II ZO 49/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Marek Dobrowolski
Dnia 21 maja 2026 r.
w sprawie M. J., po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na
posiedzeniu w dniu 21 maja 2026 roku wniosku w przedmiocie wyłączenia SSN
Tomasza Demendeckiego od udziału w sprawie prowadzonej pod sygn. akt II ZO
21/25
postanowił:
1. wniosek o wyłączenie SSN Tomasza Demendeckiego od
udziału w sprawie prowadzonej pod sygn. akt II ZO 21/25 pozostawić
bez rozpoznania jako niedopuszczalny;
2. wniosek o niewyznaczanie do składu rozpoznającego wniosek
o wyłączenie SSN Tomasza Demendeckiego od udziału w sprawie
prowadzonej pod sygn. akt II ZO 21/25 sędziów powołanych przy
udziale organu ukształtowanego ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r.
o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych
innych ustaw pozostawić bez rozpoznania.
UZASADNIENIE
Pismem z dnia 23 kwietnia 2026 r. (data wpływu do Sądu Najwyższego) M. J.
wniósł o wyłączenie SSN Tomasza Demendeckiego od udziału w sprawie
prowadzonej pod sygn. akt II ZO 21/25. W uzasadnieniu formułowanego postulatu
wnioskujący argumentował, iż wskazany we wniosku sędzia został wadliwie
powołany na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, tj. na skutek udziału w
procedurze przed Krajową Radą Sądownictwa w trybie określonym przepisami
II ZO 49/26
2
ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa
oraz niektórych innych ustaw. Nadto podniesiono, iż SSN Tomasz Demendecki
„jest stroną postępowania (powództwo dotyczy jego praw
i obowiązków)”, więc „orzekałby we własnej sprawie”. Jednocześnie autor wniosku
wniósł o niewyznaczanie do składu rozpoznającego wniosek o wyłączenie SSN
Tomasza Demendeckiego od udziału w sprawie prowadzonej pod sygn. akt II ZO
21/25 sędziów powołanych przy udziale organu ukształtowanego ustawą z dnia
8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek w przedmiocie wyłączenia SSN Tomasza Demendeckiego od
udziału w sprawie prowadzonej pod sygn. akt II ZO 21/25 należało pozostawić bez
rozpoznania. Argumentacja przytoczona we wniosku, koncentrująca się wokół
kwestii związanych z procedurą nominacyjną sędziego objętego wnioskiem
o wyłączenie oraz zapatrywań prawnych zawartych w wybranych judykatach sądów
krajowych i międzynarodowych, w zupełności pomija bowiem obowiązujący
w Rzeczypospolitej Polskiej stan prawny.
Na wstępie, przypomnienia wymaga, że zgodnie z treścią art. 190 ust.
1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie
obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że orzeczenia te wiążą sądy, Sąd
Najwyższy, a także strony, które nie mogą wywodzić skutków prawnych
z przepisów, których konstytucyjność została zakwestionowana. Orzecznictwo
Trybunału Konstytucyjnego wskazuje natomiast, że niekonstytucyjnym, a zatem
niedopuszczalnym jest rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego, który obejmuje
zarzuty odnoszące się do okoliczności jego powołania (m.in. wyrok Trybunału
Konstytucyjnego z 10 marca 2022 r., sygn. akt K 7/21).
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19, orzekł,
iż: art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego
(Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim za przesłankę mogącą
wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie
uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do procedury powoływania tego
sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady
II ZO 49/26
3
Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z: a) art. 45 ust. 1 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji;
art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2021 r.
poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks
postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia sędziego
z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej
Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, na podstawie
którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt wymagający dla
swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty), a konsekwencją
jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego powołanego do pełnienia
urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim obwieszczeniem, jest
niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art. 144 ust. 3 pkt 17
Konstytucji; art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy z 8 grudnia
2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi normatywną podstawę
rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby powołanej do sprawowania
urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu Najwyższego,
i wynikających z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz związanej z tym
statusem skuteczności czynności sądu dokonanej z udziałem tej osoby, jest
niezgodny z art. 2 w związku z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183 ust. 1 i 2
Konstytucji. Wprawdzie wskazany wyrok Trybunału dotyczy art. 49 k.p.c., jednak
pozwala stwierdzić, że przedstawiona w nim wykładnia prawa rozciąga się również
na problem stosowania art. 41 § 1 k.p.k. ze względu zbieżną podstawę oceny
dopuszczalności wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy na wniosek.
Powołać również w tym miejscu należy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2
czerwca 2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że art. 49 § 1 ustawy
z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz.
