II ZZ 1/23
UCHWAŁA
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 7 maja 2025 r.
SSN Marek Siwek (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Marek Dobrowolski
Ławnik SN Jarosław Gałkiewicz
Protokolant Karolina Majewska
w sprawie obwinionej sędzi Sądu Rejonowego w M. X. Y.
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej
na posiedzeniu jawnym w dniu 7 maja 2025 r.
zażalenia obrońcy obwinionej
na uchwałę Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w S. z dnia 25
sierpnia 2023 r., sygn. akt [...], o zawieszeniu w czynnościach służbowych i
obniżeniu wynagrodzenia na czas trwania zawieszenia
na podstawie art. 131 § 5 w zw. z art. 131 § 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.
– Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334, z późn. zm.,
zwanej dalej „u.s.p.")
uchwalił
zaskarżoną uchwałę utrzymać w mocy.
Marek Dobrowolski Marek Siwek Jarosław Gałkiewicz
Uzasadnienie UZASADNIENIE
Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym w S.
postanowieniem z dnia 7 lipca 2023 r. wszczął postępowanie dyscyplinarne
II ZZ 1/23
2
przeciwko sędzi Sądu Rejonowego w M. X. Y., w ramach którego została obwiniona
o to, że:
1. w okresie pomiędzy 10 listopada 2020 r. do 12 maja 2021 r., w M., w toku
wykonywania czynności w sprawie o sygnaturze akt [...] Sądu Rejonowego w
M., dokonała nieuprawnionego usunięcia z akt sprawy nakazu zapłaty
wydanego w dniu 10 listopada 2020 r. jako pierwszego w przedmiotowej
sprawie, a następnie wydała drugi nakaz zapłaty opatrzony datą 12 maja
2021 r., co stanowiło rażące i oczywiste naruszenie przepisów prawa i
uchybiało godności sędziego;
2. w okresie pomiędzy 23 lipca 2019 r. do 9 lipca 2021 r., w M., w toku
wykonywania czynności w sprawie o sygnaturze akt [...] Sądu Rejonowego w
M. dokonała nieuprawnionego usunięcia z akt sprawy nakazu zapłaty
wydanego w dniu 23 lipca 2019 r., jako drugiego w przedmiotowej sprawie,
albowiem w dniu 12 lipca 2019 r. w sprawie został wydany nakaz zapłaty,
który został wysłany stronom, co stanowiło rażące i oczywiste naruszenie
przepisów prawa i uchybiało godności sędziego;
3. w okresie pomiędzy 8 kwietnia 2021 r. a 5 maja 2021 r., w M., w toku
wykonania wykonywania czynności w sprawie o sygnaturze akt […] Sądu
Rejonowego w M. dokonała nieuprawnionego usunięcia podpisanego przez
SSR X. Y. w zarządzenia z dnia 5 kwietnia 2021 r., które zostało wykonane i
załączyła to akt zarządzenie o tej samej treści opatrzone datą 5 maja 2021 r.,
co stanowiło rażące i oczywiste naruszenie przepisów prawa i uchybiało
godności sędziego;
tj. o przewinienia dyscyplinarne z art. 107 § 1 pkt 1 i 5 u.s.p.
Prezes Sądu Rejonowego w M. zarządzeniem nr […] z dnia 27 lipca 2023 r.
zarządził natychmiastową przerwę w czynnościach sędzi Sądu Rejonowego w M. X.
Y. do czasu wydania uchwały przez właściwy sąd dyscyplinarny, nie dłużej niż do
dnia 27 sierpnia 2023 r. W uzasadnieniu tego zarządzenia prezes sądu rejonowego
wskazał, że podstawą jego wydania są informacje wskazujące na utratę zdolności
wskazanej sędzi do dalszego wykonywania pracy na stanowisku sędziowskim
II ZZ 1/23
3
związane m.in. z pogorszeniem się jej stanu zdrowia oraz wszczęcie przeciwko
wyżej wymienionej postępowania dyscyplinarnego o czyny kwalifikowane jako
przewinienia dyscyplinarne z art. 107 § 1 pkt 1 i 5 u.s.p.
Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w S. uchwałą z dnia 25 sierpnia
2023 r., sygn. akt [...], zawiesił obwinioną sędzię X. Y. w czynnościach służbowych i
obniżył o 25% wysokość jej wynagrodzenia na czas trwania zawieszenia.
