Wyrok SN z 30 czerwca 1972 r., III CRN 91/72 - jak powołują go inne sądy

„… do odzyskania doznanego uszczerbku (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30 grudnia 1969 r., II CR 356/69, nie publ., z dnia 19 sierpnia 1971 r., II CR 224/71, nie publ., z dnia 30 czerwca 1972 r., III CRN 91/72, OSNCP 1972, nr 12, poz. 229, z dnia 28 listopada 1974 r., III CRN 287/74, nie publ., z dnia 13 kwietnia 2000 r., III CKN 65/99, nie publ., z dnia 9 czerwca 2000 r., IV CKN 1159/00, Biul.”

„… wówczas, gdy właściciel z posiadaczem rzeczy inaczej w umowie uregulowali sposób rozliczenia między nimi konsekwencji wynikających 9 z posiadania rzeczy (por. wyroki z dnia 30 czerwca 1972 r., III CRN 91/72, OSNC 1972, nr 12, poz. 229, z dnia 13 kwietnia 2000 r., III CKN 65/99, nie publ. oraz z dnia 27 lutego 2009 r., II CSK 512/08, nie publ.).”

„… 753 § 2 w zw. z art. 752 i art. 713 k.c. Nie można też wykluczyć stosowania art. 405 k.c. do rozliczenia nakładów w zbliżonych sytuacjach, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 czerwca 1972r. III CRN 91/72 (OSNC 1972/12/220).”

„Stanowisko prawne o prymacie postanowień umownych w tej mierze jest prezentowane od dawna w orzecznictwie (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 1965 r., I CR 154/65, OSNC 1966, nr 7 – 8, poz. 117 oraz z dnia 30 czerwca 1972 r. III CRN 91/72, OSNC 1972, nr 12, poz. 229) i Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela je.”

„… określić, że po jego zakończeniu, w czasie bezumownego korzystania z rzeczy, obowiązywać będą zasady rozliczeń przewidziane w ich porozumieniu (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1972 r., III CRN 91/72, OSNCP 1972, Nr 12, poz. 229, z dnia 25 czerwca 2020r., II CSK 692/18 niepubl. i z dnia 17 czerwca 2021 r.V CSKP 88/21 niepubl.), co jednak nie uchyla charakteru roszczenia z tytułu bezumownego …”

„… w złej wierze, a wyłączenie stosowania art. 224 i nast. k.c. wyjaśniano w takich przypadkach tym, że dotyczą one tylko stosunków bezumownych (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1972r., III CRN 91/72, OSNC 1972, Nr 12, poz. 229, z dnia 18 kwietnia 1974r., III CRN 30/74, OSP i KA 1975, Nr 3, poz. 65, por. też wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1997r., III CZP 4/97, OSP 1997, Nr 10, poz. 179, i z …”

„Nie można przy tym w takim wypadku wykluczyć także zastosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 k.c., zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1972 r. III CRN 91/72 OSNC 1972/12/229).”

„W świetle powyższego, Sąd podzielił zapatrywania i ocenę prawną wyrażoną w wyroku Sądu Najwyższego z 30 czerwca 1972 r. III CRN 91/72, zgodnie z którym, jeżeli posiadanie nieruchomości opiera się na umowie, której mocą właściciel nieodpłatnie oddaje innej osobie swoją nieruchomość w posiadanie, godząc się na to, ażeby osoba ta …”

„Ubocznie zauważyć należy, że w przypadku przywołanego w uzasadnieniu apelacji wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1972 r. III CRN 91/72 brak osiągnięcia celu nie wynikał z działań solvensa a realizację założonego celu uniemożliwiło wywłaszczenie nieruchomości.”

„… podstaw do stosowania art. 224 – 226 k.c. (por. powołane już postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2009 r., sygn. akt III CZP 6/09 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1972 r., sygn. akt III CRN 91/72, Lex nr 1440).”