1460, ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie
sędziego z powodu podniesienia okoliczności wadliwości powołania sędziego przez
Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest
niezgodny z art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Co do kwestii związanych z podstawą prawną złożonego wniosku
o wyłączenie należy również wskazać, że zgodnie z wyrokiem Trybunału
II ZO 49/26
4
Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19 (który wszedł w życie
z dniem 12 marca 2020 r.), przepis art. 41 § 1 k.p.k. utracił moc w zakresie,
w jakim dopuszczał rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu
wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na
wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani
na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie
Sądownictwa. Już choćby z tego powodu rozważenie okoliczności przytoczonych
we wniosku w kontekście powołanego przepisu jest niedopuszczalne.
Nadto wskazać należy na pkt. I uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10
października 2024 r., sygn. akt III CZP 44/23, której nadano moc zasady prawnej,
w którym to wskazano, iż żądanie sędziego lub wniosek o wyłączenie sędziego od
rozpoznania sprawy oparte wyłącznie na okolicznościach towarzyszących
powołaniu tego sędziego nie wywołuje skutków prawnych, a w takiej sytuacji
stosuje się per analogiam art. 531 § 2 i 3 k.p.c.
Skoro więc wniosek o wyłączenie SSN Tomasza Demendeckiego od udziału
w sprawie prowadzonej pod sygn. akt II ZO 21/25 został oparty wyłącznie na
okolicznościach odnoszących się do jej powołania na stanowisko sędziego Sądu
Najwyższego z rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w składzie
ukształtowanym z zastosowaniem art. 9a u.k.r.s., to należało uznać, że wniosek ten
– jako pozbawiony podstaw formalnoprawych – jest niedopuszczalny z mocy
ustawy, co też wykluczało możliwość jego rozpoznania.
Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż zaprezentowana przez
autora wniosku argumentacja nie zawiera w swej treści okoliczności, które mogłyby
podawać w wątpliwość bezstronność SSN Tomasza Demendeckiego. Wnioskujący
nie przedstawił bowiem skonkretyzowanych okoliczności, mogących wzbudzić
u przeciętnego i rozsądnie rozumującego obserwatora procesu uzasadnioną
wątpliwość co do istnienia w sprawie o sygnaturze akt II ZO 21/25 kierunkowego
nastawienia sędziego - czy to do uczestników, czy też do przedmiotu postępowania,
która zestawiona z przedmiotem rozstrzygnięcia w uprzednio powołanej sprawie
prowadziłaby do wniosku o uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego.
Autor wniosku nie wykazał, aby SSN Tomasz Demendecki dokonał oceny sprawy o
II ZO 49/26
5
sygn. akt II ZO 21/25 (jako orzekający) przed jej rozpoznaniem, bądź też wyrażał
opinię oceniającą uczestników tego postępowania, która świadczyłyby o jej
nastawieniu do sprawy lub osób w nim uczestniczących. Wbrew również
twierdzeniom autora wniosku przedmiotem sprawy o sygn. akt II ZO 21/25 nie jest
„powództwo dotyczące praw i obowiązków” wskazywanego sędziego.
Odnosząc się natomiast do postulatu o niewyznaczanie do składu
rozpoznającego niniejszy wniosek o wyłączenie sędziów, których status jest
„kwestionowany”, a zatem – wnioskując na podstawie argumentacji przedstawionej
w zakresie głównego żądania wniosku - powołanych przy udziale organu
ukształtowanego ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej
Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, zasadniczego przypomnienia
wymaga, iż uregulowania Kodeksu postępowania karnego nie przewidują
wyłączenia sędziego in abstracto, gdyż zastosowanie powyższej instytucji
dopuszczalne jest w odniesieniu do konkretnej osoby, która została wyznaczona do
składu orzekającego w danej sprawie, a nie sędziego mogącego jedynie
teoretycznie, w przyszłości zostać wyznaczonym do jej rozpoznania (zob. aktualne
na gruncie postępowania dyscyplinarnego sędziów rozważania zawarte
w postanowieniach Sądu Najwyższego z: 14 grudnia 2016 r., III KO 99/16, jak
również postanowienia Sądu Najwyższego z: 25 stycznia 2012 r., SNO 49/11, Lex
1215806; 10 października 2014 r., SNO 51/14, Lex 1511819). Niezależnie od
powyższego wskazać nadto należy, iż analiza wniosku, który nie zawiera rzeczowej
argumentacji w tym zakresie, wskazuje przy tym na konieczność przypomnienia, iż
wniosek o wyłączenie sędziego winien wykazać związek funkcjonalny pomiędzy
podnoszonymi okolicznościami (które muszą mieć charakter rzeczywisty
i obiektywny), a rozstrzygnięciem konkretnej sprawy, na podstawie których zasadne
jest przypuszczenie o możliwości wydania pozbawionego podstaw kierunkowego
rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w części
dyspozytywnej postanowienia.
[M. T.]
II ZO 49/26
6
[a.ł]
