III CZ 170/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Ewa Stefańska
26 listopada 2025 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 26 listopada 2025 r. w Warszawie
zażalenia Ł.W.
na wyrok Sądu Okręgowego w Częstochowie
z 27 maja 2025 r., VI Ca 1181/24,
w sprawie z powództwa J.K.
przeciwko Ł.W.
o zapłatę,
oddala zażalenie, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach
postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym
postępowanie w sprawie.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Częstochowie wyrokiem z 27 maja 2025 r. uchylił
wyrok Sądu Rejonowego w Częstochowie z 24 października 2024 r. sygn. akt XII C
1238/24. W przekonaniu Sądu Okręgowego nie doszło do rozpoznania istoty
sprawy, bowiem w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji zaniechał zbadania
materialnej podstawy żądania obniżenia ceny o kwotę wskazaną w pozwie i nie
dokonał żadnych ustaleń w kwestii kluczowej dla rozstrzygnięcia, a mianowicie
ustalenia ceny za wykonanie dzieła. Ocena prawna żądania nastąpiła zatem bez
ustalenia podstawy faktycznej. W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy nie
poczynił ustaleń co do faktów mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia,
III CZ 170/25
2
w szczególności nie ustalił ceny wynikającej z umowy i tym samym proporcji, o jaką
powinna być obniżona. Z uwagi na to, że obniżona cena powinna pozostawać
w takiej proporcji do ceny wynikającej z umowy, w jakiej wartości rzeczy z wadą
pozostają do wartości rzeczy bez wady, to niezbędne było ustalenie co dokładnie
było przedmiotem umowy, czy jedna umowa dotyczyła wszystkich prac
wykonanych na posesji powoda i czy była wykonywana partiami, czy też zawierano
kilka oddzielnych umów z oddzielnie ustalonym wynagrodzeniem, wreszcie czy
umowa ta została wykonana i jaka jest wartość wykonanej rzeczy. Z zeznań stron
wynikają odmienne wnioski co do wartości wynagrodzenia.
Zażalenie na ten wyrok wniósł pozwany, zaskarżając go w całości, wnosząc
o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący
zarzucił naruszenie art. 386 § 4 k.p.c.
W odpowiedzi na zażalenie, powód wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie
kosztów postępowania zażaleniowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rozpoznając przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. zażalenie na kasatoryjne
orzeczenie sądu drugiej instancji, Sąd Najwyższy bada jedynie, czy sąd ten
prawidłowo zastosował art. 386 § 2 lub § 4 k.p.c. Sąd drugiej instancji może
bowiem uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania
tylko w przypadku nieważności postępowania (§ 2), nierozpoznania przez sąd
pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy zachodzi konieczność przeprowadzenia
przez ten sąd postępowania dowodowego w całości (§ 4).
Zażalenie na orzeczenie kasatoryjne służy przeprowadzeniu kontroli,
czy orzeczenie zostało prawidłowo oparte na jednej z tych przesłanek, a zatem,
czy powołana przez sąd rozpoznający apelację przyczyna uchylenia odpowiada
ustawowej podstawie. Przedmiotem badania przy rozpoznaniu zażalenia jest więc
istnienie procesowych podstaw wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia
kasatoryjnego, zamiast merytorycznego zakończenia sprawy (zob. postanowienia
SN: z 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41; z 14 marca
2019 r., IV CZ 94/18).
III CZ 170/25
3
Sąd Najwyższy przyjmuje konsekwentnie, że rozstrzygnięcie o uchyleniu
wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania następuje w razie
stwierdzenia takich wad orzeczenia w postępowaniu sądu pierwszej instancji,
których sąd drugiej instancji nie może sam usunąć, wydając wyrok reformatoryjny.
