II ZOW 4/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 7 maja 2025 r.
SSN Marek Siwek (przewodniczący)
SSN Marek Dobrowolski (sprawozdawca)
Ławnik SN Jarosław Gałkiewicz
Protokolant Karolina Majewska
w sprawie obwinionej sędzi Sądu Rejonowego [...] w W. X. Y., po rozpoznaniu na
rozprawie w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej w dniu 7 maja 2025 r. odwołania
Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym
w W. z dnia 5 czerwca 2023 r., sygn. akt [...]
I. przyjmując, iż przypisany obwinionej czyn wyczerpuje znamiona
wykroczenia z art. 96 § 3 k.w. i eliminując z jego opisu sformułowanie
„czym uchybiła godności sprawowanego urzędu” oraz ustalenie, że
stanowi on przypadek mniejszej wagi, uchyla zaskarżony wyrok i na
podstawie art. 5 § 1 pkt 4 k.p.s.w. w zw. z art. 45 § 1 k.w. postępowanie
dyscyplinarne wobec obwinionej umarza;
II. kosztami postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
II ZOW 4/24
2
Sędzia Sądu Rejonowego [...] w W. X. Y. została obwiniona o to, że: w dniu 5
lutego 2020 r., to jest 7 dni od daty otrzymania wezwania dostarczonego na adres
zamieszkania, będąc właścicielem pojazdu marki V. o numerach rejestracyjnych […]
wbrew obowiązkowi nie wskazała na żądanie uprawnionego organu, tj. Straży
Miejskiej […] komu powierzyła pojazd do kierowania lub używania w dniu 11 stycznia
2020 r. około godz. 17.17, tj. popełnienia wykroczenia z art. 96 § 3 kodeksu
wykroczeń w zw. z art. 78 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu
drogowym, czym uchybiła godności sprawowanego urzędu to jest popełnienia
przewinienia dyscyplinarnego z art. 107 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo
o ustroju sądów powszechnych (dalej powoływana jako: u.s.p.).
Orzeczeniem z dnia 5 czerwca 2023 r., sygn. akt [...], Sąd Dyscyplinarny przy
Sądzie Apelacyjnym w W.:
1. obwinioną X. Y. uznał za winną popełnienia zarzuconego jej przewinienia
dyscyplinarnego z art. 107 § 1 pkt 5 u.s.p., przy czym ustalił, że stanowi on przypadek
mniejszej wagi i na podstawie art. 109 § 5 u.s.p. odstąpił od wymierzenia kary;
2. na podstawie art. 109 a § 2 u.s.p. odstąpił od podania wyroku do
wiadomości publicznej;
3. na podstawie art. 133 u.s.p. ustalił, że koszty postępowania
dyscyplinarnego ponosi Skarb Państwa.
Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia wniósł Minister Sprawiedliwości,
który zaskarżył je w całości na korzyść obwinionej, podnosząc obrazę przepisów
prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego obwinionej,
tj.:
- art. 107 § 1 pkt 5 u.s.p. przez jego bezzasadne zastosowanie;
- art. 81 § 1 u.s.p. przez jego błędną wykładnię, co skutkowało wadliwym
uznaniem, że przypisany czyn stanowi przewinienie dyscyplinarne z art. 107 § 1 pkt
5 u.s.p. będąc wypadkiem mniejszej wagi i w konsekwencji odstąpieniem od
wymierzenia kary na podstawie art. 109 § 5 u.s.p., podczas gdy jako podstawa
odpowiedzialności obwinionej zastosowanie winien znaleźć wyłącznie art. 96 § 3 k.w.;
II ZOW 4/24
3
- obrazę art. 45 § 1 k.w. przez jego niezastosowanie.
Formułując powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku
i umorzenie postępowania dyscyplinarnego na podstawie art. 45 § 1 k.w. z powodu
przedawnienia karalności przypisanego wykroczenia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zaskarżone orzeczenie należało uchylić, a postępowanie dyscyplinarne
prowadzone przeciwko obwinionej sędzi umorzyć z uwagi na zaistnienie negatywnej
przesłanki procesowej określonej w art. 5 § 1 pkt 4 k.p.s.w., która stanowi
bezwzględną przeszkodę procesową, uniemożliwiającą dalszy tok procesu. Trafnie
bowiem podniesiono w wywiedzionym odwołaniu, iż zarzucany obwinionej czyn
wyczerpuje znamiona wykroczenia z art. art. 96 § 3 k.w., ulegając przedawnieniu na
zasadach określonych w art. 45 § 1 k.w.
