecz zasądzenie całej zaległości wynikającej z umowy
pożyczki z uwagi na jej wypowiedzenie pismem z 14 stycznia 2019 r. i postawienie
całej należności w stan natychmiastowej wymagalności.
Wyrokiem z 23 stycznia 2025 r. Sąd Okręgowy w Katowicach – orzekając na
skutek apelacji powoda - uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi
Rejonowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego, uznając, że doszło do
nierozpoznania istoty sprawy (art. 386 § 4 k.p.c.).
Sąd Okręgowy wskazał, że do apelacji skarżący Bank dołączył wyciąg księgi
nadawczej z 19 grudnia 2018 r., w której pod pozycją 201 figuruje korespondencja
wysłana do pozwanego na adres ul […], […] (k. 231-233).
Sąd drugiej instancji wyjaśnił, że powyższy dowód ma istotne znaczenie dla
rozstrzygnięcia sprawy, podobnie jak okoliczność, że Sąd Rejonowy pominął
niektóre zgłoszone dowody argumentując, iż powództwo podlega oddaleniu
wskutek niezachowania przez powoda procedury z art. 75c p.b.
III CZ 44/25
3
U podstaw wydania rozstrzygnięcia kasatoryjnego legło stwierdzenie, że
poczynienie w tym zakresie kluczowych ustaleń po raz pierwszy w instancji
odwoławczej naruszyłoby uprawnienia stron wynikające z zasady
dwuinstancyjności postępowania sądowego.
Sąd Okręgowy wskazał także, że podczas ponownego rozpoznania sprawy
Sąd Rejonowy, powinien uzupełnić postępowanie dowodowe przeprowadzając
dowód z wyciągu z księgi nadawczej z 19 grudnia 2018 r., a w razie potrzeby także
z innych zgłoszonych przez strony dowodów, a następnie dokonać ich oceny
prawnej i stosownie do wyników postępowania wydać odpowiednie orzeczenie.
Wyrok ten zaskarżył zażaleniem pozwany wnosząc o jego uchylenie
i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz
zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, z uwzględnieniem kosztów
kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 386 § 4 k.p.c., przez jego
wadliwe zastosowanie i uchylenie wyroku Sądu Rejonowego, w sytuacji, gdy
wydanie wyroku przez Sąd Okręgowy nie wymagało przeprowadzenia
postępowania dowodowego w całości.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W judykaturze Sądu Najwyższego wyjaśniono, iż kognicja Sądu
Najwyższego, jako sądu rozpoznającego zażalenie na podstawie art.
3941 § 11 k.p.c. jest wąska, ograniczając się wyłącznie do ustalenia, czy istniały
procesowe podstawy do wydania wyroku kasatoryjnego czy też sąd odwoławczy
popełnił błąd przy kwalifikowaniu określonej sytuacji procesowej, jako
odpowiadającej jednej z podstaw orzeczenia kasatoryjnego i poszukiwał podstaw
uchylenia orzeczenia poza katalogiem wskazanym w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. Oznacza
to, że Sąd Najwyższy rozpatrując zażalenie weryfikuje jedynie, czy doszło do
nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo, wydanie wyroku
wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości ( art.
386 § 4 k.p.c.), bądź też czy miała miejsce nieważność postępowania ( art.
386 § 2 k.p.c.).
III CZ 44/25
4
Zażalenie nie jest natomiast środkiem prawnym służącym badaniu
materialnoprawnej podstawy zaskarżonego orzeczenia, a poza zakresem kontroli
Sądu Najwyższego pozostaje prawidłowość stanowiska prawnego sądu
odwoławczego, co do meritum ( zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego
z 15 lutego 2013 r., I CZ 5/13, OSNC-ZD 2014 r., nr 1, poz. 4 i z 21 maja 2015 r.,
IV CZ 10/15, niepubl. oraz powołane w nich orzeczenia).
Trafnie zarzuca skarżący, że w okolicznościach sprawy nie wystąpiła
sytuacja pozwalająca Sądowi Okręgowemu na skorzystanie z kompetencji do
wydania orzeczenia kasatoryjnego (art. 386 § 4 k.p.c.).
