III CZ 237/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Paweł Grzegorczyk
15 stycznia 2026 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 15 stycznia 2026 r. w Warszawie
zażalenia Z.K. i I.K.
na wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie
z 30 września 2025 r., I ACa 577/24,
w sprawie z powództwa Z.K. i I.K.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę i ustalenie,
uchyla zaskarżony wyrok, pozostawiając rozstrzygnięcie
o kosztach postępowania zażaleniowego do orzeczenia
kończącego postępowanie w sprawie.
(K.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 30 września 2025 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie, na skutek
apelacji powodów Z.K. i I.K. od wyroku Sąd Okręgowego w Radomiu z dnia 20
czerwca 2023 r. wydanego w sprawie przeciwko Bank S.A. w W., uchylił
zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do
ponownego rozpoznania.
III CZ 237/25
2
Sąd Apelacyjny uznał za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd
Okręgowy, zaznaczając, że nie są one wystarczające do prawidłowego
rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto, zdaniem Sądu Apelacyjnego, ustalenia Sądu
Okręgowego co do zakresu informacji przekazanych powodom przy zawieraniu
umowy kredytu jawią się jako dowolne i nieoparte na dowodach zaoferowanych
przez strony. W płaszczyźnie materialnoprawnej, w ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd
Okręgowy odrzucił natomiast cały dorobek orzecznictwa unijnego i Sądu
Najwyższego dotyczący ochrony praw konsumentów, co skutkowało rażąco błędną
wykładnią prawa materialnego.
Wychodząc z tych założeń, Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy nie
rozpoznał istoty sprawy.
Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyli zażaleniem powodowie, zarzucając
naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W sytuacji, w której sąd drugiej instancji uchyla wyrok wydany przez sąd
pierwszej instancji ze względu na nierozpoznanie istoty sprawy, Sąd Najwyższy,
rozpoznając zażalenie złożone na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c., bada, czy sąd
drugiej instancji prawidłowo zastosował art. 386 § 4 k.p.c., tj. czy okoliczności
sprawy, przy uwzględnieniu merytorycznego stanowiska sądu drugiej instancji,
mieszczą się w kręgu sytuacji odpowiadających nierozpoznaniu istoty sprawy. Poza
zakresem oceny pozostaje natomiast prawidłowość stanowiska co do meritum
wyrażonego przez sąd drugiej instancji (por. postanowienia Sądu Najwyższego
z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41, z dnia
28 listopada 2012 r., III CZ 77/12, OSNC 2013, nr 4, poz. 54 i z dnia 17 stycznia
2013 r., III CZ 2/13).
W świetle ugruntowanego orzecznictwa, do nierozpoznania istoty sprawy
dochodzi wtedy, gdy sąd pierwszej instancji nie zbada materialnej podstawy
żądania, wychodząc z błędnego założenia, że istnieje przeszkoda unicestwiająca
roszczenie albo wykluczająca jego skuteczne dochodzenie (por. wyroki Sądu
Najwyższego z dnia 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315 i z dnia
III CZ 237/25
3
23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22 oraz postanowienia
Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2013 r., IV CZ 170/12, z dnia 14 lutego
2013 r., II CZ 188/12, z dnia 3 lutego 2017 r., II CZ 146/17 i z dnia 13 października
2017 r., I CZ 90/17). Przesłanka ta – w przeciwieństwie do określonej w art. 386 § 4
in fine k.p.c. - nie dotyczy zatem sytuacji, w których błąd sądu pierwszej instancji
lokuje się w sferze faktów i dowodów, lecz polega na nieprawidłowym założeniu
o istnieniu okoliczności stojącej na przeszkodzie ocenie istoty sprawy. Przeszkoda
ta może mieć źródło nie tylko w prawie materialnym, jak, przykładowo, w razie
przedawnienia roszczenia, lecz również w prawie procesowym, co ma miejsce
w razie nieprawidłowego przyjęcia istnienia prejudykatu lub nieprawidłowej oceny
granic jego mocy wiążącej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego
2017 r., III CZ 63/16).
Z materiału sprawy wynikało, że Sąd Okręgowy dokonał ustaleń faktycznych
i orzekł o powództwie, zarówno w aspekcie żądania głównego, jak i żądania
ewentualnego, uznawszy je za bezzasadne. Okoliczność, że zdaniem Sądu
Apelacyjnego do prawidłowej oceny powództwa konieczne było uzupełnienie
postępowania dowodowego i dokonanie dodatkowych ustaleń faktycznych, nie
oznacza, że Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy. W judykaturze wielokrotnie
podkreślano, że konieczność przeprowadzenia dodatkowych dowodów i dokonania
uzupełniających ustaleń faktycznych, nawet jeżeli zakres koniecznego – zdaniem
sądu drugiej instancji – uzupełnienia podstawy faktycznej orzeczenia jest znaczny,
nie jest tożsama ze stwierdzeniem, że doszło do nierozpoznania istoty sprawy.
W przyjętym w kodeksie postępowania cywilnego modelu apelacji sąd drugiej
instancji dysponuje kompetencjami rozpoznawczymi co do zasady na równi
z sądem pierwszej instancji (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008 r., nr 6, poz.
55). Nic zatem nie stało na przeszkodzie, aby sąd drugiej instancji, dostrzegłszy
mankamenty i luki w ustaleniach faktycznych, samodzielnie je skorygował,
dopuszczając stosowne dowody i dokonując ich oceny. Z rozważań Sądu
Apelacyjnego nie wynikało zresztą, aby zakres nieodzownych w sprawie
dodatkowych ustaleń istotnie można było uznać za znaczący.
III CZ 237/25
4
O nierozpoznaniu istoty sprawy przez Sąd Okręgowy nie świadczyła również
przeprowadzona przez Sąd Apelacyjny krytyka materialnoprawnej warstwy
zaskarżonego wyroku. Błędna wykładnia prawa materialnego, choćby miała
charakter rażący, nie stanowi nierozpoznania istoty sprawy i nie uprawnia do
wydania wyroku kasatoryjnego, a jej korekta – bez względu na zakres zarzutów
naruszenia prawa materialnego podniesionych w apelacji – stanowi esencję funkcji
sądu drugiej instancji w ustawowym modelu apelacji pełnej.
Na marginesie tylko należało zauważyć, że wobec rozpoznania przez Sąd
Okręgowy powództwa zarówno co do żądania głównego, jak i ewentualnego,
i oddalenia powództwa w całości, w sprawie nie aktualizowało się rozbieżnie
rozstrzygane w judykaturze zagadnienie dalszego toku postępowania co do
roszczenia ewentualnego w sytuacji, w której sąd drugiej instancji, na skutek
apelacji pozwanego, oddala roszczenie główne uwzględnione przez sąd pierwszej
instancji, który w związku z obranym kierunkiem rozstrzygnięcia nie orzekał
o roszczeniu ewentualnym (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
28 lutego 2023 r., III CZ 371/22).
W konkluzji, zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. należało uznać za zasadny,
co prowadziło do uchylenia zaskarżonego wyroku.
Z tych względów, na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3
k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
Paweł Grzegorczyk
(K.G.)
[a.ł]
III CZ 237/25
5
