III CZ 174/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marcin Trzebiatowski
21 maja 2026 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 21 maja 2026 r. w Warszawie
zażalenia E. K.
na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku
z 16 kwietnia 2025 r., I ACa 1159/24 (I ACz 1073/25),
w sprawie z powództwa I. K.
przeciwko E. K.
o rozwód,
oddala zażalenie.
(M.K.)
UZASADNIENIE
Przed Sądem Apelacyjnym w Białymstoku toczy się postępowanie
z powództwa I.K. przeciwko E. K. o rozwód.
[…]
Sąd Apelacyjny w Białymstoku postanowieniem z 16 kwietnia 2025 r. na
podstawie art. 49 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów
powszechnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 334 ze zm.; dalej: u.s.p.) ukarał
III CZ 174/25
2
pozwanego E. K. karą porządkową, tj. karą pozbawienia wolności na okres siedmiu
dni za naruszenie powagi, spokoju, porządku czynności sądowych i ubliżenie
sądowi. […]
W zażaleniu na to postanowienie pozwany wniósł o jego uchylenie,
zarzucając Sądowi Apelacyjnemu naruszenie art. 49 § 1 u.s.p. polegające na
błędnej ocenie, że w niniejszej sprawie były podstawy do zastosowania kary
porządkowej pozbawienia wolności na okres siedmiu dni za naruszenie powagi,
spokoju porządku czynności sądowych i ubliżanie sądowi, podczas gdy do
opisanego w treści uzasadnienia postanowienia zdarzenia miało dojść po
zakończeniu czynności sądowych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Jak stanowi art. 49 § 1 u.s.p.w razie naruszenia powagi, spokoju lub
porządku czynności sądowych albo ubliżenia sądowi, innemu organowi
państwowemu lub osobom biorącym udział w sprawie, sąd może ukarać osobę,
która dopuściła się tego czynu karą porządkową: grzywny w wysokości do
3000 złotych lub karą pozbawienia wolności do czternastu dni; osobie pozbawionej
wolności, w tym także tymczasowo aresztowanej, jako karę porządkową można
wymierzyć karę przewidzianą w przepisach o wykonywaniu kary pozbawienia
wolności albo w przepisach o wykonywaniu tymczasowego aresztowania. Zgodnie
z art. 49 § 4 u.s.p. jeżeli naruszenie powagi, spokoju lub porządku czynności
sądowych albo ubliżenie sądowi godzi w osobę sędziego albo członka składu sądu,
postanowienie w przedmiocie ukarania karą porządkową wydaje niezwłocznie na
posiedzeniu sąd w składzie jednego sędziego niebędącego w składzie
dokonującym czynności sądowych ani w składzie rozpoznającym sprawę, której
dotyczą te czynności.
Sąd Najwyższy w uchwale w składzie siedmiu sędziów z 26 października
2011 r., I KZP 8/11 (OSNKW 2011, nr 10, poz. 87) stwierdził, że kary porządkowe
określone w art. 49 § 1 u.s.p. mogą być stosowane tylko wobec osób obecnych
w czasie i miejscu wykonywania czynności sądowych, gdy osoby te bądź to
naruszają powagę, spokój lub porządek tych czynności, bądź to ubliżają sądowi,
III CZ 174/25
3
innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w tej czynności,
niezależnie od tego, w jakiej formie to czynią. Kar tych nie stosuje się natomiast do
czynów co prawda naruszających dobra chronione art. 49 § 1 u.s.p. dokonanych
jednak poza miejscem i czasem rozprawy, posiedzenia lub innej czynności
sądowej, w tym w szczególności w formie pisma złożonego do sądu.
