III CZ 169/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
11 września 2025 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 11 września 2025 r. w Warszawie
zażalenia P. spółki akcyjnej w W.
na wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 20 maja 2025 r., VII AGa 427/24,
w sprawie z powództwa T. spółki akcyjnej w W.
przeciwko P. spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
uchyla zaskarżony wyrok, pozostawiając rozstrzygnięcie o
kosztach postępowania zażaleniowego do orzeczenia
kończącego postępowanie w sprawie.
[dr]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 20 maja 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie uchylił –
zaskarżony apelacją powoda T. S.A. w W. – wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie
z 22 lutego 2024 r. w sprawie przeciwko P. SA w W. o zapłatę i przekazał sprawę
Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy dokonał obszernej analizy żądań
powoda co do zasady i prawidłowo wyłożył postanowienia umowy łączącej strony,
lecz nie zbadał należycie żądań powoda co do wysokości. Stwierdził mianowicie, że
powód nie wykazał wysokości swoich roszczeń, w tym związku przyczynowego
między uszczerbkiem, którego naprawienia się domagał a zarzucanymi
III CZ 169/25
2
pozwanemu naruszeniami zobowiązania. Zdaniem Sądu Apelacyjnego ocena ta
nastąpiła przedwcześnie. Sąd Okręgowy wydał wprawdzie rozstrzygnięcie
o zgłoszonych roszczeniach, ale rozstrzygnięcie to nie ma ani wystarczającej
podstawy faktycznej w zakresie wykazywanej przez powoda szkody, ani nie wynika
z poddającej się kontroli instancyjnej oceny prawnej.
W zażaleniu na orzeczenie z 20 maja 2025 r. pozwany zarzucił, że zostało
ono wydane z naruszeniem art. 386 § 4 k.p.c. przez przyjęcie, że Sąd pierwszej
instancji nie rozpoznał istoty sprawy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że zażalenie
przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. ma na celu jedynie skontrolowanie przez Sąd
Najwyższy, czy orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji zostało prawidłowo
oparte na jednej z przesłanek przewidzianych w art. 386 § 2 lub 4 k.p.c., a więc czy
powołana przez sąd drugiej instancji przyczyna uchylenia odpowiada wskazanej
w uzasadnieniu podstawie ustawowej i czy rzeczywiście wystąpiła w sprawie.
Dokonywana ocena powinna mieć zatem charakter formalny, skupiać się wyłącznie
na ustanowionych w powołanych przepisach przesłankach uchylenia orzeczenia
sądu pierwszej instancji i nie może wkraczać nie tylko w ocenę merytorycznego
stanowiska sądu drugiej instancji w kwestii materialnoprawnych podstaw
rozstrzygnięcia, lecz także w ocenę prawidłowości zastosowania przez ten sąd
innych przepisów prawa procesowego, niezwiązanych bezpośrednio ze wskazaną
przyczyną uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji (zob. np. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 7 listopada 2012 r. IV CZ 147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41; z 29
października 2015 r., I CZ 92/15, i z 7 kwietnia 2016 r., II CZ 6/16).
Nierozpoznanie istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c., na które
w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia powołał się Sąd Apelacyjny, jest
wadliwością rozstrzygnięcia polegającą na wydaniu przez sąd pierwszej instancji
orzeczenia, które nie odnosi się do tego, co było przedmiotem postępowania, bądź
na zaniechaniu zbadania przez ten sąd materialnej podstawy żądania albo
merytorycznych zarzutów stron z powodu bezpodstawnego przyjęcia, że wystąpiła
przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (zob. np.
III CZ 169/25
3
postanowienia Sądu Najwyższego z 23 września 1998 r. II CKN 897/97, OSNC
1999, nr 1, poz. 22; z 12 lutego 2002 r. I CKN 486/00, OSP 2003, z. 3, poz. 36; z 19
czerwca 2013 r., I CSK 156/13, OSNC-ZD 2014, nr C, poz. 57; z 25 czerwca
2015 r., V CZ 35/15 i z 7 kwietnia 2016 r., II CZ 6/16).
Sąd Najwyższy wyjaśnił również, że o nierozpoznaniu istoty sprawy nie
świadczy potrzeba poczynienia dalszych ustaleń co do okoliczności faktycznych
sprawy, choćby decydujących z punktu widzenia kierunku jej rozstrzygnięcia.
Dokonanie przez sąd drugiej instancji odmiennej oceny prawnej i związana z tym
potrzeba poczynienia dodatkowych ustaleń faktycznych nie upoważnia więc co do
zasady do zarzucenia sądowi pierwszej instancji nierozpoznania istoty
sprawy, a wskazuje jedynie, że istota sprawy nie została rozpoznana należycie,
a zatem dostatecznie szczegółowo (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego
z 9 sierpnia 2016 r., II CZ 113/16, z 20 stycznia 2017 r., I CZ 1/17, z 26 czerwca
2020 r., V CZ 25/20 i z 26 lutego 2021 r., I CZ 88/20).
Te uchybienia, które w niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny wytknął Sądowi
Okręgowemu wskazują, że Sąd pierwszej instancji właściwie zidentyfikował
charakter dochodzonego roszczenia, jako odszkodowania, którego podstawą jest
art. 471 k.c. Sąd Apelacyjny zaakceptował stanowisko Sądu Okręgowego co do
tego, że „sama zmiana treści subklazuli poprzez ograniczenie jej w zakresie
roszczeń do roszczeń związanych z przedłużeniem czasu na ukończenie nie mogła
zostać uznana za równoznaczną z ograniczeniem odpowiedzialności pozwanego
i wyłączeniem prawa do domagania się odszkodowania przez powoda”.
Do ograniczenia odpowiedzialności pozwanego nie prowadziły też postanowienia
§ 5 kontraktu; „pozwany jako autor treści kontraktu ponosił ryzyko w przypadku
niejednoznacznych postanowień („in dubio contra proferentem”)”, a „powód
wielokrotnie w czasie trwania kontraktu zgłaszał pozwanemu roszczenia
odszkodowawcze, co potwierdzało stanowisko, iż postanowień umowy nie wykładał
w sposób przyjęty przez pozwanego”.
Jako zbyt ogólnikowe ocenił Sąd Apelacyjny ustalenia i oceny Sądu
Okręgowego odnoszące się do wysokości żądania zgłoszonego przez powoda.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy nie odniósł się do twierdzeń stron
III CZ 169/25
4
i polemiki między nimi, która wiązała się z problemami wysokości roszczenia
powoda, zauważył, że stopień skomplikowania materii sprawy mógł uzasadniać
skorzystanie przez Sąd z dowodu z opinii biegłego.
Stwierdzona przez Sąd Apelacyjny potrzeba poczynienia dodatkowych
ustaleń faktycznych w sprawie czy też przeprowadzenia w sprawie dodatkowych
dowodów nie uzasadniała wydania wyroku kasatoryjnego, gdyż w obowiązującym
w polskiej procedurze cywilnej modelu apelacji pełnej wydanie takiego wyroku
może nastąpić tylko wtedy, gdy w sprawie zachodzi potrzeba przeprowadzenia
postępowania dowodowego w całości. Konieczność zaś poczynienia pewnych
dodatkowych ustaleń faktycznych nie uzasadnia wniosku, że to Sąd Apelacyjny
dokonywałby po raz pierwszy lub ponownie wszystkich ustaleń faktycznych
(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 stycznia 2021 r., V CZ 66/20).
Z tych względów, na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.
oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c., orzeczono
jak w postanowieniu.
[dr]
[a.ł]
