III CZ 145/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
21 sierpnia 2026 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 21 sierpnia 2026 r. w Warszawie
zażalenia W. C. i K. G.
na wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 22 kwietnia 2026 r., V ACa 5023/25,
w sprawie z powództwa W. C. i K. G.
przeciwko Powiatowi Oleśnickiemu
o zapłatę,
oddala zażalenie.
(G.G.)
[a.ł]
III CZ 145/26
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 4 listopada 2020 r., XII C 675/18, Sąd Okręgowy we Wrocławiu
zasądził od pozwanego powiatu solidarnie na rzecz powodów, prowadzących szkołę
niepubliczną, 151 275,33 zł z odsetkami tytułem niewypłaconej części dotacji za
2007 r.
Na skutek apelacji powiatu Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem
zaskarżonym zażaleniem uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji i przekazał mu
sprawę do ponownego rozpoznania ze względu na nierozpoznanie istoty sprawy na
skutek zasądzenia dotacji zamiast odszkodowania za szkodę wyrządzoną powodom
przez niewypłacenie dotacji w należytej wysokości, a szkodą tą są koszty niezbędne
do prowadzenia szkoły, poniesione przez powodów z uwagi na brak dotacji.
Powodowie w zażaleniu na ten wyrok zarzucili, że w postępowaniu
apelacyjnym złożyli faktury, rachunki i potwierdzenia przelewów i są to de facto
jedyne i wyłączne dowody, jakie mogą być przeprowadzone na fakt poniesienia przez
powodów wydatków, a tym samym Sąd drugiej instancji mógł bez przeszkód wydać
orzeczenie merytoryczne.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. W 2007 r. ustawa o systemie oświaty (u.s.o.) ustanawiała następujący system
wspierania szkół niepublicznych dotacjami (wszystkie przepisy zostały powołane
w brzmieniu obowiązującym w 2007 r.):
W przypadku szkół ponadgimnazjalnych, w których nauka nie jest
obowiązkowa, właściwa jednostka samorządu terytorialnego powinna obliczyć sumę
swoich wydatków bieżących ponoszonych w szkołach publicznych tego samego typu
i rodzaju w przeliczeniu na jednego ucznia i przyznać na jednego ucznia szkoły
niepublicznej dotację stanowiącą 50% tej sumy (art. 90 ust. 3 u.s.o.). Jednak po
otrzymaniu dotacji, w 12 miesięcznych częściach, podmiot prowadzący szkołę
niepubliczną był zobowiązany do rozliczenia dotacji w trybie ustalonym przez organ
stanowiący danej jednostki samorządu terytorialnego (art. 90 ust. 4 u.s.o.). Tak więc
rozpoznanie istoty sprawy wymagało ustalenia, czy powodowie rozliczyli otrzymaną
III CZ 145/26
3
dotację za 2007 r. zgodnie z obowiązującą wówczas uchwałą rady powiatu. W celu
ustalenia wysokości szkody wyrządzonej przez niewypłacenie dotacji w należytej
wysokości należy sprawdzić, czy z rozliczenia przedłożonego powiatowi przez
prowadzących szkołę niepubliczną wynika, że prowadzący ponieśli na wydatki
bieżące w 2007 r. sumy wyższe od otrzymanej dotacji. Złożone przez powodów
faktury, rachunki i potwierdzenia przelewów należy ocenić w kontekście
obowiązujących w powiecie zasad rozliczania dotacji.
2. Ustawa o systemie oświaty nie definiowała pojęcia wydatków bieżących,
zakres tego pojęcia określały przepisy regulujące finanse publiczne, obowiązujące
w 2007 r. Dopiero od 22 kwietnia 2009 r. obowiązywał art. 90 ust. 3d u.s.o.
stanowiący, że dotacje mogą być wykorzystane wyłącznie na pokrycie wydatków
bieżących szkoły niepublicznej. Brak tego przepisu w 2007 r. nie oznacza, że zasada
ta wówczas nie obowiązywała. Nowelizacją z 19 marca 2009 r. (Dz.U.09.56.458)
jedynie potwierdzono zasadę obowiązującą od wejścia w życie ustawy o systemie
oświaty. Skoro od początku podstawą obliczania dotacji były wydatki bieżące
jednostki samorządu terytorialnego lub państwa w szkołach publicznych tego
samego typu w przeliczeniu na jednego ucznia, to oczywistym jest, że rozliczenie
dotacji musi polegać na wykazaniu, że dotacja została zużyta na wydatki bieżące,
rozumiane tak samo jak przy obliczaniu podstawy dotacji.
