III CZ 33/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
30 kwietnia 2026 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 30 kwietnia 2026 r. w Warszawie
zażalenia Skarbu Państwa-Wojewody P.
na wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 27 maja 2025 r., I ACa 932/23,
w sprawie z powództwa Województwa P.
przeciwko P. i Skarbowi Państwa-Wojewodzie P.
o zapłatę,
I. oddala zażalenie;
II. pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach
zażaleniowego w orzeczeniu kończącym
w sprawie.
postępowania
postępowanie
UZASADNIENIE
Pozwem z 31 grudnia 2018 r. powód Województwo P. wniósł o zasądzenie
na swoją rzecz od pozwanego P. 688 120,07 zł wraz z ustawowymi odsetkami od
dnia 8 maja 2018 r. do dnia zapłaty.
Postanowieniem z 23 listopada 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie na
podstawie art. 194 § 1 k.p.c. wezwał do udziału w sprawie w charakterze
pozwanego Skarb Państwa – Wojewodę P.
III CZ 33/26
2
Wyrokiem z 31 października 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził
od P. na rzecz Województwa M. kwotę 688 120,07 zł wraz z odsetkami
ustawowymi za opóźnienie od dnia 8 maja 2018 r. do dnia zapłaty (pkt 1) i ustalił,
że powód wygrał spór w całości, pozostawiając szczegółowe wyliczenie kosztów
procesu referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się wyroku (pkt 2).
Pismem z 21 listopada 2022 r. pozwany P. wniósł o sprostowanie wyroku z
31 października 2022 r. w związku z błędnym wskazaniem w punkcie pierwszym
sentencji wyroku „Województwa M.” zamiast „Województwa P.”.
Z kolei pismem z 28 listopada 2022 r. pozwany P. wniósł o uzupełnienie
wyroku z 31 października 2022 r. przez dodanie w komparycji wyroku Skarbu
Państwa – Wojewody P. jako drugiego pozwanego występującego w sprawie obok
P. i tym samym oznaczenie strony pozwanej jako P. i Skarb Państwa – Wojewoda
P.
Postanowieniem z 7 grudnia Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił wniosek P.
o uzupełnienie wyroku z 31 października 2022 r. (pkt 1) i zamknął rozprawę w
stosunku do pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody P. na podstawie art. 15 zzs2
ustawy COVID-19 (pkt 2).
Wyrokiem z 7 grudnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił
powództwo w stosunku do Skarbu Państwa - Wojewody P. (pkt 1) i ustalił, że
pozwany wygrał spór w całości, pozostawiając szczegółowe wyliczenie kosztów
referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się wyroku (pkt 2).
Pismem z 27 grudnia 2022 r. Województwo P. wniosło o uzupełnienie
oznaczenia strony w wyroku z 7 grudnia 2022 r. przez wskazanie pozwanego P. w
komparycji tego wyroku oraz uzupełnienie punktu drugiego wyroku z 7 grudnia
2022 r. przez dodanie słów „z zastrzeżeniem, że pozwany Skarb Państwa –
Wojewoda P. może uzyskać koszty procesu wyłącznie od pozwanego P.”.
Z kolei pismem z 29 grudnia 2022 r. Województwo P. dodatkowo wniosło o
uzupełnienie punktu pierwszego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 7
grudnia 2022 r. przez dodanie słów „oddala powództwo w stosunku do pozwanego
Skarbu Państwa – Wojewody P.”.
III CZ 33/26
3
Postanowieniem z 24 stycznia 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie uzupełnił
wyrok z 7 grudnia 2022 r. przez dodanie w punkcie drugim na końcu słów
„z zastrzeżeniem, że pozwany Skarb Państwa – Wojewoda P. może uzyskać
koszty procesu wyłącznie od pozwanego P.” (pkt 1); oddalił wniosek o uzupełnienie
wyroku pozostałej części (pkt 2).
Postanowieniem z 5 września 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił
wniosek powoda o uzupełnienie komparycji wyroku z 7 grudnia 2022 r., który to
wniosek zawarty został w przytoczonym wyżej piśmie z 27 grudnia 2022 r.
