III CZ 104/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marcin Krajewski
9 kwietnia 2026 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 9 kwietnia 2026 r. w Warszawie
zażalenia A.W.
na wyrok Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 6 marca 2025 r., III Ca 281/24,
wydany w sprawie ze skargi miasta N.
o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem
Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 11 października 2023 r. III Ca 56/23,
wydanego w sprawie
z powództwa E.W. przeciwko miastu N.
o zapłatę,
oddala zażalenie, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach
postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym
postępowanie w sprawie.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 4 października 2022 r. Sąd Rejonowy w Nowym Sączu zasądził
od miasta N. na rzecz E.W. 5200 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 14
października 2016 r. do dnia zapłaty (pkt I), oddalił powództwo w pozostałej części
(pkt II) oraz orzekł o kosztach procesu i nieuiszczonych kosztach sądowych (pkt III-
IV).
Wyrokiem z 11 października 2023 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu oddalił
apelację pozwanego od ww. wyroku.
III CZ 104/25
2
W dniu 18 marca 2024 r. pozwany wniósł skargę o wznowienie
postępowania zakończonego wymienionym wyrokiem Sądu Okręgowego w Nowym
Sączu, wskazując, że w sprawie wystąpiła nieważność postępowania wobec
śmierci powódki E.W. 25 grudnia 2020 r.
Wyrokiem z 6 marca 2025 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu uchylił wyrok
Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z 11 października 2023 r. oraz wyrok Sądu
Rejonowego w Nowym Sączu z 4 października 2022 r., znosząc postępowanie
przed wymienionymi sądami począwszy od 25 grudnia 2020 r., i przekazał sprawę
Sądowi Rejonowemu w Nowym Sączu do ponownego rozpoznania wraz
z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania w instancji odwoławczej oraz
o zgłoszonym w skardze wniosku restytucyjnym.
Sąd Okręgowy wskazał, że E.W. zmarła 25 grudnia 2020 r., a zatem nie
miała zdolności sądowej ani w chwili zamknięcia rozprawy przed Sądem
Rejonowym i wydania wyroku przez ten Sąd, ani w toku postępowania
odwoławczego. Wyjaśnił, że Sądy meriti nie miały wiedzy z urzędu o śmierci
powódki. O śmierci E.W. nie zawiadomił tych Sądów również – działający jako
pełnomocnik E.W. – jej syn A.W.
Sąd Okręgowy podkreślił, że śmierć osoby fizycznej w trakcie procesu
stanowi przeszkodę w jego kontynuowaniu i w przypadku, gdy – jak ma to miejsce
w sprawie niniejszej – przedmiotem procesu są prawa i obowiązki, które
przechodzą na następców prawnych, musi nastąpić zawieszenie postępowania (art.
174 § 1 pkt 1 k.p.c.). Niezawieszenie postępowania i jego kontynuowanie po utracie
zdolności sądowej przez stronę, bez wstąpienia w jej miejsce następców prawnych,
powoduje nieważność postępowania. Sąd Okręgowy wywiódł również, że sytuacji
nie sanowała w żaden sposób aktywność ustanowionego przez powódkę
pełnomocnika, umocowanie to bowiem w chwili śmierci strony wygasło (art. 96
k.p.c.).
Sąd Okręgowy uznał, że postępowanie w sprawie dotknięte było
nieważnością od 25 grudnia 2020 r., o czym przesądza art. 379 pkt 2 k.p.c.
Co więcej, ustalenie to obligowało Sąd Okręgowy do uwzględnienia skargi
o wznowienie postępowania wniesionej przez pozwanego. Jednocześnie Sąd
III CZ 104/25
3
Okręgowy wyjaśnił, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy winien
zawiesić postępowanie w sprawie na podstawie art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c., podjąć
postępowanie z udziałem następców prawnych zmarłej i na podstawie całości
materiału zgromadzonego w sprawie wydać merytoryczne rozstrzygnięcie oraz
rozpoznać wniosek restytucyjny pozwanego.
Syn zmarłej powódki A.W. wniósł zażalenie na wyrok Sądu Okręgowego w
Nowym Sączu z 6 marca 2025 r., zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych
polegający na przyjęciu, że Sądowi brakowało wiedzy co do śmierci powódki,
również z tego powodu, iż syn E.W. nie powiadomił Sądu o jej śmierci, a także
pominięciu, że po śmierci powódki Sąd Rejonowy w Nowym Sączu podjął
postępowanie I C 789/19, w którym A.W. uczestniczył już w charakterze następcy
prawnego. Skarżący podniósł również, że błędna ocena stanu faktycznego przez
Sąd Okręgowy, w szczególności przyjęcie, iż Sąd Rejonowy podjął postępowanie
bez wstąpienia – na miejsce zmarłej powódki – jej następcy prawnego A.W.,
spowodowała niewłaściwe zastosowanie art. 379 pkt 2 k.p.c. Wniósł o zmianę lub
uchylenie zaskarżonego wyroku.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Zażalenie do Sądu Najwyższego na kasatoryjne orzeczenie sądu
odwoławczego (art. 3941 § 11 k.p.c.) służy weryfikacji, czy orzeczenie zostało
prawidłowo oparte na jednej z przewidzianych prawem przesłanek, a więc, czy
przywołana przez sąd drugiej instancji przyczyna uchylenia odpowiada podstawie
określonej w ustawie i czy rzeczywiście wystąpiła ona w sprawie. W postępowaniu
zażaleniowym Sąd Najwyższy nie ocenia natomiast prawidłowości stanowiska
merytorycznego sądu drugiej instancji ani prawidłowości zastosowania przepisów
prawa procesowego innych niż te, które stały się podstawą zastosowania art. 386
§ 2 lub 4 k.p.c. Gdy podstawą wydania wyroku kasatoryjnego była nieważność
postępowania przed sądem pierwszej instancji, rolą Sądu Najwyższego przy
rozpoznawaniu zażalenia jest wyłącznie weryfikacja, czy stan nieważności
rzeczywiście zaistniał.