3. Przede wszystkim rozliczanie dotacji, w tym wydatki kwalifikowane jako
bieżące, często regulują uchwały obowiązujące w danej jednostce samorządu
terytorialnego, podjęte na podstawie art. 90 ust. 4 u.s.o. Sąd Okręgowy ustalił,
że sądy administracyjne stwierdziły nieważność niektórych postanowień uchwały
rady pozwanego powiatu z 30 listopada 2015 r. w przedmiocie trybu udzielania
i rozliczania dotacji dla niepublicznych szkół i placówek oświatowych oraz trybu
i zakresu kontroli prawidłowości ich wykorzystywania. Lecz Sąd nie wyjaśnił związku
uchwały z 2015 r. z rozliczeniem dotacji za 2007 r. Można tylko domniemywać,
że Sąd uznał za nieważne analogicznie postanowienia uchwały regulującej
rozliczanie dotacji za 2007 r. W postępowaniu zażaleniowym Sąd Najwyższy nie jest
uprawniony do rozstrzygania, czy w procesie o naprawienie szkody wyrządzonej
niewypłaceniem dotacji w należytej wysokości sąd powszechny może uznać za
nieważne zasady rozliczania dotacji ustanowione na podstawie art. 90 ust. 4 u.s.o.,
mimo ich nieuchylenia decyzją nadzorczą lub stwierdzenia nieważności wyrokiem
III CZ 145/26
4
sądu administracyjnego. Jednak niezależnie od stanowiska w tej kwestii
obowiązkiem Sądu pierwszej instancji było wyrażenie tego stanowiska w sposób
jawny i jego uzasadnienie. Tymczasem Sąd Okręgowy w ogóle nie ustalił, jakie
zasady rozliczania dotacji obowiązywały w pozwanym powiecie w 2007 r., co z kolei
uniemożliwia ustalenie, czy w przypadku przyznania wyższej dotacji podlegałaby ona
częściowemu zwrotowi ze względu na niższą od dotacji wysokość wydatków
bieżących powodów.
4. Z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego wynika, że spór powstał na tle
prawidłowości obliczenia przez powiat swoich wydatków bieżących w przeliczeniu na
jednego ucznia, ponoszonych w szkołach powiatowych tego samego typu i rodzaju,
co szkoła prowadzona przez powodów. Jeżeli w związku z bezprawnym zaniżaniem
dotacji przez jednostkę samorządu terytorialnego podmiot prowadzący szkołę
niepubliczną odpowiednio zmniejszył swoje wydatki bieżące, to nie poniósł szkody
na skutek zaniżenia dotacji. Szkoda powstaje wówczas, gdy podmiot prowadzący
szkołę ponosi wydatki bieżące wyższe od otrzymanej, zaniżonej dotacji i nadwyżkę
pokrywa z własnych dochodów lub majątku (w tym z czesnego, stanowiącego
dochód prowadzącego szkołę). Prawidłowo obliczona dotacja wyznacza minimalną
wysokość wydatków bieżących prowadzącego szkołę niepubliczną. Prowadzący
może ponosić wyższe wydatki bieżące, lecz nadwyżkę musi pokryć z innych źródeł,
najczęściej z czesnego, które obok pokrycia części wydatków bieżących zapewnia
prowadzącemu zysk oraz pokrywa ewentualne wydatki niebieżące. Jeżeli dotacja
została zaniżona i prowadzący poniósł wyższe od niej wydatki bieżące, to szkodą
jest nadwyżka wydatków bieżących (lecz tylko do wysokości dotacji prawidłowo
obliczonej) ponad otrzymaną dotację.
5. Tak więc rozpoznanie istoty sprawy w sprawie o naprawienie szkody
wyrządzonej niewypłaceniem dotacji wymaga ustalenia dwóch sum: należnej dotacji
oraz rzeczywiście poniesionych przez prowadzącego szkołę wydatków bieżących.
Sąd drugiej instancji zasadnie uznał, że ustalenie przez Sąd Okręgowy tylko
pierwszej z tych sum jest nierozpoznaniem istoty sprawy, niezależnie od tego, czy
Sąd odwoławczy miał możliwość ustalenia drugiej z tych sum.
6. Skarżący błędnie zidentyfikowali podstawę wydania wyroku kasatoryjnego.
Sąd odwoławczy rzeczywiście stwierdził, że Sąd pierwszej instancji zobligowany jest
przeprowadzić pełne postępowanie dowodowe w zakresie kosztów poniesionych
III CZ 145/26
5
przez powodów w oparciu o zgromadzony dotychczas materiał dowodowy, na etapie
postępowania apelacyjnego uzupełniony o szereg dokumentów finansowych.
Jednak jako podstawę wydania orzeczenia kasatoryjnego wskazał nierozpoznanie
istoty sprawy, a nie potrzebę przeprowadzenia postępowania dowodowego
w całości. Jak wskazano wyżej w pkt 4, ta przesłanka wydania orzeczenia
kasatoryjnego z art. 386 § 4 k.p.c. została spełniona i zażalenie podlegało oddaleniu
na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.
7. Sąd Najwyższy nie rozpoznał wniosku pozwanego o przyznanie kosztów
postępowania zażaleniowego i nie zamieścił w postanowieniu orzeczenia,
że pozostawia rozstrzygnięcia o nich w orzeczeniu kończącym ponowne
rozpoznanie sprawy. Tę formułę z art. 108 § 2 k.p.c. stosuje się tylko w przypadku
uchylenia do ponownego rozpoznania orzeczenia kończącego postępowanie.
Oczywiście Sąd pierwszej instancji w orzeczeniu kończącym postępowanie powinien
uwzględnić koszty postępowania zażaleniowego, wydając na podstawie art.
108 § 1 k.p.c. jedno orzeczenie rozstrzygające o kosztach, zgodnie z zasadami
ustanowionymi w art. 98-107 k.p.c.
(G.G.)
