III CZ 407/22

Sygn. akt III CZ 407/22 POSTANOWIENIE Dnia 24 stycznia 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Roman Trzaskowski SSN Dariusz Zawistowski w sprawie z powództwa D.O. przeciwko Bank spółce akcyjnej w W. o ustalenie i zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 stycznia 2023 r. w Izbie Cywilnej w Warszawie, zażalenia powódki na wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 5 lipca 2022 r., sygn. akt I ACa 18/22, oddala zażalenie, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego sądowi, który wyda orzeczenie kończące postępowanie w sprawie. UZASADNIENIE Wyrokiem z 22 września 2021 r. r. w sprawie z powództwa D.O. przeciwko Bank S.A. w W. o ustalenie i zapłatę, Sąd Okręgowy w Legnicy ustalił, że bliżej opisana umowa kredytu hipotecznego z dnia 11 sierpnia 2008 r. jest nieważna. Po rozpoznaniu apelacji pozwanego, Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z 5 lipca 2022 r. uchylił ten wyrok i sprawę przekazał Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny podniósł, że Sąd Okręgowy uwzględnił żądanie główne powódki, czego konsekwencją było nierozpoznanie żądania ewentualnego, w ramach którego powódka domagała się zasądzenia od pozwanego na jej rzecz kwoty 85 048,31 zł. z odsetkami ustawowymi. W ocenie Sądu Apelacyjnego roszczenie główne nie zasługiwało na uwzględnienie, a zatem zaktualizowała się potrzeba odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do roszczenia ewentualnego, co oznacza, że w tym zakresie nie doszło do rozpoznania istoty sprawy. W zażaleniu powódka zarzuciła naruszenie art.386 § 4 k.p.c. przez wadliwe przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, że w sprawie wystąpiła przytoczona przesłanka uzasadniająca wydanie orzeczenia kasatoryjnego. Formułując ten zarzut, wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył co następuje: W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Apelacyjny wskazał, z jakich przyczyn, podzielając zarzuty apelacji pozwanego, przyjął, że roszczenie o ustalenie nieważności umowy kredytu nie było uzasadnione, stąd powinno podlegać oddaleniu. Zwrócił także uwagę, że Sąd pierwszej instancji, w sytuacji uwzględnienia roszczenia głównego, nie rozpoznał żądania ewentualnego, nie przeprowadził postępowania dowodowego dotyczącego faktów dla niego istotnych, nie poczynił niezbędnych ustaleń faktycznych ani nie rozważył podstawy prawnej tego żądania. Z tych przyczyn uznał, że nie doszło do rozpoznania istoty sprawy (art.386 § 4 k.p.c.). Ten pogląd należy podzielić. O ile bowiem Sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy w odniesieniu do żądania głównego, to wydanie orzeczenia kasatoryjnego zostało podyktowane konstrukcją powództwa zawierającego oba przedstawione wyżej żądania. Uwzględnienie przez sąd żądania głównego sprawia, że sąd nie orzeka wówczas o żądaniu ewentualnym. W konsekwencji żądanie ewentualne nie jest przedmiotem oceny Sądu orzekającego, który uwzględnił żądanie główne zawarte w pozwie. W postępowaniu zażaleniowym, o którym mowa w art.3941 § 11 k.p.c., Sąd Najwyższy przeprowadza wyłącznie kontrolę orzeczenia kasatoryjnego Sądu drugiej instancji pod kątem tego, czy istotnie wystąpiła któraś z wąsko ujętych przesłanek wydania tego orzeczenia, wskazanych w art.386 § 4 k.p.c. Kognicja Sądu Najwyższego w tym postępowaniu nie obejmuje natomiast oceny trafności poglądu Sądu drugiej instancji odnoszącego się do przyczyn uwzględnienia apelacji skierowanej przeciwko wyrokowi uwzględniającemu powództwo główne. Odmienny przedmiot żądania ewentualnego sformułowanego w pozwie, o którym nie rozstrzygał Sąd Okręgowy orzekając o żądaniu głównym, implikował konieczność uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji. Poczynienie przez Sąd Apelacyjny niezbędnych ustaleń faktycznych oraz ocen prawnych dotyczących roszczenia ewentualnego po raz pierwszy w postępowaniu apelacyjnym prowadziłoby do rozpoznania istoty sprawy w tym zakresie wyłącznie przez Sąd drugiej instancji, naruszenia w ten sposób konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności postępowania i uniemożliwienia realizacji kontrolnej funkcji postępowania apelacyjnego. W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji (art.3941 § 3 w związku z art.39814 k.p.c.). as