Prowadzenie przez sąd drugiej instancji uzupełniającego postępowania
dowodowego i orzekanie reformatoryjne powinno zatem stanowić regułę, gdyż
odpowiada założeniom apelacji pełnej. Przemawia to za ścieśniającą wykładnią
przyczyn uchylenia orzeczenia określonych w art. 386 § 2 i 4 k.p.c.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że
do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu
pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy
zaniechał on zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych
zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka
materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (zob. wyroki SN z 23
września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22, i z 12 lutego 2002 r.,
I CKN 486/00, oraz postanowienia SN: z 26 listopada 2012 r., III SZ 3/12; z 15
lutego 2013 r., I CZ 186/12; z 26 marca 2014 r., V CZ 14/14; z 27 czerwca 2014 r.,
V CZ 41/14; z 4 września 2014 r., II CZ 41/14; z 4 września 2014 r., II CZ 43/14).
Ma to miejsce m.in., gdy sąd bezpodstawnie odmawia dalszego prowadzenia
sprawy przyjmując brak legitymacji procesowej stron, skuteczność twierdzenia lub
zarzutu wygaśnięcia bądź umorzenia zobowiązania, upływ terminów zawitych,
przedwczesność powództwa czy też nie rozpoznał żądań w aspekcie wszystkich
twierdzeń powoda lub zarzutów pozwanego przyjmując, że nie zostały one
zgłoszone lub zostały zgłoszone, ale są objęte prekluzją procesową (zob.
postanowienie SN z 13 listopada 2019 r., IV CZ 91/19).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że nierozpoznanie istoty
sprawy zachodzi również w przypadku dokonania przez sąd pierwszej instancji
oceny prawnej żądania bez ustalenia podstawy faktycznej, co wymagałoby
poczynienia kluczowych ustaleń po raz pierwszy w instancji odwoławczej. W takiej
sytuacji uzasadnione jest uchylenie orzeczenia ze względu na respektowanie
uprawnień stron, wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania
sądowego. (zob. postanowienie SN z 8 marca 2017 r., IV CZ 130/16).
III CZ 170/25
4
Przedmiotem żądania powoda było obniżenie ceny za wykonane dzieła
na podstawie art. 560 §1 i 3 k.c. Prawidłowe jest stanowisko Sądu Okręgowego, że
dla rozstrzygnięcia takiego żądania konieczne było ustalenie co najmniej: jaka była
cena wynikająca z umowy; jakie elementy świadczenia objęte były jedną, a jakie
ewentualne odrębnymi umowami; jaka jest wartość wykonanej rzeczy wadliwej,
a wolnej od wad. Żadnej z tych okoliczności Sąd Rejonowy nie ustalił. Wręcz
przeciwnie, w sytuacji, gdy strony podawały całkowicie odmienne wartości
wynagrodzenia (powód około 25 000 zł, pozwany około 46 000 zł), Sąd pierwszej
instancji uznał, że „stan faktyczny nie był sporny”. Takie stanowisko nie znajduje
żadnego oparcia w materialne dowodowym i oznacza odstąpienie od obowiązku
ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia.
Sąd Rejonowy przytoczył przepisy prawa i orzecznictwo, lecz nie zastosował
ich do ustalonego stanu faktycznego, ponieważ ustaleń tych w istocie nie poczynił.
Nadto Sąd pierwszej instancji nie ocenił zeznań stron, choć były one rozbieżne co
do kluczowej kwestii - wartości wynagrodzenia będącego podstawą obliczenia
obniżenia ceny. Zaniechanie to uniemożliwiło dokonanie prawidłowej subsumcji
normy art. 560 § 3 k.c. W rezultacie rozstrzygnięcie nastąpiło bez ustalenia
elementów koniecznych do zastosowania normy prawa materialnego, co wypełnia
przesłankę z art. 386 § 4 k.p.c.
Z tych względów Sąd Najwyższy uznał zażalenie za nieuzasadnione i oddalił
je na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. O kosztach postępowania
zażaleniowego orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1,
art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c.
(M.T.)
[a.ł]