Kolejnym postanowieniem z 5 września 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie
sprostował oczywistą niedokładność pisarską zawartą w komparycji wyroku Sądu
Okręgowego z 31 października 2022 r. w ten sposób, że po słowie „wyrok” dodał
słowo „częściowy” (pkt 1); sprostował oczywistą niedokładność pisarską zawartą
w komparycji wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 31 października 2022 r.
w ten sposób, że w miejsce oznaczenia strony pozwanej dopisał „Skarbowi
Państwa – Wojewodzie P.”.
Na skutek apelacji pozwanego P. od wyroków Sądu Okręgowego w
Warszawie z 31 października 2022 r. i z 7 grudnia 2022 r., Sąd Apelacyjny w
Warszawie wyrokami z 27 maja 2025 r. uchylił zaskarżone wyroki i przekazał
sprawę Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania,
pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania
apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że wyroki z 31 października 2022 r. i z 7
grudnia 2022 r. doręczono pełnomocnikowi powoda oraz obu pozwanym, czyli
również stronom, które nie widniały w komparycji wyroku.
W ocenie Sądu Apelacyjnego nie są znane motywy, dlaczego Sąd Okręgowy
stosując 194 § 1 k.p.c. wydał początkowo dwa wyroki, które następnie prostował
i uzupełniał oraz odmawiał uzupełnienia. Sąd Apelacyjny podkreślił, że w wyroku
z 31 października 2022 r. Sąd Okręgowy rozstrzygnął o kosztach procesu, mimo że
był to wyrok częściowy. Następnie w wyroku z 7 grudnia 2022 r. pomimo odmowy
sprostowania w komparycji wyroku strony pozwanej poprzez dodanie pozwanego
P., dokonał sprostowania pkt 2 wyroku poprzez dodanie słów: „z zastrzeżeniem, że
III CZ 33/26
4
pozwany Skarb Państwa - Wojewoda P. może uzyskać koszty procesu wyłącznie
od pozwanego P.”. Sąd Okręgowy nałożył zatem koszty procesu na podmiot,
któremu odmówił bycia stroną w wydanym wyroku. Tym samym zostały spełnione
przesłanki z art. 379 pkt 5 k.p.c., skutkujące nieważnością postępowania, którą to
Sąd Apelacyjny uwzględnił z urzędu.
Pozwany Skarb Państwa – Wojewoda P. wniósł zażalenie, w którym
zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w całości. Zarzucił naruszenie art. 386 § 2
k.p.c. przez uchylenie wyroków Sądu Okręgowego, mimo że w sprawie nie
zachodziła nieważność postępowania.
W odpowiedzi powód Województwo P. i pozwany P. wnieśli o oddalenie
zażalenie i zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego
przysługuje w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej
instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Postępowanie
wywołane wniesieniem takiego zażalenia aktualizuje po stronie Sądu Najwyższego
uprawnienie do zbadania zasadności wydania przez sąd drugiej instancji
orzeczenia o charakterze kasatoryjnym. W postępowaniu zażaleniowym nie
podlega wówczas ocenie prawidłowość merytorycznego rozpoznania sprawy przez
sąd drugiej instancji, lecz dochodzi jedynie do weryfikacji zamkniętego katalogu
podstaw, którymi kierował się sąd odwoławczy, uchylając wyrok sądu pierwszej
instancji i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania (zob. postanowienia
Sądu Najwyższego z 27 czerwca 2023 r., III CZ 165/23; z 20 lutego 2023 r., III CZ
486/22; z 21 maja 2015 r., IV CZ 10/15; z 12 lutego 2014 r., IV CZ 120/13).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że zażalenie
przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. ma na celu jedynie skontrolowanie przez Sąd
Najwyższy czy orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji zostało prawidłowo
oparte na jednej z przesłanek przewidzianych w art. 386 § 2 lub 4 k.p.c., a więc
czy powołana przez sąd drugiej instancji przyczyna uchylenia odpowiada
III CZ 33/26
5
wskazanej w uzasadnieniu podstawie ustawowej i czy rzeczywiście wystąpiła
w sprawie. Dokonywana ocena powinna mieć zatem charakter formalny i skupiać
się wyłącznie na ustanowionych w powyższych przepisach przesłankach uchylenia
orzeczenia sądu pierwszej instancji i nie może wkraczać w ocenę merytorycznego
stanowiska sądu drugiej instancji w kwestii materialnoprawnych podstaw
rozstrzygnięcia.
