III CZ 28/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Piotr Telusiewicz
25 września 2025 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 25 września 2025 r. w Warszawie
zażalenia S.K.
na wyrok Sądu Okręgowego w Opolu
z 15 listopada 2024 r., II Ca 388/24,
w sprawie z powództwa S.K.
przeciwko A. S.A. w W.
o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego,
oraz w sprawie z powództwa A. S.A. w W.
przeciwko S.K.
o zapłatę,
uchyla zaskarżony wyrok pozostawiając rozstrzygnięcie
o kosztach postępowania zażaleniowego do orzeczenia
kończącego postępowanie w sprawie.
(M.M.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 15 listopada 2024 r. Sąd Okręgowy w Opolu, na skutek apelacji
pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Prudniku z 30 stycznia 2024 r., uchylił
zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Rejonowemu w Prudniku do ponownego
rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania
apelacyjnego.
Na powyższy wyrok zażalenie wniósł powód (pozwany wzajemny),
zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj.
III CZ 28/25
2
art. 379 pkt 4 k.p.c. (przy czym z uzasadnienia wynika, że zarzut dotyczył pkt 5)
i art. 192 pkt 3 k.p.c. oraz art. 386 § 4 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W postępowaniu wywołanym wniesieniem zażalenia, przewidzianego w art.
3941 § 11 k.p.c., Sąd Najwyższy bada jedynie, czy sąd drugiej instancji prawidłowo
przyjął, że zachodzi jedna z przyczyn uzasadniająca uchylenie wyroku sądu
pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, objętych art.
386 § 2 i 4 k.p.c. Zażalenie nie zmierza do oceny zasadności żądania pozwu ani
apelacji, czy merytorycznego stanowiska prawnego sądu drugiej instancji.
W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy wskazał, że „zaskarżony wyrok został
wydany w warunkach nieważności postępowania”, Uzasadniając swoje stanowisko
Sąd Okręgowy zauważył, że Sąd Rejonowy nie nadał biegu wnioskowi złożonego
przez H. w W., w piśmie procesowym z 22 lipca 2021 r. (k. 203 i następne akt), o
możliwości zmiany strony w procesie przez wejście nabywcy na miejsce zbywcy,
która jest uwarunkowana wyrażeniem zgody przez stronę przeciwną nie znajdują
potwierdzenia. W wyniku tego, według Sądu Okręgowego, nabywca wierzytelności
został pozbawiony możności obrony swoich praw.
Zgodnie z art. 379 § 5 k.p.c. nieważność postępowania zachodzi jeżeli
strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Zgodnie z przyjętym
orzecznictwem nieważność postępowania z powodu pozbawienia możności obrony
praw zachodzi tylko w stosunku do strony w znaczeniu prawnotechnicznym, a nie
w stosunku do podmiotu, który nie uzyskał przymiotu strony, choćby postępowanie
bezpośrednio go dotyczyło. Inaczej mówiąc, nie można mówić o pozbawieniu
możności obrony swych praw strony, której brak (postanowienie SN z 10 marca
2015 r., II PZ 29/14). Jest oczywiste, że skoro w przepisie użyto pojęcia "strona", to
nadano mu prawnoprocesowe znaczenie; stroną jest jedynie osoba uczestnicząca
w procesie w tym charakterze, (jako powód lub pozwany), nie osoba, która powinna
lub może być stroną. Nie istnieje status strony w ujęciu abstrakcyjnym; konkretna
osoba staje się stroną dopiero wskutek wytoczenia powództwa, pozwania lub
wstąpienia do sprawy w takiej właśnie roli. (por. uzasadnienie uchwały składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 kwietnia 2010 r.,
III CZ 28/25
3
III CZP 112/09 OSNC 2010 nr 7-8, poz. 98).
Zatem niepodjęcie, w trybie art. 192 pkt 3 k.p.c., przez Sąd Rejonowy
czynności względem wniosku nabywcy wierzytelności, choć wadliwe, nie prowadzi
do nieważności postępowania. Pamiętać należy, że art. 192 pkt 3 k.p.c. stanowi, że
z chwilą doręczenia pozwu zbycie w toku sprawy rzeczy lub prawa, objętych
sporem, nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy. Wyrok wydany z udziałem zbywcy
odnosi bezpośredni skutek wobec nabywcy. Jest to przypadek tzw. prawomocności
rozszerzonej, co przejawia się w tym, że można w stosunku do nabywcy (lub przez
nabywcę) uzyskać klauzulę wykonalności (M. Manowska (red.), Kodeks
postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477(16),
Komentarz do art. 192 k.p.c.).
Uwzględniając przedstawioną argumentację, zarzut naruszenia art. 379 pkt
5 k.p.c. należało uznać za zasady.
W kontekście naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. należy wskazać, że Sąd
Okręgowy podkreślił, że „procedowanie Sądu Rejonowego pozostaje
w sprzeczności z istotą procesu kontradyktoryjnego”. Słusznie również zauważył,
że „Sąd Rejonowy dokonując rekonstrukcji stanu faktycznego, opierając się jedynie
na dowodach z dokumentów naruszył zasady pokreślone w przepisach art. 232
k.p.c. w związku z art. 243 k.p.c. …”. Zasygnalizował jednocześnie „brak
wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, co wynika na przyznania
waloru wiarygodności twierdzeniom pozwu, przy braku postępowania dowodowego,
w tym przede wszystkim w zakresie dowodów osobowych.”
Przy uwzględnieniu przywołanego stanowiska, zarzut naruszenia art.
386 § 4 k.p.c., okazał się niezasadny. Sąd drugiej instancji mógł uchylić zaskarżony
wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, gdyż wydanie wyroku
wymagało przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.
Uwzględniając zatem zasadność jednego z podniesionych zarzutów, Sąd
Najwyższy, na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39815 § 1 oraz - co do
kosztów postępowania - art. 108 § 2 w związku z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c.,
orzekł, jak w sentencji.
III CZ 28/25
4
(M.M.)
[a.ł]