W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy wskazał m. in., że interpretacja
gramatyczna zwrotu „ubliżanie sądowi, innemu organowi państwowemu lub
osobom biorącym udział w sprawie”, prowadzona w ścisłym połączeniu
z kontekstem ewolucyjnym, w jakim zwrot ten był używany na gruncie ustaw
ustrojowych polskiego sądownictwa powszechnego, a nadto z wykładnią
systemową systematyczną oraz funkcjonalną, prowadzą do wniosku, że także na
gruncie art. 49 § 1 u.s.p. przyjąć należy, iż istota unormowań składających się na
„policję sesyjną” sprowadza się do doraźnego utrzymania powagi sądu, co jest
potrzebne i możliwe jedynie wtedy, gdy określone w tym przepisie kary porządkowe
zapewniają możliwość natychmiastowego reagowania przez sąd orzekający na
naruszenia powagi, spokoju lub porządku czynności sądowych albo ubliżanie
sądowi, innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w rozprawie,
posiedzeniu albo w innej czynności procesowej z udziałem sądu. Zatem kary
porządkowe określone w art. 49 § 1 u.s.p. mogą być stosowane tylko wobec osób
obecnych w czasie i miejscu wykonywania czynności sądowych, gdy osoby te bądź
to naruszają powagę, spokój lub porządek tych czynności, bądź to ubliżają sądowi,
innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w tej czynności. Nie
znajdują one natomiast zastosowania do czynów co prawda naruszających dobra
chronione w art. 49 § 1 u.s.p., które to czyny zostały jednak dokonane poza
miejscem i czasem rozprawy, posiedzenia lub innej czynności sądowej. Warunkiem
niezbędnym zastosowania tego szczególnego rodzaju represji, jaką stanowi kara
porządkowa, jest to, aby naganne zachowanie nastąpiło podczas czynności
sądowych. Nie jest więc możliwe wymierzanie kar porządkowych na podstawie art.
49 § 1 u.s.p. nawet za czyny, których sprawca dopuścił się w gmachu sądu (np.
w sekretariacie lub w gabinecie sędziego), ale poza tokiem rozprawy, posiedzenia
lub innej czynności sądowej (postanowienie SN z 15 marca 2012 r., II UZ 4/12).
III CZ 174/25
4
Mając na uwadze powyższe wbrew zarzutowi skarżącego, należy stwierdzić,
że naganne zachowanie pozwanego nastąpiło podczas czynności sądowych.
Przebieg zdarzenia miał miejsce na sali rozpraw, na której przebywał m. in. sędzia
oraz protokolant, a na stole sędziowskim znajdowały się akta sprawy. Skarżący
powołując się w zażaleniu na treść uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego
z 26 października 2011 r., I KZP 8/11, wyprowadza z niej mylne wnioski.
W uchwale tej Sąd Najwyższy wyraźnie oddzielił naganne zachowania, które mają
miejsce w trakcie czynności sądowych od innych czynów dokonanych w gmachu
sądu – podając jako przykład sekretariat lub gabinet sędziego. Trudno zatem
uznać, że sędzia przebywający na sali rozpraw ubrany w togę, siedzący za stołem
sędziowskim, na którym znajdują się akta sprawy, nie wykonuje w tym czasie
czynności sądowych, tym bardziej jeżeli na tej sali przebywają strony
postępowania. Ponadto należy podkreślić, że bezpośrednio przed dokonaniem
przez pozwanego nagannej czynności oświadczył on, że składa wniosek
o wyłączenie sędziego, a zatem miał świadomość, że w tym czasie mają miejsce
czynności sądowe. W związku z tym argumentacja podniesiona w zażaleniu nie
zasługuje na uwzględnienie.
Zdaniem Sądu Najwyższego zachowanie pozwanego należy ocenić jako
wysoce naganne, a tym samym zostały spełnione warunki, aby zastosować wobec
pozwanego szczególny rodzaj represji, jaką stanowi kara porządkowa pozbawienia
wolności na okres siedmiu dni.
Dlatego też, wbrew zarzutowi skarżącego, Sąd Apelacyjny prawidłowo uznał,
że w sprawie zostały spełnione przesłanki do ukarania pozwanego karą
porządkową wskazaną w art. 49 § 1 u.s.p.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art.
3941 § 3 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.
Marcin Trzebiatowski
(M.K.)
III CZ 174/25
5
[a.ł]