Zgodnie z art. 81 § 1 - 4 u.s.p. za wykroczenia sędzia może odpowiadać tylko
dyscyplinarnie. Sędzia może wyrazić zgodę na pociągnięcie go do odpowiedzialności
karnej za wykroczenie, o którym mowa w rozdziale XI ustawy z dnia 20 maja 1971 r.
- Kodeks wykroczeń, a wyrażenie wspomnianej zgody następuje w drodze przyjęcia
przez sędziego mandatu karnego albo uiszczenia grzywny, w przypadku ukarania
mandatem karnym zaocznym, o którym mowa w art. 98 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 24
sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Wyrażenie przez
sędziego zgody na pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej w powyższym trybie
wyłącza odpowiedzialność dyscyplinarną.
W rezultacie wykładni art. 81 § 1 u.s.p. w judykaturze sformułowano trzy
odmienne poglądy prawne odnoszące się do odpowiedzialności sędziego za
wykroczenia. Według pierwszego ze stanowisk, popełnione przez sędziego
wykroczenie nie musi być przewinieniem dyscyplinarnym, aby ponosił on za nie
odpowiedzialność (zob. W. Kozielewicz, Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów,
prokuratorów, adwokatów, radców prawnych i notariuszy, Warszawa 2017, Lex/el.
2020; M. Laskowski, Uchybienie godności urzędu sędziego jako podstawa
odpowiedzialności dyscyplinarnej, Warszawa 2019, Lex/el. 2020). Zgodnie z drugim
prezentowanym w tej materii poglądem, sędzia odpowiada za wykroczenia tylko
II ZOW 4/24
4
wówczas, jeśli konkretny czyn stanowiący wykroczenie może być jednocześnie
uznany za przewinienie dyscyplinarne, tj. uchybienie godności urzędu (zob. J.
Gudowski [red.], Komentarz do ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, [w:]
Prawo o ustroju sądów powszechnych. Ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa.
Komentarz, wyd. II, Warszawa 2009, Lex/el. teza 2 do art. 81). W doktrynie istnieje
nadto takie zapatrywanie, że każde wykroczenie stanowi zarazem uchybienie
godności urzędu i tym samym skutkuje odpowiedzialnością dyscyplinarną (zob. B.
Godlewska-Michalak [w:] A. Górski red., Prawo o ustroju sądów powszechnych.
Komentarz, Warszawa 2013, Lex/el. 2020, teza 4 do art. 81).
Sąd Najwyższy aprobuje pierwsze ze stanowisk, przyjmując, iż sędzia
odpowiada na drodze dyscyplinarnej za wykroczenia niezależnie od tego czy
stanowią one delikty dyscyplinarne (uchybienie godności urzędu). Zarówno bowiem
wykładnia językowa, jak i systemowa oraz funkcjonalna powołanego przepisu, nie
dają jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż sędzia ponosi odpowiedzialność za
wykroczenie jedynie wówczas, gdy stanowi ono przewinienie służbowe w postaci
uchybienia godności urzędu. Z treści powołanej regulacji wynika jednoznacznie, iż
sędzia ponosi odpowiedzialność za "wykroczenie", a nie za "wykroczenie
naruszające godność urzędu sędziego" lub "wykroczenie stanowiące jednocześnie
przewinienie dyscyplinarne". Ustawodawca nie ogranicza zatem zakresu
odpowiedzialności sędziego tylko do tych wykroczeń, które stanowią jednocześnie
przewinienie dyscyplinarne w postaci uchybienia godności urzędu sędziego, lecz
wyraźnie wskazuje na odpowiedzialność sędziego za każde wykroczenie. Brak jest
bowiem jakiejkolwiek regulacji wskazującej na to, że wykroczenie popełnione przez
sędziego traci swój charakter oraz staje się przewinieniem służbowym i to pod
warunkiem, że stanowi uchybienie godności urzędu sędziego.
W konsekwencji przyjąć należy, iż użyte w uprzednio powołanym przepisie
sformułowanie "wykroczenie" jednoznacznie i celowo wskazuje na odrębność
rodzajową wykroczenia i przewinienia dyscyplinarnego, ale także na dwie odrębne
podstawy odpowiedzialności za te czyny zabronione. Zawarte natomiast w tym
przepisie sformułowanie "odpowiada tylko dyscyplinarnie" należy interpretować w ten
sposób, że za wykroczenia sędzia odpowiada tak, jak za przewinienia dyscyplinarne,
II ZOW 4/24
5
a więc przed takim samym organem orzekającym, w takim samym trybie
postępowania i przy zastosowaniu tego samego katalogu kar dyscyplinarnych.