„… i korzystała z niej jak z własnej, przy czym zrzeka się wynagrodzenia za korzystanie, przepisy art. 225 i 226 k.c. nie mają zastosowania (tak SN w wyroku z dnia 30 czerwca 1972 r. w sprawie III CRN 91/72, OSNC 1972/12/229; podobnie w uzasadnieniu powołanego wyżej postanowienia z dnia 5 marca 2009 r. w sprawie III CZP 6/09).”

„… mogą żądać zwrotu nakładów w granicach bezpodstawnego wzbogacenia (art. 405 i nast.k.c.) w chwili wydania nieruchomości (bo umowa stron nie stanowi inaczej) (por. wyrok SN z dnia 30 czerwca 1972 III CRN 91/72, postanowienie SN III CZP 6/09).”

„… 2, poz. 29, a także pierwszą tezę wyr. SN z dnia 30 czerwca 1972 r., III CRN 91/72, OSNCP 1972, nr 12, poz. 229).”

„… nieruchomość w posiadanie, godząc się na to, ażeby osoba ta zarządzała nieruchomością i korzystała z niej jak z własnej, przy czym zrzeka się wynagrodzenia za korzystanie (wyrok SN z 30 czerwca 1972r., III CRN 91/72).”

„Powódka niesłusznie stawia zarzut zastosowania do rozliczeń poczynionych nakładów przepisu art. 226 k.c., zamiast właściwego – w jej ocenie – art. 405 k.c. Skarżąca odwołuje się do wyroku Sądu Najwyższego z 30 czerwca 1972 r., III CRN 91/72 (OSNC 1972/12/229), który jednak nie jest adekwatny do okoliczności niniejszej sprawy.”

„Samo korzystanie z nieruchomości w takich przypadkach odbywa się zazwyczaj się nieodpłatnie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1972 r. III CRN 91/72 OSNC 1972/12/229 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 3 czerwca 2015r.”

„Na marginesie można jedynie zwrócić uwagę, iż, analizując treść wypowiedzi Sądu Najwyższego, możliwość dochodzenia przez powódkę od pozwanych nawet po wydaniu im spornej działki zwrotu nakładów na podstawie art. 226 k.c. i następne w szczególnej sytuacji istnienia porozumienia rodzinnego co do korzystania z tego gruntu jest wątpliwa (por. wyrok SN z dnia 30 czerwca 1972 roku, III CRN 91/72, LEX nr 1440).”

„… posiadacz może żądać zwrotu nakładów w granicach bezpodstawnego wzbogacenia (art. 405 i nast. k.c.) w chwili wydania nieruchomości, chyba że umowa stanowi inaczej (por. wyrok SN z dnia 30 czerwca 1972 III CRN 91/72, postanowienie SN III CZP 6/09,).Nie znajdują zastosowania także przepisy art. 753 § 2 w zw. z art. 713 k.c. (uchwała SN III CZP 128/09).”

„Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1972r. III CRN 91/72 (OSNC 1972/12/229) jeżeli posiadanie nieruchomości opiera się na umowie, której mocą właściciel nieodpłatnie oddaje innej osobie swoją nieruchomość w posiadanie, godząc się na to, ażeby osoba ta …”

„W wyroku z dnia 30 czerwca 1972 r., III CRN 91/72 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, „ jeżeli posiadanie nieruchomości opiera się na umowie, której mocą właściciel nieodpłatnie oddaje innej osobie swoją nieruchomość w posiadanie, godząc się na to, ażeby …”

„Na poparcie powyższych twierdzeń Sąd Okręgowy powołał stanowisko Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1972 r., III CRN 91/72, OSNC 1972/12/229 oraz z uzasadnienia postanowienia z dnia 5 marca 2009 roku, III CZP 6/09, LEX nr 496385.”

„… może żądać zwrotu nakładów w granicach bezpodstawnego wzbogacenia (art. 405 i n. k.c.) w chwili wydania nieruchomości, chyba że umowa stanowi inaczej (tak SN w wyroku z dnia 30.06.1972 roku III CRN 91/72).”

