II ZO 20/22
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 21 października 2025 r.
Prezes SN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący)
SSN Tomasz Demendecki
SSN Marek Dobrowolski (sprawozdawca)
Protokolant Kamila Zacharz
w sprawie obwinionego X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego […] w W., po
rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu w dniu 21
października 2025 r. zażalenia obrońcy obwinionego na postanowienie Sądu
Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w [...]1 z dnia 20 września 2021 r., sygn.
akt […]
postanowił:
uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do
rozpoznania Sądowi Dyscyplinarnemu przy Sądzie Apelacyjnym w [...]
Tomasz Demendecki
Wiesław Kozielewicz
UZASADNIENIE
Marek Dobrowolski
Zarządzeniem Prezesa kierującego pracami Izby Dyscyplinarnej Sądu
Najwyższego z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt DO 7/20, w związku z wnioskiem
Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym w W. o rozpoznanie
sprawy dyscyplinarnej dotyczącej sędziego Sądu Rejonowego [...] w W. X. Y., jako
sąd właściwy do rozpoznania w pierwszej instancji sprawy dyscyplinarnej
II ZO 20/22
2
wyznaczono na podstawie art. 110 § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o
ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 2062) Sąd Dyscyplinarny przy
Sądzie Apelacyjnym w [...]1.
W dniu 21 grudnia 2020 r. do Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie
Apelacyjnym w [...]1 wpłynął wniosek Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przy
Sądzie Okręgowym w W. o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej dotyczącej sędziego
Sądu Rejonowego [...] w W. X. Y. za popełnienie ciągu przewinień dyscyplinarnych
określonych w art. 107 § 1 pkt 1 u.s.p. w postaci doprowadzenia do przewlekłości
postępowania w 12 sprawach prowadzonych przez sędziego w Wydziale […]
Gospodarczym Sądu Rejonowego [...].
Pismem z dnia 9 sierpnia 2021 r. (data wpływu do Sądu Dyscyplinarnego
przy Sądzie Apelacyjnym w [...]1) obrońca obwinionego wniósł o rozważenie
właściwości miejscowej i funkcjonalnej Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie
Apelacyjnym w [...]1 z uwagi na okoliczność, iż w wyroku TSUE z dnia 15 lipca
2021 r. w sprawie IC 791/19, „w sposób jednoznaczny zakwestionowana została
kompetencja Prezesa kierującego pracami Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego
do wyznaczania właściwego sądu dyscyplinarnego pierwszej instancji w sprawach
sędziów sądów powszechnych, a tym samym brak jest zapewnienia, że rozstrzygał
sąd ustanowiony ustawą”.
Postanowieniem Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w
[...]1 z dnia 20 września 2021 r., sygn. akt [...], na podstawie art. 35 § 1 i 2 k.p.k.
w zw. z art. 128 u.s.p. nie uwzględniono wniosku obrońcy obwinionego o
stwierdzenie, że Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w [...]1 jest
niewłaściwy funkcjonalnie do rozpoznania sprawy dyscyplinarnej sędziego X. Y.
(błędnie wskazano w komparycji przedmiot rozpoznania jako: do rozpoznania
wniosku o wydanie zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej).
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł obrońcy obwinionego, który
zaskarżył je w całości, podnosząc
1) obrazę przepisów postępowania, tj. art. 35 § 1 i 2 k.p.k., poprzez uznanie,
że przepis ten nakłada na stronę postępowania obowiązek wskazania sądu
właściwego do rozpoznania sprawy oraz że rozpoczęcie postępowania
II ZO 20/22
3
dyscyplinarnego przed sądem pierwszej instancji skutkuje uznaniem tego sądu za
właściwy mimo zmiany stanu prawnego;
2) nieważność postępowania przed Sądem Dyscyplinarnym przy Sądzie
Apelacyjnym w [...]1, a to wobec istnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej
określonej wskazanej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., tj. nienależytego obsadzenia sądu
wyznaczonego do rozpoznania niniejszej sprawy dyscyplinarnej.
