III CB 31/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Wesołowski
9 lipca 2026 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 9 lipca 2026 r. w Warszawie
wniosku Gminy Z.
o zbadanie spełnienia przez SSN Agnieszkę Jurkowską-Chocyk
wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie I CSK 1652/26
z powództwa M.M.
przeciwko Gminie Z.
o zapłatę
wniosek odrzuca.
UZASADNIENIE
Wnioskodawca - pełnomocnik pozwanej Gminy Z. wniósł na podstawie art.
29 § 6 i 7 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (dalej uSN) o
zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego Agnieszkę Jurkowską-
Chocyk, wyznaczoną do składu orzekającego w sprawie o sygn. I CSK 1652/26,
wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności
towarzyszących jej powołaniu i okoliczności jej postępowania po powołaniu.
Wnioskodawca stwierdził, że sędzia Agnieszka Jurkowska-Chocyk została
powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. Wskazał na
postanowienie Sądu Najwyższego z 20 października 2023 r., III CB 40/23, w którym
Sąd ten dopuścił możliwość, że już same okoliczności powołania, jeżeli prowadzą
III CB 31/26
2
do ukształtowania sądu naruszającego prawo jednostki do sądu, mogą wskazywać
na niespełnienie wymogów niezawisłości i bezstronności. Zdaniem wnioskodawcy
doniosłość tej problematyki została dodatkowo podkreślona przez skierowanie
pytań prejudycjalnych do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W tym
kontekście szczególnego znaczenia nabiera fakt, że w postanowieniu z 19 czerwca
2024 r., sygn. III CB 30/24, wydanym w sprawie zainicjowanej przez pełnomocnika
Gminy Z., Sąd Najwyższy uznał, iż odpowiedź Trybunału Sprawiedliwości UE na
zadane pytania prejudycjalne może determinować sposób rozpoznania wniosków o
zbadanie niezawisłości i bezstronności sędziów, co doprowadziło do zawieszenia
tego postępowania.
Zdaniem wnioskodawcy powyższe orzeczenia wskazują jednoznacznie, że
sam mechanizm powołania sędziego, w przypadku sędziów powołanych z udziałem
KRS w obecnym kształcie, stanowi istotną i prawnie relewantną okoliczność, która
w określonych warunkach może prowadzić do podważenia standardu niezawisłości
i bezstronności.
Odnosząc się do kwestii postępowania po powołaniu na stanowisko
sędziego, wnioskodawca stwierdził, że SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk została
już wcześniej wyznaczona do składu orzekającego w sprawie dotyczącej tej samej
strony - Gminy Z. - oraz analogicznego zagadnienia prawnego związanego z
dotacjami dla przedszkola niepublicznego. Sprawa została zawieszona
postanowieniem Sądu Najwyższego z 19 czerwca 2024 r., III CB 30/24, z uwagi na
znaczenie pytań prejudycjalnych dotyczących wpływu sposobu powołania sędziów
na standard prawa do sądu. Wnioskodawca wskazał także, że w tamtym
postępowaniu strona zgłaszała zarzuty odnoszące się do udziału SSN Agnieszki
Jurkowskiej-Chocyk w składzie orzekającym. Okoliczność ta ma, zdaniem
wnioskodawcy, istotne znaczenie z punktu widzenia testu obiektywnego
obserwatora. Skoro bowiem w analogicznej sprawie tej samej strony podnoszone
były zastrzeżenia co do udziału sędzi w rozpoznaniu sprawy, to jej ponowne
wyznaczenie do rozpoznania sprawy o zbliżonym charakterze i tej samie stronie
postępowania, może być postrzegane jako sytuacja rodząca wątpliwości co do
zachowania pełnego dystansu i neutralności względem strony, która uprzednio
kwestionowała jej udział. Ocena ta, zdaniem wnioskodawcy, nabiera szczególnej
III CB 31/26
3
wagi w realiach niniejszej sprawy z uwagi na to, że rozpoznanie wniosku następuje
w składzie jednoosobowym, a wydane w tym trybie orzeczenie ma charakter
niezaskarżalny.
Wątpliwość, o której mowa, ma zdaniem wnioskodawcy bezpośredni wpływ
na wynik sprawy, ponieważ dotyczy samej podstawy dopuszczalności rozpoznania
sprawy przez sąd spełniający konstytucyjny i unijny standard prawa do sądu.
W sytuacji, gdy rozstrzygnięcie zapada jednoosobowo i jest ostateczne, znaczenie
tych wątpliwości ulega zwielokrotnieniu, co uzasadnia ich uwzględnienie w ramach
oceny z art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Rozpatrywany wniosek nie spełnia wymogów formalnych.
Zgodnie z art. 29 § 5 uSN dopuszczalne jest badanie spełnienia przez
sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego delegowanego do pełnienia czynności
sędziowskich w Sądzie Najwyższym wymogów niezawisłości i bezstronności
z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania
po powołaniu, na wniosek strony lub uczestnika postępowania przed Sądem
Najwyższym, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do
naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik
sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru
sprawy.
Wniosek, o którym mowa powinien spełniać wymogi, o których mowa w art.
29 § 9 uSN, tj. wymogi przewidziane dla pisma procesowego, a także zawierać
żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa
w art. 29 § 5 uSN oraz powoływać okoliczności uzasadniające żądanie wraz
z dowodami na ich poparcie. Niespełnienie wskazanych wymogów formalnych
skutkuje odrzuceniem wniosku z art. 29 § 5 uSN bez wezwania do usunięcia
braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po upływie
terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny (np. wniesiony przez podmiot inny
niż wynika to z art. 29 § 7 uSN).
