III CZ 179/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Adam Doliwa
28 kwietnia 2026 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 28 kwietnia 2026 r. w Warszawie
zażalenia E.W. i M.W.
na wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
z 18 kwietnia 2025 r., I ACa 711/23,
w sprawie z powództwa Z. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L.
przeciwko E.W. i M.W.
o zapłatę,
1. oddala zażalenie;
2. odstępuje od obciążania
postępowania zażaleniowego.
pozwanych
kosztami
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 18 kwietnia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu uchylił wyrok
Sądu Okręgowego w Poznaniu XIII Zamiejscowego Wydziału Cywilnego w Lesznie
z 30 listopada 2022 r. w sprawie o zapłatę z powództwa Z. spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością w L. przeciwko E.W. i M.W. co do kwoty 165 000 zł.
W ocenie Sądu Apelacyjnego dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia nie
odnoszą się do wszystkich kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia, co uniemożliwia
ocenę zasadności roszczenia powodowej spółki. Sąd drugiej instancji zwrócił
uwagę, że u podstaw wyroku Sądu Okręgowego legło przekonanie, że zapisy
umów zawierały zastrzeżenie, że zmiana postanowień umowy może nastąpić za
zgodą obu stron wyrażoną na piśmie, w formie aneksu, pod rygorem nieważności.
III CZ 179/25
2
Sąd Okręgowy ustalił również, że dwie łączące strony umowy o roboty budowlane
zawierały zapis o możliwości wprowadzenia robót dodatkowych lub zamiennych,
nie będących przedmiotem umowy; możliwość ich wykonania miała być na koszt
inwestora za dodatkowym wynagrodzeniem ustalonym w formie pisemnej
z inwestorem.
Sąd pierwszej instancji uznał na tej podstawie, że skoro powódka nie
przedstawiła dowodu zawarcia z pozwanymi pisemnej umowy (aneksu) dotyczącej
wykonania robót dodatkowych, czemu pozwani przeczyli, i przeczyli także by
takowe roboty stronie powodowej zlecali, oraz twierdzili, że powódka nie zgłaszała
im konieczności wykonania jakichkolwiek robót dodatkowych - to strona powodowa
nie może się domagać za takie roboty wynagrodzenia zgodnie z art. 65 § 2 k.c.
(omyłkowo wskazano, w uzasadnieniu orzeczenia Sądu pierwszej instancji, art.
650 § 2 k.c. – co należy wywieść z całokształtu treści uzasadnienia). Sąd
Okręgowy, uzasadniając swoje rozstrzygnięcie doszedł do konkluzji, że prace
dodatkowe zgodnie z zapisami umów nie zostały skutecznie uzgodnione.
Pozwani wnieśli zażalenie, w którym zaskarżyli wyrok Sądu Apelacyjnego
w całości oraz wnieśli o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania.
Żalący zarzucili naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. przez jego wadliwe
zastosowanie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W sytuacji, w której sąd drugiej instancji uchyla wyrok wydany przez sąd
pierwszej instancji ze względu na nierozpoznanie istoty sprawy, Sąd Najwyższy,
rozpoznając zażalenie złożone na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c. bada, czy sąd
drugiej instancji prawidłowo zastosował art. 386 § 4 k.p.c., tj. czy okoliczności
sprawy, przy uwzględnieniu merytorycznego stanowiska sądu drugiej instancji,
mieszczą się w kręgu sytuacji odpowiadających nierozpoznaniu istoty sprawy. Poza
zakresem oceny pozostaje natomiast prawidłowość stanowiska co do meritum
wyrażonego przez sąd drugiej instancji (por. postanowienia SN: z 7 listopada
2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41; z 28 listopada 2012 r., III CZ
77/12, OSNC 2013, nr 4, poz. 54; i z 17 stycznia 2013 r., III CZ 2/13).
III CZ 179/25
3
W świetle ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego do
nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wtedy, gdy sąd pierwszej instancji nie
odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy lub nie zbada materialnej
podstawy żądania, wychodząc z błędnego założenia, że istnieje przeszkoda
unicestwiająca roszczenie, albo wykluczająca jego skuteczne dochodzenie
(por. wyrok SN z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22;
oraz postanowienia SN: z 10 stycznia 2013 r., IV CZ 170/12; z 21 lutego 2024 r., III
CZ 240/23; z 28 października 2024 r., III CZ 180/24).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono też, że nierozpoznanie istoty
sprawy zachodzi również w przypadku dokonania przez sąd pierwszej instancji
oceny prawnej żądania bez ustalenia podstawy faktycznej, co wymagałoby
poczynienia kluczowych ustaleń po raz pierwszy w instancji odwoławczej. W takiej
sytuacji uzasadnione jest uchylenie orzeczenia ze względu na respektowanie
uprawnień stron, wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania
sądowego (zob. postanowienia SN z: 8 marca 2017 r., IV CZ 130/16; 24 marca
2026 r., III CZ 250/25).
W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy ograniczył się zaledwie do stwierdzenia,
że powodowa spółka nie zawarła z pozwanymi umowy lub aneksu na roboty
dodatkowe albo zamienne. W ocenie Sądu pierwszej instancji powódka jako
przedsiębiorca powinna odpowiednio określić kwotę robót w kosztorysie na etapie
złożenia oferty. Zaniechała temu obowiązkowi, a pozwani nie powinni ponosić
z tego tytułu negatywnych konsekwencji. Natomiast z literalnej treści umowy
łączącej strony wynikało, że zmiana jej postanowień w zakresie wynagrodzenia
wymagała formy pisemnej pod rygorem nieważności, która nie została dochowana.
Przy czym, co wymaga podkreślenia, Sąd Okręgowy nie negował wykonania robót
przez powodową spółkę.
Przedstawione motywy rozstrzygnięcia, zdaniem Sądu pierwszej instancji,
mają stanowić o braku podstaw do żądania dodatkowego wynagrodzenia przez
powódkę za wykonane prace. Skoro pozwani zapłacili na rzecz powodowej spółki
wynagrodzenie wynikające z umowy, to nie było podstaw do uwzględnienia
roszczenia dochodzonego pozwem.
III CZ 179/25
4
Jednakże podzielić należy stanowisko Sądu Apelacyjnego, że Sąd pierwszej
instancji zaniechał wskazania podstawy faktycznej, której ustalenie powinno
poprzedzać zastosowanie norm prawa materialnego. W rezultacie rozstrzygnięcie
nastąpiło bez ustalenia elementów koniecznych do zastosowania normy prawa
materialnego, co wypełnia przesłankę z art. 386 § 4 k.p.c.
Z tych względów Sąd Najwyższy uznał zażalenie za nieuzasadnione i oddalił
je na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. O kosztach postępowania
zażaleniowego orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c.
Adam Doliwa
(P.H.)
[a.ł]