„Jeżeli motywem zawarcia takiej umowy był bliski stosunek między właścicielem i posiadaczem, to właściciel nie ma prawa żądania wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości przez czas trwania posiadania, a posiadacz może żądać zwrotu nakładów w granicach bezpodstawnego wzbogacenia (art. 405 i nast. kc) chyba że umowa stanowi inaczej (wyrok SN z dnia 30.06.1972r., III CRN 91/72 -OSNC 1972/12/220).”

„… art. 405 i następne k.c. (por. wyrok SN z dnia 29 stycznia 1971r., III CRN 441/1971, Lex nr 6865; wyrok SN z dnia 19 sierpnia 1971, II CR 224/71, Lex nr 6981; wyrok SN z dnia 30 czerwca 1972r., III CRN 91/72, OSNC 1972/12/229; wyrok SN z dnia 17 kwietnia 2002r., IV CKN 979/00, Lex nr 308847; postanowienie SN z dnia 5 marca 2009r., III CZP 6/09, Lex nr 496385).Po tak dokonanej kwalifikacji roszczenia powoda …”

„… podstawie przepisów dotyczących bezpodstawnego wzbogacenia się właściciela kosztem posiadacza w dacie zwrotu rzeczy, czyli na podstawie art. 405 k.c. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1972 r., III CRN 91/72).”

„… r., III CZP 50/05; uchwałę z dnia 10 maja 2006 r., III CZP 11/06 czy też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2005 r., II CK 569/04; por. ponadto wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1972 r., III CRN 91/72).”

„… właściciel z posiadaczem rzeczy inaczej w umowie uregulowali sposób rozliczenia między nimi konsekwencji wynikających z posiadania rzeczy (zob.m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1972 r., III CRN 91/72, OSNC 1972, Nr 12, poz. 229; z dnia 28 listopada 1974 r., III CRN 287/74, nie publ., z dnia 13 kwietnia 2000 r., III CKN 65/99, nie publ., z dnia 27 lutego 2009 r., II CSK 512/08, nie publ.; z dnia 6 …”

„Sytuacja zaistniała w realiach rozpoznawanej sprawy wydaje się być stosunkowo najbliższa stanowi faktycznemu, na gruncie którego zapadł wyrok SN z dnia 30 czerwca 1972 r., III CRN 91/72, OSNC Nr 12 z 1972 r., poz. 229.”

„… w zw. z art. 752 k.c. i art. 713 k.c. Nie można też wykluczyć stosowania art. 405 k.c. do rozliczenia nakładów w zbliżonych sytuacjach, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 czerwca 1972 r. III CRN 91/72 (OSNC 1972/12/220).”

„… doszło do zwrotu nieruchomości pozwanej – powodowie mogą żądać zwrotu nakładów w granicach bezpodstawnego wzbogacenia na podstawie art. 405 kc (por. wyrok Sądu Najwyższego z 30 czerwca 1972 roku III CRN 91/72).”

„… w złej wierze, a wyłączenie stosowania art. 224 i nast. kc wyjaśniano w takich przypadkach tym, że dotyczą one tylko stosunków bezumownych (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1972 r., III CRN 91/72, OSNC 1972, nr 12, poz. 229, z dnia 18 kwietnia 1974 r., III CRN 30/74, OSP i KA 1975, nr 3, poz. 65, por. też wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1997 r., III CZP 4/97, OSP 1997, nr 10, poz. 179, i …”

„… umowy przedwstępnej np. ze względu na nieokreślenie w niej terminu zawarcia umowy przyrzeczonej), do czego jednak ostatecznie nie doszło (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1972 r., III CRN 91/72, OSNC 1972, Nr 12, poz. 229, i z dnia 18 kwietnia 1974 r., III CRN 30/74, OSPiKA 1975, Nr 3, poz. 65; por. też wyroki Sądu Najwyższego dnia 11 marca 1997 r., III CZP 4/97, OSP 1997, Nr 10, poz. 179, i z …”

„Nie można też wykluczyć, że do rozliczenia nakładów znajdzie stosowanie art. 405 k.c., albowiem, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 czerwca 1972 r. III CRN 91/72, OSNC 1972/12/220, jeżeli posiadanie nieruchomości opiera się na umowie, której mocą właściciel nieodpłatnie oddaje innej osobie swoją nieruchomość w posiadanie, godząc się na to, ażeby osoba ta …”