Podnosząc powyższe zarzuty autor zażalenia wniósł o uchylenie
zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do rozpoznania właściwemu
sądowi dyscyplinarnemu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zażalenie co do zasady zasługiwało na uwzględnienie, doprowadzając swą
skutecznością do uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do
rozpoznania Sądowi Dyscyplinarnemu przy Sądzie Apelacyjnym w [...] jako
właściwemu do merytorycznego jej procedowania.
Obowiązujący w dacie rozstrzygania wniosku Zastępcy Rzecznika
Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w [...]1 art. 110 § 3 ustawy z dnia 27
lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 2072 z
późn. zm.) stanowił, iż od rozpoznania spraw wymienionych w § 1 pkt 1 lit. a
powoływanej ustawy, tj. spraw dyscyplinarnych sędziów, wyłączony był sąd
dyscyplinarny, w okręgu którego pełni służbę sędzia objęty postępowaniem
dyscyplinarnym. Sąd dyscyplinarny właściwy do rozpoznania sprawy wyznaczał
Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby Dyscyplinarnej na wniosek
rzecznika dyscyplinarnego.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej "TSUE"), w wyroku z dnia
15 lipca 2021 r. w sprawie C 791/19, uznał że przepisy art. 110 § 3 u.s.p. i art. 114
§ 7 u.s.p., w zakresie w jakim powierzają Prezesowi Sądu Najwyższego
kierującemu pracą Izby Dyscyplinarnej, prawo do dyskrecjonalnego wyznaczenia
sądu dyscyplinarnego właściwego miejscowo do prowadzenia postępowań
przeciwko sędziom sądów powszechnych nie spełniają wymogu wynikającego z art.
19 ust. 1 akapit drugi TUE, zgodnie z którym sprawy te powinny być rozpoznawane
przez sąd "ustanowiony na mocy ustawy." Z kolei w uzasadnieniu wyroku TSUE z
II ZO 20/22
4
22 marca 2022 r. C-508/19, TSUE wskazał, że artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE, w
zakresie, w jakim ustanawia wymóg, zgodnie z którym sprawy dyscyplinarne
powinny być rozpoznawane przez sąd "ustanowiony na mocy ustawy", należy
również uznać za mający skutek bezpośredni, w związku z czym zasada
pierwszeństwa prawa Unii nakłada na wyznaczony w ten sposób sąd dyscyplinarny
obowiązek odstąpienia od stosowania przepisów krajowych, na mocy których
dokonano wyznaczenia, i w rezultacie uznania się za niewłaściwy do rozpoznania
przekazanej mu w ten sposób sprawy.
Przepis art. 110 § 3 u.s.p. został zmieniony przez art. 4 pkt 5 lit. d ustawy z
dnia 9 czerwca 2022 r. (Dz.U.2022.1259) zmieniającej ustawę z dnia 27 lipca 2001
r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 2072 z późn. zm.)
z dniem 15 lipca 2022 r., nadając mu następujące brzmienie: sądem
dyscyplinarnym właściwym do rozpoznania spraw dyscyplinarnych sędziów sądów
rejonowych, o jakich mowa w art. 110 § 1 pkt 1 lit. a u.s.p., jest sąd dyscyplinarny,
w okręgu którego pełni służbę sędzia objęty tym postępowaniem. Tylko w
przypadku, gdy taka sprawa dotyczy sędziego sądu apelacyjnego albo sędziego
sądu okręgowego, właściwy jest inny sąd dyscyplinarny wyznaczony na wniosek
rzecznika dyscyplinarnego, przez Sąd Najwyższy - Izbę Odpowiedzialności
Zawodowej, spośród sądów dyscyplinarnych właściwych dla obszarów apelacji
sąsiadujących z obszarem apelacji, w którym znajduje się sąd, w którym pełni
służbę sędzia objęty postępowaniem (zob. art. 110 § 3 zdanie drugie u.s.p.). Sąd
Najwyższy – Izba Odpowiedzialności Zawodowej wyznacza ten sąd w terminie
siedmiu dni od dnia otrzymania wniosku (por. art. 114 § 7 u.s.p.). Orzeka w składzie
jednego sędziego, stosując przepisy u.s.p. o trybie postępowania zawarte w
„Rozdziale 3. Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów i asesorów sądowych” (zob.
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 18 lipca 2022 r., sygn. akt I ZW 3/22 i z
dnia 27 lipca 2022 r., sygn. akt I ZW 4/22).
