III CZ 165/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Karol Weitz
18 marca 2025 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 18 marca 2025 r. w Warszawie
zażalenia J. G.
na wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 18 października 2023 r., I ACa 148/23,
w sprawie z powództwa J. G.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
oddala zażalenie.
UZASADNIENIE
Pozwem z 18 czerwca 2020 r. skierowanym przeciwko Bank S.A. w W.
powód J. G. wniósł o
1. zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kwoty 35120,22 CHF
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty
2. ustalenie istnienia stosunku prawnego wynikającego z treści umowy
kredytu z 16 lutego 2007 r. zawartej przez powoda z poprzednikiem prawnym
pozwanego banku Bankiem1 S.A., w brzmieniu nadanym jej na mocy Aneksu nr 1 z
18 kwietnia 2008 r., z wyłączeniem bezskutecznych postanowień zawartych w § 2
ust. 2 § 4 ust. 1a § 9 ust. 2 i 6 oraz § 12 ust. 2 Umowy, a także § 5 ust 4 § 8 ust. 5
pkt 1 oraz § 17 ust. 1 i 4 OWKM i jednocześnie z zastosowaniem postanowień
dotyczących oprocentowania kredytu zawartych w § 8 umowy:
III CZ 165/24
2
1. ewentualnie, tj. w razie uznania, że pozostałe postanowienia Aneksu
nr 1 nie dają się pogodzić z istotą kredytu złotowego i jego konstrukcją, czyli w razie
stwierdzenia nieważności Aneksu nr 1 w całości;
2. istnienia stosunku prawnego wynikającego treści umowy kredytu
z 16 lutego 2007 r. z wyłączeniem Aneksu nr 1 jako dotkniętego nieważnością
w całości.
Na rozprawie 11 października 2022 r. pozwany bank podniósł ewentualny
zarzut zatrzymania, a w odpowiedzi na pozew zarzut potrącenia.
Wyrokiem z 15 listopada 2022 r. Sąd Okręgowy
1. zasądził od pozwanego banku na rzecz powoda 35120,22 CHF
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 7 lipca 2020 r. do dnia zapłaty;
2. ustalił, że Aneks nr 1 z 18 kwietnia 2018 r. zawarty do umowy kredytu
z 16 lutego 2007 r. jest nieważny w całości
3. orzekł o kosztach procesu.
Apelację od wyroku z 15 listopada wniósł pozwany bank. Wyrokiem
z 18 października 2023 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok
i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie,
pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania
apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny ocenił, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy
w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. Podkreślił, że Sąd pierwszej instancji orzekł
o roszczeniu powoda o zapłatę oraz o ewentualnym roszczeniu o ustalenie bez
rozpoznania głównego żądania o ustalenie. Ponadto Sąd Apelacyjny ocenił, że Sąd
pierwszej instancji uwzględnił ewentualne roszczenie o ustalenie o treści innej niż
roszczenie zgłoszone przez powoda. Powód domagał się bowiem żądania
ustalenia istnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu
z wyłączeniem Aneksu nr 1, podczas gdy Sąd pierwszej instancji ustalił, że
rzeczony Aneks jest nieważny w całości. Miało to również prowadzić do
nierozpoznania istoty sprawy, skoro wyrok ustalający nieważność Aneksu nie
przesądza o tym, czy strony pozostają związane umową kredytu w jej pierwotnym
kształcie. Dalej Sąd Apelacyjny podniósł, że Sąd pierwszej instancji przyjmując, że
III CZ 165/24
3
postanowienia Aneksu nr 1 regulujące mechanizm indeksacji stanowią
postanowienia niedozwolone, nie przeanalizował wpływu ich wyłączenia na
związanie stron pozostałymi postanowieniami Aneksu nr 1 i postanowieniami
kolejnych aneksów do umowy kredytu. Sąd Apelacyjny ocenił, że wywody Sądu
pierwszej instancji w tej kwestii są zbyt lakoniczne i nie w pełni uwzględniają
okoliczności sprawy. Za przyczynę nierozpoznania istoty sprawy przez Sąd
pierwszej instancji Sąd Apelacyjny uznał ponadto brak odniesienia się do zarzutu
potrącenia podniesionego przez pozwany bank.
Zażalenie na wyrok z 18 października 2023 r. złożył powód. Zarzucił
naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Jeżeli Sąd drugiej instancji ocenił, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał
istoty sprawy i na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. uchylił zaskarżony apelacją wyrok
i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, kognicja
Sądu Najwyższego rozpoznającego zażalenie wniesione na podstawie art. 3941 §
11 k.p.c. obejmuje zbadanie, czy zaistniała w sprawie sytuacja procesowa należy do
kategorii sytuacji polegających na nierozpoznaniu istoty sprawy (postanowienia
Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2012 r., III CZ 77/12, OSNC 2013, Nr 4, poz.
54; z dnia 10 stycznia 2013 r., IV CZ 166/12, niepubl.; z dnia 5 lipca 2013 r., IV CZ
65/13, niepubl.; z dnia 5 marca 2015 r., V CZ 126/14, niepubl.).
Do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wtedy, gdy Sąd pierwszej instancji
zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów
strony, błędnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna unicestwiająca
roszczenie albo przesłanka wykluczająca jego skuteczne dochodzenie (por. wyrok
Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315,
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2015 r., V CZ 126/14, niepubl.).
Przykładem jest oddalenie powództwa z powodu błędnego uznania, że dochodzone
roszczenie jest przedawnione (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12, niepubl.), przy założeniu jednak, że sąd,
III CZ 165/24
4
przyjmując przedawnienie dochodzonego roszczenia, nie zbadał uprzednio jego
istnienia.
Orzecznictwo przyjmuje również, że nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd
pierwszej instancji ma miejsce m.in. wtedy, gdy sąd ten pominął podniesiony
w sprawie zarzutu potrącenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 marca
2022 r., III CZ 89/22, nie publ., z 1 grudnia 2017 r. I CZ 116/17, nie publ.,
z 18 czerwca 2015 r. III CZ 27/15, nie publ.). Przyjmując ten punkt widzenia
należało stwierdzić, że zażalenie wniesione w niniejszej sprawie było bezzasadne
i jako takie podlegało oddaleniu, gdyż, jak wynika z akt sprawy, Sąd pierwszej
instancji nie rozpoznał zarzutu potrącenia podniesionego przez pozwany bank.
Z tych względów, na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.,
Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
[r.g.]