Zażalenie na to postanowienie złożył obrońca obwinionej, zaskarżając je
w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 129 § 1 i 3 u.s.p. poprzez jego
zastosowanie, podczas gdy posiedzenie Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie
Apelacyjnym w S. w dniu 25 sierpnia 2023 r. wyznaczone zostało celem
wydania uchwały o zawieszeniu w czynnościach służbowych albo uchylenia
zarządzenia o przerwie w wykonywaniu tych czynności, a więc na podstawie
art. 130 § 3 u.s.p., zaś Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie
Okręgowym w S. jedynie wniósł o podjęcie uchwały
w tym trybie;
2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 130 § 1 i 3
u.s.p. przez dokonanie dowolnej i nieuwzględniającej stanu zdrowia
obwinionej oraz jej dotychczasowego, długoletniego i nienagannego stażu
służby sędziowskiej, a także przez nieuzasadnioną ocenę społecznej
szkodliwości zarzucanych jej czynów;
3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania zaskarżonej
uchwały przez ustalenie, że zebrane w sprawie dowody wskazują na duże
prawdopodobieństwo popełnienia przez obwinioną zarzucanych jej deliktów
dyscyplinarnych, bez uwzględnienia braku umyślności oraz możliwości
usunięcia kwalifikowanych wad orzeczeń przez zastosowanie prawem
przewidzianych procedur umożliwiających zweryfikowanie błędnego
orzeczenia oraz brakiem wywołania negatywnych konsekwencji dla stron
postępowań;
II ZZ 1/23
4
4. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 129 § 1 i 3
u.s.p. przez dokonanie dowolnej i nieuwzględniającej stanu zdrowia
obwinionej oraz jej dotychczasowego długoletniego i nienagannego stażu
służby sędziowskiej, a także przez nieuzasadnioną ocenę społecznej
szkodliwości zarzucanych jej czynów.
Podnosząc powyższe zarzuty, obrońca obwinionej wniósł o uchylenie
uchwały Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w S. z dnia 25 sierpnia
2023 r., sygn. akt [...], z jednoczesnym uchyleniem zarządzenia Prezesa Sądu
Rejonowego w M. z dnia 27 lipca 2023 r., nr […].
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zażalenie nie jest zasadne w zakresie żadnego z podniesionych w nim
zarzutów.
Co do zarzutu z pkt. 1 to należy wskazać, że Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie
Apelacyjnym w S. na posiedzeniu w dniu 25 sierpnia 2023 r. rozpatrywał kwestię
zawieszenia sędzi X. Y. w czynnościach służbowych. Postępowanie w powyższym
przedmiocie zostało zainicjowane zawiadomieniem dokonanym przez prezesa
Sądu Rejonowego w M. o zarządzeniu natychmiastowej przerwy w czynnościach
służbowych, w którym powołano okoliczności dwojakiego rodzaju:
1. stan zdrowia sędzi X. Y. i jej zachowania, które godzą w powagę sądu i
wymagają natychmiastowego odsunięcia jej od wykonywania czynności
służbowych, stanowiąc jednocześnie podstawę zarządzonej
natychmiastowej przerwy w czynnościach (art. 130 § 1 u.s.p.);
2. wszczęcie postępowania dyscyplinarnego (art. 129 § 1 u.s.p.).
Jakkolwiek powołane wyżej okoliczności mogą stanowić przesłanki do
zastosowania instytucji zawieszenia sędziego w czynnościach służbowych
w oparciu o odmienne przesłanki (w przypadku zawieszenia dokonanego na
podstawie art. 130 § 1 u.s.p. jego zasadność jest oceniana przez pryzmat wpływu
zachowania sędziego na powagę sądu lub istotny interes służby, natomiast
w przypadku zawieszenia dokonanego na podstawie art. 129 § 1 u.s.p. potrzeba
II ZZ 1/23
5
zawieszenia w czynnościach jest oceniana przy uwzględnieniu faktu wszczęcia
przeciwko sędziemu postępowania dyscyplinarnego), to jednak nie można tracić
z pola widzenia tego, że chodzi tu w istocie o zawieszenie w czynnościach
stanowiące jednolitą instytucję procesową, której zastosowanie pociąga za sobą dla
sędziego jednakowe skutki. Na skutek podjęcia uchwały o zawieszeniu
w czynnościach służbowych sędzia nie będzie wykonywał obowiązków
wynikających z zajmowania stanowiska sędziowskiego (art. 131 § 4 u.s.p.), a jego
wynagrodzenie ulega (obligatoryjnie) obniżeniu. Wbrew stanowisku obrońcy, nie
ma przeszkód, ażeby rozstrzygnięcie Sądu Dyscyplinarnego w powyższej kwestii
zostało dokonane w ramach jednego postępowania i przedmiotem rozważań Sądu
Dyscyplinarnego stały się zarówno przesłanki wymienione w art. 129 § 1 u.s.p., jak
i w art. 130 § 1 u.s.p.; takie działanie nie stanowi zatem uchybienia. Wymaga przy
tym podkreślenia, że precyzyjne oddzielenie kwestii podlegających ocenie pod
kątem zaistnienia przesłanek wymienionych odrębnie w każdym z powołanych
unormowań nie jest możliwe w realiach niniejszej sprawy. Zachowania sędziego
polegające na niewłaściwym procedowaniu w przydzielonych sprawach,
stanowiące przedmiot zarzutów dyscyplinarnych, mogą bowiem znajdować podłoże
w jego stanie zdrowia, a zewnętrzne oznaki tego stanu, dostrzegalne dla
przełożonych, współpracowników i interesantów, niezależnie od potrzeby
zastosowania sankcji dyscyplinarnych, szkodzą autorytetowi sądu, dobru
publicznemu, zaufaniu obywateli do wymiaru sprawiedliwości oraz prawidłowemu
funkcjonowaniu sądu. Okoliczności te w niniejszej sprawie przenikają się w tak
dużym stopniu, że rozpatrywanie kwestii zawieszenia sędziego w czynnościach
służbowych w ramach tego samego postępowania jest również uzasadnione ze
względów prakseologicznych.
