III CZ 280/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Jacek Grela
19 lutego 2025 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 19 lutego 2025 r. w Warszawie
zażalenia I. Ł.
na postanowienie Sądu Rejonowego w Chełmie
z 9 kwietnia 2024 r., I WSC 1/24,
w sprawie ze skargi I. Ł. o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego wyroku z 8 marca 2022 r. I C 23/22
z powództwa E. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego Niestandaryzowanego
Funduszu Sekurytyzacyjnego w W.
przeciwko I. Ł.
o zapłatę,
oddala zażalenie.
[S.J.]
UZASADNIENIE
III CZ 280/24
2
I.Ł. wniosła do Sądu Rejonowego w Chełmie skargę o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia - wyroku Sądu Rejonowego w
Chełmie z 8 marca 2022 r. w sprawie z powództwa E. Funduszu Inwestycyjnego
Zamkniętego Funduszu Sekurytyzacyjnego w W. przeciwko skarżącej o zapłatę.
Postanowieniem z 9 kwietnia 2024 r. Sąd Rejonowy w Chełmie odrzucił
skargę.
Powyższe orzeczenie zaskarżyła zażaleniem skarżąca, zarzucając
naruszenie przepisów postępowania:
1. art. 4241 § 2 w zw. z art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. przez błędną wykładnię
i odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej z uwagi na brak wykazania wyjątkowego
wypadku uzasadniającego jej wniesienie, podczas gdy kwalifikowany charakter
naruszenia przez Sąd konkretnej normy prawnej, skutkujący wyrządzeniem stronie
szkody, jest ustawowym wyznacznikiem możliwości wniesienia skargi od
orzeczenia Sądu pierwszej instancji, nie zaś rodzaj okoliczności faktycznych, dla
których wyroku nie zaskarżono;
2. art. 4241 § 2 w zw. z art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. przez błędną wykładnię i przyjęcie,
że brak jest prawnej możliwości wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności
z prawem prawomocnego wyroku od orzeczenia Sądu pierwszej instancji, gdy
strona nie skorzystała z przysługujących jej środków zaskarżenia, w tym wniesienia
apelacji, podczas gdy ustawa dopuszcza taką możliwość w sytuacji, gdy
niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku
prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela;
3. art. 4241 § 2 w zw. z art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. przez błędną wykładnię i przyjęcie,
że pod pojęciem „wyjątkowego przypadku uzasadniającego wniesienie skargi”
należy rozumieć wyłącznie okoliczności natury faktycznej, które uniemożliwiły
stronie zaskarżenie orzeczenia Sądu pierwszej instancji, podczas gdy wykładnia
celowościowa i funkcjonalna przepisów wskazuje, iż pod tym pojęciem należy
rozumieć w pierwszym rzędzie okoliczności natury prawnej, do których
ustawodawca zalicza niezgodność z prawem prawomocnego wyroku, gdy
niezgodność ta wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub
konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela;
III CZ 280/24
3
4. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że skarga nie spełnia
wymogów ujętych treścią art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c.
We wnioskach skarżąca domagała się uchylenia w całości zaskarżonego
postanowienia i przyjęcia skargi do rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Przypomnieć trzeba, że zgodnie z art. 4241 § 2 k.p.c. w wyjątkowych
wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad
porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela,
można także żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku
sądu pierwszej lub drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli
strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, chyba że jest
możliwa zmiana lub uchylenie wyroku w drodze innych przysługujących stronie
środków prawnych.
Natomiast w myśl art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. skarga powinna zawierać
wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków
prawnych przysługujących stronie na podstawie kodeksu nie było ani nie jest
możliwe, a ponadto - gdy skargę wniesiono na podstawie art. 4241 § 2 - że
występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający wniesienie skargi.
Istotą analizowanego problemu jest właściwe zdefiniowanie sformułowania
„wyjątkowego przypadku uzasadniającego wniesienie skargi” w sytuacji, gdy skargę
wniesiono – jak w niniejszej sprawie - na podstawie art. 4241 § 2 k.p.c.
Należy podzielić zapatrywanie, że ustalając zaistnienie wyjątkowego
wypadku w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c. należy mieć na względzie nie tylko
przyczyny niezgodności z prawem danego wyroku (nakazu zapłaty), ale i powody
nieskorzystania przez stronę z możliwości jego zaskarżenia, ponieważ wyjątkowe
wypadki, o których mowa w tym przepisie, obejmują jedynie okoliczności
odnoszące się do nieskorzystania przez stronę z przysługujących jej środków
zaskarżenia z przyczyn od niej niezależnych, np. z powodu ciężkiej choroby,
katastrofy, klęski żywiołowej, błędnej informacji udzielonej przez pracownika sądu
III CZ 280/24
4
(zob. postanowienia SN: z 10 sierpnia 2010 r., II CNP 39/10; z 8 sierpnia 2012 r.,
II CNP 29/12; z 27 lutego 2014 r., V CNP 45/13; z 28 listopada 2014 r., I CNP
25/14; z 19 marca 2015 r., IV CNP 58/14; z 10 lipca 2024 r., I CNP 57/23).
Stanowczego podkreślenia wymaga, że „wyjątkowy wypadek” w rozumieniu
art. 4241 § 2 k.p.c. zachodzi wówczas, gdy strona z przyczyn niezawinionych
i usprawiedliwiających jej zaniechanie nie mogła skorzystać ze zwykłych środków
prawnych zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji (zob. postanowienie SN
z 28 listopada 2014 r., I CNP 25/14).
Zatem „wyjątkowość” w analizowanej sytuacji należy rozumieć w pierwszej
kolejności jako nadzwyczajność nieskorzystania przez stronę z przysługujących jej
środków prawnych. Pozytywne dla strony wykazanie tych okoliczności, otwiera
dopiero możliwość poddania badaniu orzeczenia pod kątem jego niezgodności
z prawem, będącym refleksem naruszenia podstawowych zasad porządku
prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela.
Z przedstawionych powodów orzeczono, jak w sentencji, na podstawie art.
39814 w zw. z art. 3941 § 1 i § 3 k.p.c.
Jacek Grela
[S.J.]
[a.ł]