Szczegółowa analiza przedmiotowego wniosku uzasadnia twierdzenie, że
w odniesieniu do wskazanego w art. 29 § 5 w zw. z § 9 uSN wymogu okoliczności
III CB 31/26
4
towarzyszących powołaniu sędziego opiera się on w istocie nie na indywidualnych
okolicznościach powołania sędziego Sądu Najwyższego Agnieszki Jurkowskiej-
Chocyk na urząd sędziego Sądu Najwyższego (żadna tego rodzaju
zindywidualizowana okoliczność nie została przez wnioskodawcę powołana), lecz
koncentruje się na występującej – zdaniem wnioskodawcy – systemowej
nieprawidłowości powoływania sędziów, której upatruje on w ukształtowaniu
Krajowej Rady Sądownictwa na podstawie ustawy z 2017 r. Tego rodzaju
abstrakcyjnie sformułowane zarzuty nie mogą odnieść skutku w postępowaniu
toczącym się na podstawie art. 29 § 5 i n. uSN, gdyż celem tej instytucji nie jest
umożliwienie kwestionowania przewidzianego przez ustawodawcę systemu
powoływania sędziów, ale ocena indywidualnych okoliczności dotyczących
powołania konkretnego sędziego oraz jego zachowania po powołaniu, przy czym
ocena ta powinna nastąpić w kontekście konkretnej sprawy.
Przez okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego na tle art. 29 § 5 uSN
należy zatem rozumieć nie okoliczności o charakterze generalnym, odwołujące się
do systemowych rozwiązań procesu powoływania sędziów (a zatem w istocie
okoliczności dotyczące sposobu ich powołania), lecz indywidualne okoliczności
powołania, odnoszące się do konkretnego sędziego objętego wnioskiem
o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności (tak SN m.in
w postanowieniach z: 16 czerwca 2021 r., I NWW 27/21; 23 lutego 2023 r., I ZB
44/22, 14 czerwca 2023 r., III CB 16/23; z 13 czerwca 2025 r., III CB 46/24; z 30
czerwca 2025 r., III CB 36/25; tak też NSA w postanowieniu z 14 lutego 2023
r., I FSK 2040/22)
Na konieczność zbadania całokształtu okoliczności, nie zaś samego trybu
powołania sędziego, zwrócił także uwagę Trybunał Sprawiedliwości Unii
Europejskiej w wyroku z 9 lipca 2020 r. (C-272/19, VQ). Wskazano w nim, że „co
się tyczy warunków mianowania sędziego orzekającego w sądzie odsyłającym,
należy na wstępie przypomnieć, że sam fakt, iż władze ustawodawcze lub
wykonawcze uczestniczą w procesie mianowania sędziego, nie może prowadzić do
powstania zależności sędziego od tych władz ani do wzbudzenia wątpliwości co do
jego bezstronności, jeśli po mianowaniu zainteresowany nie podlega żadnej presji
i nie otrzymuje instrukcji w ramach wykonywania swoich obowiązków".
III CB 31/26
5
Wniosek nie spełnia także warunku dotyczącego wskazania postępowania
sędziego po powołaniu, które mogłoby mieć wpływ na jego niezawisłość
I bezstronność. Powoływane przez wnioskodawcę okoliczności związane
z wyznaczeniem sędziego Sądu Najwyższego Agnieszki Jurkowskiej-Chocyk
w analogicznej sprawie z udziałem tej samej strony, jak również kwestionowaniem
przez tę stronę udziału tej sędzi w sprawie, w żadnej mierze nie wyczerpują
przesłanki z art. 29 § 5 uSN. W ogóle nie dotyczą postępowania sędziego.
Z uwagi na fakt, że wniosek z art. 29 § 5 uSN ma zmierzać do stwierdzenia
niespełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego wymogów (naruszenia standardu)
niezawisłości i bezstronności w konkretnej sprawie, oczywiste jest, że nie wystarczy
wskazanie okoliczności towarzyszących powołaniu danego sędziego
(w szczególności ewentualnych wadliwości procedury nominacyjnej) i jego
postępowania po powołaniu (np. czynności jurysdykcyjnych, oświadczeń
i wypowiedzi), które mogą wywoływać uzasadnione wątpliwości co do spełnienia
przezeń wymagań niezawisłości i bezstronności, ale konieczne jest także
wskazanie okoliczności świadczących o tym, że deficyt ten może oddziaływać na
wynik konkretnej sprawy, z uwzględnieniem okoliczności dotyczących
uprawnionego oraz charakteru sprawy (zob. np. postanowienia SN: z 15 listopada
2022 r., III CB 5/22; z 31 lipca 2023 r., I NB 5/23). Argumentacja wnioskodawcy
w tym zakresie, sprowadzająca się do stwierdzenia, że jego wątpliwość ma
bezpośredni wpływ na wynik sprawy, ponieważ dotyczy samej podstawy
dopuszczalności rozpoznania sprawy przez sąd spełniający konstytucyjny i unijny
standard prawa do sądu, zwłaszcza w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie zapada
jednoosobowo i jest ostateczne, w sposób oczywisty nie spełnia także wymogu,
o którym mowa. Stanowi dalszą polemikę z rozwiązaniami systemowymi, które nie
mogą być podstawą wniosku z art. 29 § 5 w zw. z § 9 uSN.
Wskazane wyżej braki dotyczą elementów konstrukcyjnych i zarazem
konstytutywnych wniosku z art. 29 § 5 uSN i stosownie do treści art. 29 § 9 pkt 1 i 2
uSN w zw. z art. 29 § 10 zd. 1 uSN zachodzi konieczność odrzuceniu wniosku
przez sąd, bez wezwania strony do usunięcia braków formalnych.
III CB 31/26
6
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji
postanowienia.
(M.M.)
[a.ł]