Zarzut pkt. 3 odwołania jest również chybiony.
Zgromadzone w sprawie dowody w postaci zeznań świadków (tom II, k. 391-392v,
393-394v, 395-395v, 396-396v, 397-398), a także dokumentów (dot. sprawy o sygn.
akt […] – tom I, k. 2-3; dot. sprawy o sygn. akt [...] – tom I, k. 5-9; dot. sprawy o
sygn. akt [...] – tom I, k. 23-27, 104-105) wskazują, że zachodzi dostatecznie
uzasadnione podejrzenie popełnienia przez sędzię X. Y. czynów stanowiących
II ZZ 1/23
6
przewinienia dyscyplinarne z art. 107 § 1 pkt 1 i 5 u.s.p. Jeśli wziąć pod uwagę to,
że zachowania sędzi będące przedmiotem zarzutów dyscyplinarnych polegają na
usunięciu z akt wydanych orzeczeń w okolicznościach, kiedy zasygnalizowano
sędzi X. Y. rozbieżności w datach wydania poszczególnych z nich, to należy z
dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że czynów tych dopuściła się warunkach
umyślności. Na obecnym etapie postępowania nic w każdym razie nie wskazuje,
aby czyny zarzucane obwinionej zostały popełnione na skutek niezachowania
należytej staranności lub niedbalstwa, a raczej można wnioskować o działaniu
intencjonalnym, w celu ukrycia ujawnionych nieprawidłowości.
Nie można zgodzić się ze stanowiskiem obrońcy, który kwestionując fakt
uprawdopodobnienia popełnienia przewinień dyscyplinarnych przez sędzię X. Y.,
dowodzi, że istnieje „możliwość usunięcia kwalifikowanych wad orzeczeń przez
zastosowanie prawem przewidzianych procedur umożliwiających zweryfikowanie
błędnego orzeczenia”. Działania takie należy uznać za wykluczone w sytuacji, kiedy
doszło do usunięcia z akt sprawy o sygn. akt [...] nakazu zapłaty wydanego
(ponownie) w dniu 12 maja 2021 r., przy czym orzeczenie to było drugim nakazem
zapłaty wydanym w tej sprawie (pierwszy nakaz zapłaty został wydany w dniu 10
listopada 2020 r.). Analogiczna sytuacja zaistniała w sprawie o sygn. akt [...].
Z kolei podnoszone przez obrońcą okoliczności związane z brakiem negatywnych
konsekwencji czynów zarzucanych sędzi X. Y. dla stron postępowania nie mają
istotnego znaczenia, jeśli wziąć pod uwagę to, że usuwanie z akt wydanych
zarządzeń i orzeczeń stanowi bardzo poważne uchybienie w wykonywaniu
obowiązków sędziego – a w przypadku potwierdzenia tych okoliczności
w postępowaniu karnym będzie oznaczało również wyczerpanie znamion
przestępstwa. Odnotować należy, że zachowania, które są przedmiotem
postępowania dyscyplinarnego godzą w takie dobra prawne jak wiarygodność
dokumentów i prawidłowe funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości. Bezpośredni
wpływ tych zachowań na dobra prawne ściśle związane ze stronami postępowania
nie może zatem w sposób przesądzający wpływać na ocenę stopnia szkodliwości
czynów będących przedmiotem postępowania dyscyplinarnego zarówno od strony
społecznej, jak i korporacyjnej.
II ZZ 1/23
7
Chybione są również zarzuty wymienione w pkt 2 i 4 odwołania.
Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w S. dokonując ustaleń co do
tego, czy w sprawie zaistniały przesłanki do zawieszenia sędziego
w czynnościach służbowych nie uchybił normie art. 7 k.p.k. nakazującej
kształtowanie swojego przekonania na podstawie wszystkich przeprowadzonych
dowodów, ocenianych swobodnie z uwzględnieniem zasad prawidłowego
rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego.