Sąd Apelacyjny wskazał, że przyczyną wydania wyroku kasatoryjnego była
nieważność postępowania ze względu na pozbawienie strony możności obrony jej
praw (art. 386 § 2 k.p.c. w zw. z art. 379 pkt 5 k.p.c.). W ocenie Sądu Apelacyjnego,
wydanie przez Sąd Okręgowy dwóch wyroków (wyroku częściowego i wyroku
kończącego postępowanie w sprawie) w połączeniu z licznymi postanowieniami
w przedmiocie ich uzupełnienia i sprostowania finalnie doprowadziło do sytuacji,
w której P. nie może zaskarżyć wyroku z 7 grudnia 2022 r., mimo że ma interes
(gravamen) w zaskarżeniu zawartych w nim rozstrzygnięć.
Odnosząc się do tej kwestii należy przypomnieć, że o pozbawieniu strony
możności obrony swych praw przesądza kumulatywne wystąpienie trzech
okoliczności: naruszenia przez sąd przepisów procesowych będących źródłem
uprawnień strony, wpływu tego uchybienia na wyłączenie możliwości działania
strony w postępowaniu oraz niemożności obrony swych praw w postępowaniu
w następstwie wystąpienia obu uprzednio wymienionych okoliczności (zob. np.
postanowienia SN z 31 stycznia 2025 r., I CSK 4436/23; z 10 grudnia 2024 r, III CZ
136/24; z 28 listopada 2024 r., I CSK 3539/23; z 19 listopada 2024 r., I UZ 11/24;
z 14 listopada 2024, III CZ 238/24 oraz z 20 września 2024 r., I CSK 1980/24).
W okolicznościach sprawy, które zostały szczegółowo zreferowane w części
faktycznej niniejszego uzasadnienia, zwraca uwagę zupełna dowolność Sądu
Okręgowego i brak konsekwencji w zakresie uwzględniania i oddalania licznych
wniosków o sprostowanie oraz uzupełnienie komparycji i sentencji wyroków z 31
października 2022 r. i z 7 grudnia 2022 r., co miało in casu bezpośrednie
przełożenie na dopuszczalność wniesienia apelacji, w tym w szczególności na
kwestię legitymacji do zaskarżenia wskazanych wyżej wyroków, z których jeden
III CZ 33/26
6
został zakwalifikowany przez Sąd Okręgowy jako „wyrok częściowy” niemal po
dwóch latach od daty jego wydania.
Brak konsekwencji Sądu Okręgowego wyraża się między innymi w tym, że
z jednej strony postanowieniem z 5 września 2024 r. dopisał w komparycji wyroku
z 31 października 2022 r. pozwany Skarb Państwa – Wojewodę P. (jako podmiot
dopozwany na podstawie art. 194 § 1 k.p.c.), a z drugiej strony postanowieniem z
24 stycznia 2023 r. Sąd Okręgowy oddalił wniosek o uzupełnienie komparycji
wyroku z 7 grudnia 2022 r. przez dodanie w niej podmiotu, który od początku był
pozwanym w sprawie, tj. P. Co istotne, w tym samym postanowieniu z 24 stycznia
2023 r. Sąd Okręgowy uzupełnił sentencję wyroku przez dodanie słów: „z
zastrzeżeniem, że pozwany Skarb Państwa – Wojewoda P. może uzyskać koszty
procesu wyłącznie od P.”. W konsekwencji P. – jako podmiot niefigurujący w
komparycji wyroku – został pozbawiony możności skutecznego zaskarżenia
rozstrzygnięć zawartych w wyroku z 7 grudnia 2022 r. Przesądza to o trafności
poglądu Sądu Apelacyjnego co do pozbawienia pozwanego P. możności obrony
swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.).
Całokształt okoliczności sprawy przemawia także za przyjęciem, że
uchylenie obydwu wyroków, tj. zarówno wyroku z 31 października 2022 r., jak i z 7
grudnia 2022 r., było prawidłowe.
Z przytoczonych względów, orzeczono jak w sentencji.
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
A.G.
[a.ł]