III CZ 104/25
4
W niniejszej sprawie podstawę orzeczenia kasatoryjnego stanowiła
przesłanka określona w art. 386 § 2 w zw. z art. 379 pkt 2 k.p.c. Drugi
z wymienionych przepisów nakazuje uznać za nieważne postępowanie, jeżeli
strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej
reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie
był należycie umocowany.
Skarżący w zażaleniu zmierza zaś do wykazania, że ani w toku
postępowania przed Sądem Rejonowym, ani w toku postępowania apelacyjnego
nie wystąpiła nieważność postępowania, a w konsekwencji nie było podstaw do
wznowienia postępowania przed Sądem Okręgowym oraz wydania przez ten Sąd
orzeczenia kasatoryjnego. W ocenie skarżącego fakt, że E.W. zmarła 25 grudnia
2020 r., a zatem przed rozstrzygnięciem sprawy przez Sąd pierwszej instancji,
pozostaje bez wpływu na dopuszczalność dalszego prowadzenia procesu przed
Sądem Rejonowym po tej dacie, jak i prowadzenia postępowania odwoławczego,
ponieważ w sprawie udział brał jej następca prawny.
Przypomnieć należy, że stronie procesu, która jest osobą fizyczną, zdolność
sądowa, co do zasady, przysługuje od chwili narodzin do chwili śmierci. Brak takiej
zdolności oznacza zaś niemożność występowania w sprawie w charakterze strony.
Brak zdolności sądowej strony procesu jako przyczyna nieważności
postępowania (w odróżnieniu od innych uchybień procesowych, co do których, aby
mogły stanowić skuteczną podstawę zaskarżenia, strona musi wykazać, że miały
wpływ na treść wyroku) ma charakter bezwzględny. Co więcej, ewentualna
niewiedza sądu rozpoznającego sprawę lub niewiedza przeciwnika o śmierci
drugiej strony procesu, jak również przyczyna takiej niewiedzy, pozostają bez
znaczenia dla stwierdzenia nieważności postępowania. Kategoryczny sposób
sformułowania art. 386 § 2 k.p.c., mającego zastosowanie w przypadku wystąpienia
jednej z przyczyn ujętych w art. 379 k.p.c., rodzi konieczność uchylenia
zaskarżonego wyroku, zniesienia postępowania w zakresie dotkniętym
nieważnością i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego
rozpoznania.
III CZ 104/25
5
Śmierć strony postępowania powoduje na gruncie prawa cywilnego
materialnego utratę przez nią zdolności prawnej, a na gruncie postępowania utratę
zdolności sądowej. Jeśli jednak sprawa dotyczy praw i obowiązków, które jako
należące do spadku po zmarłym przeszłyby – gdyby istniały – na następców
prawnych strony, to postępowanie w sprawie w związku ze śmiercią strony należy
zawiesić w oczekiwaniu na ustalenie jej następców i w celu stworzenia im
warunków do wzięcia udziału w postępowaniu, które – od chwili śmierci
poprzednika – dotyczy ostatecznie ich praw i obowiązków (art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.).
Odwołanie się przez ustawodawcę do potrzeby zawieszenia w takim przypadku
postępowania wynika z tego, że daje on priorytet zasadzie, w świetle której osoba
zainteresowana postępowaniem powinna mieć możliwość aktywnego w nim udziału
i obrony swych praw, nad zasadą sprawności postępowania (postanowienie SN z 7
września 2018 r., III CZ 34/18).
Jednocześnie podkreślić należy, że wprawdzie następstwo procesowe może
stanowić skutek następstwa prawnego, niemniej jednak sama relacja syn-matka
(tak jak w okolicznościach niniejszej sprawy) nie jest wystarczająca do przyjęcia, iż
tego rodzaju następstwo wystąpiło. Podobnie nie wystarcza do przyjęcia, że A.W.
wstąpił do procesu przeciwko miastu N. w charakterze strony w miejsce E.W. to, że
Sąd Rejonowy dopuścił go do czynności w sprawie I C 789/19 zaraz po śmierci
powódki i kontynuował postępowanie w sprawie. W końcu należy wskazać, że na
nieporozumieniu opiera się wywód skarżącego co do podjęcia postępowania w
sprawie I C 789/19 z jego udziałem jako następcą prawnym E.W. po śmierci
powódki. Z akt sprawy I C 789/19 jednoznacznie bowiem wynika, że nie wydano ani
postanowienia o zawieszeniu postępowania na podstawie art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.,
ani tym bardziej postanowienia o jego podjęciu z udziałem skarżącego. Jedynie
dodatkowo należy wskazać, że gdyby w sprawie faktycznie doszło do podjęcia
postępowania z udziałem A.W. jako następcy procesowego E.W., to znalazłoby to
odzwierciedlenie w treści wyroku wydanego 4 października 2022 r. Tymczasem ww.
wyrok został wydany w sprawie „z powództwa E.W.”, a nie „z powództwa A.W.”.
Tym samym zarzuty podniesione przez A.W. w zażaleniu nie mogły
doprowadzić do zmiany zaskarżonego wyroku. Jego skuteczne zakwestionowanie
III CZ 104/25
6
wymagało wykazania, że doszło do naruszenia art. 386 § 2 k.p.c., co jednak nie
nastąpiło.
Z tej przyczyny zażalenie podlegało oddaleniu na podstawie art. 3941 § 3
w zw. z art. 39814 k.p.c.
Marcin Krajewski
(E.M.)
[a.ł]