„… stanowi przepis art. 410 k.c. (por. wyrok SN z dnia 29 stycznia 1971 r., III CRN 441/1971, Lex nr 6865; wyrok SN z dnia 19 sierpnia 1971, II CR 224/71, Lex nr 6981; wyrok SN z dnia 30 czerwca 1972 r., III CRN 91/72, OSNC 1972/12/229; wyrok SN z dnia 17 kwietnia 2002 r., IV CKN 979/00, Lex nr 308847; postanowienie SN z dnia 5 marca 2009 r., III CZP 6/09, Lex nr 496385).”

„Mają one charakter względnie obowiązujący (tak m.in. w wyr. SN z 30.6.1972 r., III CRN 91/72, OSNCP 1972, Nr 12, poz. 229).”

„Jednocześnie wskazano, iż Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 czerwca 1972 r. (III CRN 91 /72) przedstawił stanowisko, zgodnie z którym „Jeżeli posiadanie nieruchomości opiera się na umowie, której mocą właściciel nieodpłatnie oddaje innej osobie swoją nieruchomość w posiadanie, godząc się na …”

„… żądać zwrotu nakładów w granicach bezpodstawnego wzbogacenia (art. 405 i n. k.c.) w chwili wydania nieruchomości, chyba że umowa stanowi inaczej (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1972 r. III CRN 91/72).”

„Tym samym nie mają wówczas zastosowania art. 225 i 226 k.c. (tak SN w orz. z 30 czerwca 1972 r., III CRN 91/72, opubl.”

„… § 2 w zw. z art. 752 i art. 713 k.c. Nie można też wykluczyć stosowania art. 405 k.c. do rozliczenia nakładów w zbliżonych sytuacjach, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 czerwca 1972 roku III CRN 91/72 (OSNC 1972/12/220).”

„… przy braku podstaw do ich stosowania – przepisy art. 405 i nast. kc dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia, w tym świadczenia nienależnego (art. 410 i nast. kc – por. wyrok SN z 30.06.1972 r., III CRN 91/72).”

„… ich rozliczenia, wówczas, zgodnie z art. 230 k.c., mają odpowiednie zastosowanie przepisy art. 224-226 k.c. Tym niemniej zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1972 r. III CRN 91/72 (OSNC 1972/12/229) jeżeli posiadanie nieruchomości opiera się na umowie, której mocą właściciel nieodpłatnie oddaje innej osobie swoją nieruchomość w posiadanie, godząc się na to, ażeby osoba ta …”

„… 1 Por. wyrok S.A. w Krakowie z 2.12.2014 r. w sprawie I ACa 1206/14 (LEX nr 1665094); uchwała SN z 27.04.1995 r. w sprawie III CZP 46/95; wyrok SN z 7.05.2009 r. w sprawie IV CSK 27/09; wyrok SN z 30.06.1972 r. w sprawie III CRN 91/72 (OSNC 1972 r. Nr 12, 229); wyrok SN z 7.06.2002 r. w sprawie IV CKN 1108/00 (OSNC 2003 r. Nr 9, poz. 123)”

„KC) w chwili wydania nieruchomości, chyba, że umowa stanowi inaczej (por. wyrok Sądu Najwyższego z 30 czerwca 1972 r., III CRN 91/72, OSN 1972, Nr 12, poz. 229).Sąd wskazał też, że choć w myśl art. 713 k.c., jeżeli biorący rzecz do używania poczynił nakłady na rzecz wykraczające poza zwykłe koszty utrzymania rzeczy użyczonej, …”

„Jak również wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 czerwca 1972 r. w sprawie III CRN 91/72 (OSNC 1972/12/220) rozliczenie nakładów stosownie to treści art. 405 k.c., następuje w sytuacji, gdy po stronie właściciela nie powstało żadne zobowiązanie związane z nakładami, stron nie łączył …”