W odniesieniu do instytucji przedawnienia podkreśla się natomiast, iż „do
czynów tych rozpoznawanych w trybie art. 81 § 1 u.s.p. stosować należy terminy
przedawnień wynikające z Kodeksu wykroczeń i Kodeksu karnego skarbowego,
a nie te, o których mowa w art. 108 u.s.p.”, a zatem „karalność czynu będącego
przedmiotem postępowania dyscyplinarnego prowadzonego wyłącznie za
wykroczenie przedawni się zgodnie z art. 45 § 1 k.w. oraz art. 51 § 1 i 2 k.k.s.
z uwzględnieniem zasad przewidzianych w art. 44 § 2–4 i 6–7 k.k.s. (…). Jakkolwiek
przepisy regulujące postępowanie dyscyplinarne nie zawierają odwołania do norm
stanowionych przez Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, to jednak
reguły wykładni systemowej nakazują uzupełnienie istniejącej luki poprzez
odpowiednie zastosowanie art. 54 i 57 k.p.s.w. (zob. A. Roch, Odpowiedzialność
sędziego i prokuratora za wykroczenia, Prok.i Pr. 2020, nr 9, s. 30-53). Wynikająca
z art. 10 § 1 k.w. zasada odrębnego procedowania co do sprawy o wykroczenie
uzasadnia jednocześnie wyeliminowanie w kumulatywnej kwalifikacji prawnej czynu
kwalifikacji uchybienia godności urzędu.
Do wykroczenia zarzuconego obwinionej, a zatem rozpoznawanego w trybie
art. 81 u.s.p., stosować należy tym samym terminy przedawnień wynikające z ustawy
z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, a nie te, o których mowa w art. 108 u.s.p.,
gdyż - jak wyjaśniono uprzednio - chodzi o odpowiedzialność za wykroczenie, a nie
delikt dyscyplinarny. Karalność czynu będącego wyłącznie wykroczeniem
przedawnia się natomiast - zgodnie z art. 45 § 1 k.w. - co do zasady, z upływem roku
od czasu jego popełnienia. Jeżeli jednak w tym okresie wszczęte zostanie
postępowanie w sprawie dotyczącej wykroczenia, karalność ustanie z upływem 2 lat
od zakończenia tego okresu, a zatem łączny okres na załatwienie sprawy dotyczącej
wykroczenia sędziego wynosi 3 lata. Sąd Najwyższy aprobuje przy tym pogląd, iż
„brak jest przesłanek do odmiennego traktowania kwestii przedawnienia i zasad jego
wydłużania w odniesieniu do tych samych czynów w zależności od statusu sprawcy
– sędziów lub prokuratorów oraz osób niepełniących takiego stanowiska. Mogłoby to
zostać ocenione jako naruszające przewidzianą w art. 32 Konstytucji
II ZOW 4/24
6
Rzeczypospolitej Polskiej zasadę równości” (zob. A. Roch, Odpowiedzialność
sędziego i prokuratora za wykroczenia, Prok.i Pr. 2020, nr 9, s. 30-53).
Mając na uwadze, iż niniejszej sprawie obwiniona dopuściła się czynu
będącego przedmiotem niniejszego postępowania w dniu 5 lutego 2020 r., natomiast
postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego wraz z postanowieniem
o przedstawieniu zarzutów wydano w dniu 2 czerwca 2021 r. Wobec wstrzymania od
dnia 31 marca 2020 r. biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 15zzr ust.
6 dodanego do ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych
z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 i wobec uchylenia
tego przepisu z dniem 16 maja 2020 r. przedawnienie karalności wykroczenia
przesuwa się o liczbę dni wstrzymania biegu terminu przedawnienia (zob. uchwała
Sądu Najwyższego z 14 września 2020 r. I KZP 9/22). Uwzględniając powyższe,
karalność wykroczenia popełnionego przez obwinioną ustała 22 marca 2023 r.,
a orzeczenie sądu meriti zapadło w dniu 5 czerwca 2023 r., wobec czego doszło
zatem do przedawnienia karalności wykroczenia, które uniemożliwia dalsze
procedowanie. Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 5 § 1 pkt 4 k.p.s.w. nie wszczyna
się postępowania, a wszczęte umarza, gdy nastąpiło przedawnienie orzekania.
Wskazać należy, iż treść powyższego przepisu jest jednoznaczna i bezwzględna, co
skutkuje koniecznością jego stosowania niezależnie od powodów zaistnienia
określonego w nim uchybienia oraz w każdym stadium procesu, w którym zaistnieje.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 133
u.s.p., obciążając nimi Skarb Państwa.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.
[M. T.]
[r.g.]
II ZOW 4/24
7
Marek Dobrowolski Marek Siwek Jarosław Gałkiewicz