Pojęcie nierozpoznania istoty sprawy interpretowane jest jako wadliwość
rozstrzygnięcia, polegająca na wydaniu przez sąd pierwszej instancji orzeczenia,
które nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, bądź na zaniechaniu
zbadania przez ten Sąd materialnej podstawy żądania albo oceny merytorycznych
zarzutów strony przy bezpodstawnym przyjęciu, że istnieje przesłanka
materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (zob. m.in.
postanowienie Sądu Najwyższego z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC
1999 nr 1, poz. 22 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 12 lutego 2002 r., I CKN
486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36, i z 12 listopada 2007 r., I PK 140/07, OSNP 2009,
nr 1-2, poz. 2). Wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna tego zwrotu
pozwala na przyjęcie, że wszelkie inne wady rozstrzygnięcia, dotyczące naruszeń
prawa materialnego, czy też procesowego (poza nieważnością postępowania
i nieprzeprowadzeniem postępowania dowodowego w całości), nie uzasadniają
uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych i zagadnień
materialnoprawnych, które pojawiły się w sprawie, nie jest równoznacznie
z nierozpoznaniem jej istoty w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. (zob. m.in. wyrok Sądu
Najwyższego z 6 lutego 2019 r., II PK 290/17, niepubl. oraz postanowienia Sądu
Najwyższego z 18 maja 2017 r., I CZ 57/17, niepubl.; z 30 czerwca 2017 r., I CZ
69/17, niepubl.; i z 13 kwietnia 2018 r., I CZ 38/18, niepubl.). Odmienna ocena
prawna, nawet jeśli łączy się z potrzebą poczynienia uzupełniających ustaleń, nie
upoważnia przypisania sądowi pierwszej instancji nierozpoznania istoty sprawy,
a dowodzi jedynie, że – zdaniem sądu drugiej instancji – istota sprawy została
III CZ 44/25
5
rozpoznana nieprawidłowo (zob. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z 31 stycznia
2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2009, nr 6, poz. 55; postanowienie Sądu
Najwyższego z 28 lutego 2014 r., IV CZ 129/13, niepubl. oraz wyrok Sądu
Najwyższego z 13 marca 2015 r., III CSK 221/14, niepubl.).
Argumentacja Sądu Okręgowego i jego zalecenia co do dalszego
postępowania nie potwierdzają nierozpoznania istoty sprawy w przedstawionym
rozumieniu tego pojęcia.
Sąd pierwszej instancji rozpoznał sprawę co do istoty orzekając
merytorycznie w przedmiocie żądania zasądzenia kwoty 45 406,67 zł wraz
z odsetkami z tytułu niespłaconej wierzytelności banku wynikającej z zawartej przez
strony umowy pożyczki. Poczynił ustalenia faktyczne, przeprowadził w znacznym
zakresie postępowanie dowodowe i rozważył zagadnienia materialnoprawne, które
pojawiły się w sprawie. Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy
doszedł do przekonania, że powód nie wykazał, by dochował procedury opisanej
w art. 75 c p.b., prowadzącej do skutecznego wypowiedzenia umowy pożyczki,
a przez to wymagalności dochodzonego roszczenia.
Wytykane Sądowi Rejonowemu uchybienia dotyczą zatem rozpoznania
sprawy w sposób, który Sąd odwoławczy uznał za nieprawidłowy, z uwagi na
przedstawienie przez powoda w postępowaniu apelacyjnym nowego dowodu
w postaci wyciągu z księgi nadawczej z 19 grudnia 2018 r., gdzie pod pozycją
201 figuruje korespondencja wysłana do pozwanego (k. 231-233). Dowodem tym
nie dysponował Sąd Rejonowy, powód go bowiem w toku postępowania
pierwszoinstancyjnego nie przedłożył, mimo że kwestia skuteczności
wypowiedzenia umowy pożyczki w kontekście zachowania przez Bank procedury
z art. 75c p.b. była na tym etapie postępowania sporna. W konsekwencji - wbrew
stanowisku Sądu Okręgowego - Sąd Rejonowy rozpoznał istotę sprawy. W świetle
dowodów, którymi dysponował nie miał bowiem podstaw do przyjmowania, że
umowa pożyczki została przez powoda skutecznie wypowiedziana.
Okoliczność natomiast, że Sąd Rejonowy - zdaniem Sądu Okręgowego -
powinien uzupełnić postępowanie dowodowe przeprowadzając dowód z wyciągu
z księgi nadawczej z 19 grudnia 2018 r., rozważyć dopuszczenie pominiętych
III CZ 44/25
6
dowodów oraz ponowić ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego
z uwzględnieniem uwag Sądu drugiej instancji i poczynić na tej podstawie ustalenia
faktyczne pozwalające na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego, nie
oznacza, że nie rozpoznał istoty sprawy. Odwoływanie się w tych okolicznościach
do konieczności zabezpieczenia stronom dwuinstancyjnego postępowania i z tej
przyczyny przekazywanie sprawy do ponownego rozpoznania jest sprzeczne
z przesłankami umożliwiającymi Sądowi drugiej instancji wydanie orzeczenia
kasatoryjnego i nieadekwatne do sytuacji procesowej, w której zapadło zaskarżone
rozstrzygnięcie.