Wobec braku jednoznacznego uregulowania przez ustawodawcę kwestii
właściwości sądów dyscyplinarnych w sprawach wszczętych przed dniem 15 lipca
2022 r., wytworzyła się luka regulacyjna, której usunięcie winno nastąpić w drodze
wykładni. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 19 grudnia
2007 r., sygn. akt I KZP 38/07, rozwiązania prawa intertemporalnego w zakresie
II ZO 20/22
5
materii procesowej mogą odwoływać się do dwóch reguł, a mianowicie albo do
reguły bezpośredniego stosowania ustawy nowej (nazywanej też często w
obiegowym języku praktyków regułą "chwytania w locie" przez nowe przepisy
określonych zdarzeń i stanów procesowych) albo do reguły dalszego
obowiązywania dawnego prawa (nazywanej w tym samym języku regułą
"petryfikacji" określonych zdarzeń i stanów procesowych, przy czym w wypadku
odwołania się do tej ostatniej reguły dodatkowym problemem interpretacyjnym
może być to, na jakich etapach dalszego procedowania owa petryfikacja będzie
obowiązywała).
W realiach zmiany właściwości sądów dyscyplinarnych wprowadzonych
ustawą z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz
niektórych innych ustaw nie można jednak pominąć kontekstu w jakim ustawa ta
została uchwalona. W trakcie prac legislacyjnych nad tą nowelizacją podnoszono
bowiem, że zmiany te miały być odpowiedzią na stwierdzone braki w
funkcjonowaniu dotychczasowej odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów i
asesorów, a także stanowić realizację orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej, w szczególności wyroku z 15 lipca 2021 r. w sprawie C-791/19 (zob.
uchwała Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2022 r., II ZIZ 22/22).
Biorąc zatem pod uwagę, iż zmiana 110 § 3 u.s.p. wprost realizowała ww.
wyrok TSUE, Sąd Najwyższy uznał, iż w braku jednoznacznego rozstrzygnięcia
ustawodawcy, art. 110 § 3 u.s.p., w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 9
czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych
ustaw ma zastosowanie także do spraw dyscyplinarnych wszczętych przed
wejściem w życie ww. ustawy (zob. też postanowienia Sądu Najwyższego: z 18
lipca 2022 r., I ZW 3/22; z 27 lipca 2022 r., I ZW 4/22; z 28 września 2022 r., I ZW
10/22).
W niniejszej sprawie, jak wynika z danych zawartych we wniosku o
rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej, Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy
Sądzie Okręgowym w W. wniósł o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej dotyczącej
sędziego Sądu Rejonowego [...] w W. X. Y. za popełnienie ciągu przewinień
dyscyplinarnych określonych w art. 107 § 1 pkt 1 u.s.p. (w brzmieniu
II ZO 20/22
6
obowiązującym w dniu 21 grudnia 2020 r.) w postaci doprowadzenia do
przewlekłości postępowania w 12 sprawach prowadzonych przez sędziego w
Wydziale […] Gospodarczym Sądu Rejonowego [...]. Postępowanie to nie dotyczy
kategorii spraw, które w pierwszej instancji rozpoznaje Sąd Najwyższy (por. art. 110
§ 1 lit. b u.s.p.). Spełnione są zatem wymogi określone w art. 110 § 3 zdanie drugie
u.s.p.
Wniosek Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym w W.
o wyznaczenie sądu dyscyplinarnego dotyczy sędziego Sądu Rejonowego [...] w W.,
wobec czego - w aktualnym stanie prawnym - z mocy ustawy właściwym sądem
dyscyplinarnym jest Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w [...], będący
właściwym miejscowo sądem dyscyplinarnym, w okręgu którego pełni służbę
sędzia objęty postępowaniem.
Z powyższych względów postanowienie Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie
Apelacyjnym w [...]1 z dnia 20 września 2021 r., sygn. akt [...], należało uchylić i
przekazać sprawę do rozpoznania właściwemu sądowi dyscyplinarnemu.
Kierując się przedstawionymi motywami rozstrzygnięto jak na wstępie.
[M. T.]
[r.g.]
Tomasz Demendecki Wiesław Kozielewicz Marek Dobrowolski
