II ZO 2/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 16 kwietnia 2025 r.
Prezes SN Wiesław Kozielewicz
na posiedzeniu w dniu 16 kwietnia 2025 r. w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej
w kwestii wniosku z dnia 26 grudnia 2023 r. SSA W. B. – obrońcy X.Y. – sędziego
Sądu Okręgowego w S., w przedmiocie wyłączenia SSN Marii Szczepaniec od
udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZO 105/23
postanowił:
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 ustawy z dnia 27
lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych wyłączyć SSN
Marię Szczepaniec od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZO
105/23
UZASADNIENIE
W dniu 4 stycznia 2024 r. do Izby Odpowiedzialności Zawodowej wpłynął
wniosek z dnia 26 grudnia 2023 r. SSA W. B. - obrońcy X.Y.. – sędziego Sądu
Okręgowego w S., w przedmiocie stwierdzenia występowania przesłanek z art. 29 §
5 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym – dalej powoływanej jako
u.SN oraz o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec od udziału w rozpoznaniu sprawy o
sygn. akt II ZO 105/23 dotyczącej rozpoznania zażalenia na postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 20 października 2023 r., sygn. akt II ZO 7/22.
Sprawa z wniosku o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i
bezstronności przez SSN Marię Szczepaniec została zarejestrowana pod sygn. akt
I ZB 3/24. Natomiast sprawa wniosku o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec od
udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZO 105/23 została zarejestrowana pod
II ZO 2/24
2
sygn. akt II ZO 2/24 i przydzielona z dniem 25 stycznia 2024 r. do referatu SSN
Krzysztofa Staryka a następnie z dniem 19 marca 2025 r. została przydzielona do
referatu SSN Wiesława Kozielewicza.
W uzasadnieniu wniosku obrońca wskazał, że udział SSN Marii Szczepaniec
w składzie Sądu Najwyższego rozpoznającego sprawę może skutkować
naruszeniem standardu niezawisłości i bezstronności, a także mieć wpływ na wynik
niniejszej sprawy. Wskazał na wadliwość procesu nominacyjnego do Sądu
Najwyższego wobec uczestnictwa w tym procesie Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.
o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw,
gdyż sędziowie nominowani do pełnienia urzędów sędziowskich w procedurze
nominacyjnej z udziałem tak kształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa, nie
spełniają wymogów niezależnego i niezawisłego sądu, a zatem nie tworzą swoimi
orzeczeniami sądu w znaczeniu konstytucyjnym i konwencyjnym. Obrońca powołał
też orzecznictwo Sądu Najwyższego, w tym uchwałę składu połączonych Izb Sądu
Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20 oraz uchwałę
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt
I KZP 2/22, a także orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wyłączenie sędziego może nastąpić, gdy: 1) zachodzą okoliczności
skutkujące wyłączeniem sędziego z mocy prawa (iudex inhabilis), lub 2) gdy
wniosek o wyłączenie złoży strona wskazując na zaistnienie okoliczności, o których
mowa w art. 41 § 1 k.p.k., albo 3) gdy żądanie wyłączenia (wniosek o wyłączenie)
go od udziału w sprawie zgłosi sędzia, a także 4) w wyniku wszczętego z urzędu
postępowania o wyłączenie w sytuacji, gdy nie dojdzie do „samowyłączenia” się
sędziego (por. np. E. Skrętowicz, Iudex inhabilis i iudex suspectus w polskim
procesie karnym, Lublin 1994, s. 70, R. Kmiecik, Tryb wyłączenia sędziego i
prokuratora w kodeksie postępowania karnego, Prokuratura i Prawo, 1999, nr 11 –
II ZO 2/24
3
12, s. 23, K. Papke – Olszauskas, Wyłączenie uczestników procesu karnego,
Gdańsk 2007, s. 147 – 155 i s. 180 – 181).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego akcentowana jest konieczność
zróżnicowania obiektywnej bezstronności sędziego i jego bezstronności w odbiorze
zewnętrznym, przy czym co do odbioru zewnętrznego z reguły odwołać się można
do oceny sytuacji dokonanej przez hipotetycznego, przeciętnie wykształconego,
logicznie myślącego członka społeczeństwa, który nie jest osobiście
zainteresowany wynikiem procesu. Wskazuje się, że instytucja wyłączenia
sędziego w równej mierze służy zapewnieniu realnej bezstronności sądu, jak
i umacnianiu autorytetu wymiaru sprawiedliwości przez usuwanie choćby pozorów
braku bezstronności (por. np. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego
z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt. SK 19/02, OTK ZU 2004, nr 7/A, poz. 67).
Znaczenie społecznej oceny bezstronności sędziego, a także wynikająca z tego
perspektywa interpretacji podstaw wyłączenia sędziego, skutkuje tym, iż
o potrzebie zastosowania instytucji wyłączenia nie może decydować jedynie
zasadność in casu zarzutu będącego podstawą wniosku o wyłączenie, ale również
ocena, czy dla postronnego obserwatora zachodzą, w realiach sprawy,
wystarczające okoliczności które w odbiorze społecznym mogą budzić wątpliwości
co do bezstronności sędziego (por. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13
grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04). W realiach sprawy rozpoznanie zażalenia
przez Sąd Najwyższy w składzie z udziałem SSN Marii Szczepaniec w odbiorze
zewnętrznym mogło by zostać odebrane jako postąpienie nie utrwalające obrazu
sądu jako działającego w warunkach bezstronności. W literaturze podnosi się, że
nie ma sprzeczności w zdaniu, cyt. ,,sędzia był stroną we własnej sprawie i wydał w
niej bezstronny wyrok”. Nie da się wykluczyć, że w takim wypadku rozstrzygnięcie
sędziego byłoby obiektywne, jednak samo orzekanie przezeń w takim układzie
faktycznym, dla postronnego obserwatora, a także z punktu widzenia strony,
naruszałoby zaufanie do wymiaru sprawiedliwości (por. Z. Łyda, Bezstronność
arbitra a zakaz ,,zainteresowania w sprawie”, Państwo i Prawo 1996, nr 2, s. 51 –
54).
Kierując się tymi motywami, Sąd Najwyższy uwzględnił wniosek z dnia 26
grudnia 2023 r. SSA W. B. – obrońcy X.Y.. – sędziego Sądu Okręgowego w S. i
II ZO 2/24
4
wyłączył SSN Marię Szczepaniec od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II
ZO 105/23, czyli rozpoznania zażalenia na postanowienie Sądu Najwyższego z
dnia 20 października 2023 r. wydane w sprawie o sygn. akt II ZO 7/22.
[M. T.]
[a.ł]