Sąd Najwyższy wielokrotnie stwierdzał, że podstawy uchylenia orzeczenia
nie stanowią niedokładności postępowania, polegające na tym, że sąd pierwszej
instancji, nie wziął pod rozwagę wszystkich dowodów, które mogły służyć do
należytego rozpoznania sprawy lub nie wyjaśnił wszystkich okoliczności istotnych
dla rozstrzygnięcia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 29 kwietnia
2015 r., V CZ 16/15, niepubl. i z 26 czerwca 2015 r., I CZ 45/15, niepubl. oraz
wyrok Sądu Najwyższego z 28 lutego 2017 r., I CZ 27/17, niepubl.).
Według przyjętego w kodeksie postępowania cywilnego modelu apelacji
pełnej, postępowanie przed sądem drugiej instancji ma charakter merytoryczny
i jest kontynuacją postępowania pierwszoinstancyjnego (art. 382 k.p.c.) (zob. m.in.
uchwała Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07 oraz
postanowienia Sądu Najwyższego z 13 października 2017 r., I CZ 90/17, niepubl.
I z 29 września 2017 r., V CZ 58/17, nie publ.). W tej sytuacji to w postępowaniu
apelacyjnym, które ma charakter merytoryczny – winny zostać zbadane kwestie,
które nie zostały zdaniem Sądu Okręgowego w sposób wystarczający rozważone
przez Sąd Rejonowy, a Sąd ten jest zobowiązany naprawić dostrzeżone wadliwości
i należycie zastosować prawo materialne (zob. m.in. postanowienia Sądu
Najwyższego z 9 lutego 2017 r., III CZ 2/17, niepubl.; z 6 kwietnia 2017 r., IV CZ
139/16, niepubl.; i z 13 kwietnia 2017 r., I UZ 5/17, niepubl.). Stan taki ma tym
bardziej miejsce w sytuacji, gdy Sąd Okręgowy uznaje za celowe przeprowadzenie
dowodu zgłoszonego przez stronę po raz pierwszy w toku postępowania
apelacyjnego.
III CZ 44/25
7
Brak również jakichkolwiek podstaw do wydania orzeczenia kasatoryjnego
z uwagi na potrzebę przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.
Konieczność taka zachodzi wtedy, gdy sąd pierwszej instancji nie przeprowadził
w ogóle żadnego postępowania dowodowego albo przeprowadził wyłącznie
dowody na okoliczności nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy, względnie, gdy
uchybienia formalne sądu pierwszej instancji powodują potrzebę powtórzenia
przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego w całości (zob. m.in.
postanowienie Sądu Najwyższego z 5 marca 2019 r., II CZ 114/18, niepubl.).
Motywy rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji ( k. 200 – 205) nie dostarczają
żadnych podstaw do przyjęcia, że Sąd ten nie przeprowadził postępowania
dowodowego w całości. Sąd Rejonowy przeprowadził dowód z większości
zaoferowanych przez strony dowodów, pomijając jedynie nieznaczną ich część
(k. 202), co nie było kontestowane w apelacji. Ponadto, potrzeba ewentualnego
przeprowadzenia tych dowodów nie została wyjaśniona w motywach zaskarżonego
rozstrzygnięcia, a co najistotniejsze nie mogła być podstawą wydania przez Sąd
Okręgowy orzeczenia kasatoryjnego.
W niniejszej sprawie Sąd drugiej instancji orzekając na podstawie art.
382 k.p.c. zobowiązany był zatem przeprowadzić dowód zgłoszony w apelacji
w postaci wyciągu z księgi nadawczej z 19 grudnia 2018 r., skoro przychylił się do
stanowiska skarżącego Banku o dopuszczalności i potrzebie przeprowadzenia tego
dowodu w postępowaniu apelacyjnym i należycie zastosować prawo materialne.
Sygnalizowana przez Sąd Okręgowy konieczność ponownej oceny zgromadzonego
w sprawie materiału dowodowego w związku z zarzutami apelacji i poczynienie
ewentualnie dodatkowych ustaleń faktycznych celem prawidłowego zastosowania
prawa materialnego należy zatem do obowiązków Sądu Okręgowego jako Sądu
ponownie rozpoznającego sprawę w drugiej instancji i nie może być identyfikowana
z nie przeprowadzeniem przez Sąd Rejonowy postępowania dowodowego
w całości. Przeciwne stanowisko Sądu Okręgowego odpowiada modelowi
postępowania rewizyjnego i pozostaje w sprzeczności z merytoryczną, a nie jedynie
kontrolną funkcją Sądu drugiej instancji.
III CZ 44/25
8
Z przytoczonych względów, na podstawie art. 39815 § 1 w zw. z art.
394¹ § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach
postępowania zażaleniowego pozostawiając Sądowi, który wyda orzeczenie
kończące postępowanie w sprawie (art. 108 § 2 w zw. z art. 398²¹ i art.
394¹ § 3 k.p.c.).
[A.T.]
[a.ł]