Na konieczność zawieszenia sędzi w czynnościach służbowych z uwagi na
powagę sądu albo istotne interesu służby (art. 130 § 1 u.s.p.) wskazują jej
zachowania, opisane m.in. w zeznaniach świadka (tom II. k. 210-212), a także
w dokumentacji stanowiącej korespondencję służbową (tom II, k. 225-226, 255-256,
369-382). W przypadku zaś przesłanki zawieszenia w czynnościach służbowych
z uwagi na wszczęcie przeciwko wymienionej postępowania dyscyplinarnego (art.
129 § 1 u.s.p.), za zastosowaniem w tym przypadku tej fakultatywnej możliwości
przemawia charakter czynów zarzucanych obwinionej, które wyczerpują znamiona
umyślnych przestępstw przeciwko wiarygodności dokumentów oraz przekroczenia
uprawnień. Trudno bowiem uznać, aby osoba dopuszczająca się czynów o takiej
wadze, cechowała się przymiotem nieskazitelności charakteru wymaganym od
osób zajmujących stanowiska sędziowskie (por. art. 61 § 1 pkt 2 u.s.p.).
Nie budzą również wątpliwości ustalenia Sądu Dyscyplinarnego co do
wysokiej społecznej szkodliwości czynów zarzucanych obwinionej. Już sam fakt
popełnienia przez sędziego umyślnego czynu przeciwko wiarygodności
dokumentów – jeśli zostanie to procesowo wykazane – dyskwalifikuje go w oczach
opinii publicznej jako osobę sprawującą w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej wymiar
sprawiedliwości, podrywa zaufanie do sądu i niszczy autorytet władzy sądowniczej.
Jeśli chodzi o ocenę społecznej szkodliwości zachowań sędzi X. Y.
stanowiących podstawę zarządzenia prezesa sądu o natychmiastowej przerwie
w czynnościach, które nie są związane z zarzutami dyscyplinarnymi, natomiast
zostały zakwalifikowane jako godzące w powagę sądu lub istotne interesy służby,
to również i tym przypadku jest ona wysoka. Jak wskazuje prezes Sądu
II ZZ 1/23
8
Rejonowego w M. w zarządzeniu z dnia 27 lipca 2023 r.: „(…) Sędzia notorycznie i
od wielu lat doprowadza się bowiem do stanu skrajnego zaniedbania higienicznego
i zdrowotnego. W powszechnej ocenie (pracownicy i interesanci) zachowanie
sędziego, tak wygląd, jak i zachowanie oraz sposób procedowania w sprawach
godzi w powagę sądu, w którym orzeka, narusza istotne interesu służby”. Prezes
sądu wskazuje również, że sędzia nie podejmuje korespondencji wystosowanej do
niej w związku z postępowaniem prowadzonym w celu przeniesienia jej w stan
spoczynku z uwagi na stan zdrowia, odmawia rozmów z przełożonym w sprawach
służbowych, nie odbiera telefonu, nie odpisuje na korespondencję. Drastyczny opis
zachowań sędzi X. Y. zawierają również zeznania świadka (tom II, k 211) oraz
dokumentacja znajdująca się w tomie II akt sprawy k. 225-226, 255-257, 369-382).
Tego typu zachowania są dostrzegane nie tylko przez przełożonych i
współpracowników sędzi X. Y., ale również przez interesantów i są przedmiotem
składanych skarg. Sytuacja ta w sposób oczywisty godzi w autorytet wymiaru
sprawiedliwości i narusza powagę sądu.
W kontekście powyższych zachowań oraz wagi zarzutów stawianych sędzi X.
Y., okoliczności takie jak podnoszony przez obrońcę jej stan zdrowia oraz
„długoletni i nienaganny staż służby sędziowskiej”, zostały ocenione przez Sąd
Dyscyplinarny I instancji w sposób odpowiadający treści art. 7 k.p.k. Okoliczności te
w żaden sposób nie podważają zachodzących w niniejszej sprawie podstaw do
zawieszenia sędzi w czynnościach służbowych.
Reasumując, uchwałę Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w S.
o zawieszeniu sędzi X. Y. w czynnościach służbowych oraz o obniżeniu
przysługującego jej wynagrodzenia o 25% na czas trwania tego zawieszenia należy
uznać za prawidłową, znajdującą uzasadnienie merytoryczne w zgromadzonym
materiale dowodowym, ocenionym zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 7
k.p.k. Uchwała ta odpowiada też przesłankom zawieszenia w czynnościach
służbowych, wskazanym w art. 129 § 1 u.s.p. i art. 130 § 1 u.s.p.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy uchwalił jak w sentencji.
[M. T.]
II ZZ 1/23
9
[r.g.]
Marek Dobrowolski Marek Siwek Jarosław Gałkiewicz
