II ZIZ 31/24
UCHWAŁA
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 28 sierpnia 2025 r.
SSN Paweł Wojciechowski (przewodniczący)
SSN Marek Siwek
SSN Maria Szczepaniec (sprawozdawca)
Protokolant starszy inspektor sądowy Marta Brzezińska
w sprawie X. Y. - prokuratora Prokuratury Rejonowej w D. (uprzednio Prokuratury
Rejonowej w K.)
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej
na posiedzeniu w dniu 28 sierpnia 2025 r.
zażalenia pełnomocnika oskarżycielki prywatnej M. B. – adw. Ł. W. na uchwałę
Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2024 r., sygn. akt I ZI 35/24, o odmowie
wyrażenia zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej prokuratora
Prokuratury Rejonowej w D. (uprzednio Prokuratury Rejonowej w K.) X. Y. za czyn
z art. 212 § 1 k.k.
1. utrzymuje zaskarżoną uchwałę w mocy;
2. kosztami postępowania odwoławczego
Państwa.
obciąża
Skarb
[M. T.]
Marek Siwek Paweł Wojciechowski Maria Szczepaniec
UZASADNIENIE
II ZIZ 31/24
2
Sąd Najwyższy uchwałą z dnia 23 października 2024 r., sygn. akt I ZI 35/24
odmówił zezwolenia na pociągnięcie prokuratora Prokuratury Rejonowej w D.
(uprzednio Prokuratury Rejonowej w K.) X. Y., do odpowiedzialności karnej za
wskazane we wniosku czyny, polegające na tym, że:
- w dniu 4 sierpnia 2023 r. w S. posłużył się wykonywanym zawodem i w tym
celu skierował podejrzenie przeciwko M. B. w sprawie Prokuratury Rejonowej w K.
o sygn. akt [...] wobec braku dowodów winy na popełnienie zarzucanego jej czynu
zabronionego i wykorzystanie do tego celu incydentu niemającego cech czynu
zabronionego;
- w dniu 31 sierpnia 2023 r. w K. zmanipulował postępowanie poprzez
przypisanie M. B. właściwości mogących poniżyć ją w opinii publicznej, tj.
rzekomego problemu psychicznego, posługując się w tym celu sprawowanym
stanowiskiem prokuratora Prokuratury Rejonowej w K., tj. czynów z art. 212 § 1 k.k.
(uchwała wraz z uzasadnieniem – k. 92-95v).
Zażalenie na powyższą uchwałę złożył pełnomocnik oskarżycielki prywatnej
M. B. – adw. Ł. W., zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej uchwale zarzucił obrazę
przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 135 § 6 ustawy z dnia 28
stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze (dalej powoływana jako: „ustawa Prawo o
prokuraturze”), poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny załączonych
do wniosku dowodów i bezpodstawne przyjęcie, że wnioskodawca nie wskazał z
jakiego zachowania prokuratora X. Y. upatrywał realizacji znamion wymienionych
we wniosku czynów zabronionych, w sytuacji gdy:
1. z treści załączonego do wniosku protokołu przesłuchania M. B. w
charakterze podejrzanej z dnia 4 sierpnia 2023 r. wynika jednoznacznie, iż M.
B. w swoich wyjaśnieniach drobiazgowo opisała motywy swojego działania
wskazując, iż akt zniszczenia mienia (wykonania napisu „faszyści” na
elewacji apteki) powodowany był zachowaniem właścicielki apteki, która – w
jej ocenie – odmówiła M. B. wydania leku z powodu uprzedzeń do osoby
wnioskodawczyni motywowanych jej światopoglądem i znanym w lokalnej
społeczności sposobem życia (wnioskodawczyni jest osobą bardzo ubogą,
II ZIZ 31/24
3
utrzymującą się ze zbierania ziół), podczas gdy wnioskodawczyni
postawiono zarzut (potwierdzony przez prokuratora) umyślnego zniszczenia
mienia, kwalifikowanego jako występek o charakterze chuligańskim, tzn.
działania publicznie i bez powodu albo z oczywiście błahego powodu,
okazując przez to rażące lekceważenie porządku prawnego – w całkowitym
oderwaniu od stanu faktycznego i wyjaśnień złożonych przez
wnioskodawczynię;
2. z treści uzasadnienia załączonego do wniosku postanowienia z dnia 31
sierpnia 2023 r. w sprawie o sygn. akt [...] o dopuszczeniu dowodu z opinii
dwóch biegłych psychiatrów wynika, że prokurator nadzorujący dochodzenie
przeciwko M. B. podjął decyzję o dopuszczeniu tego dowodu z uwagi na
zachowanie podejrzanej w trakcie przesłuchania na Policji oraz treści jej
wyjaśnień, w sytuacji gdy w treści wyjaśnień M. B. w protokole z dnia 4
sierpnia 2023 r. brak jest jakichkolwiek elementów, które mogłyby
wskazywać na uzasadnione wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego
wnioskodawczyni, w toku przesłuchania wnioskodawczyni nie stwierdziła,
aby leczyła się psychiatrycznie, neurologicznie lub odwykowo – co mogłoby
stanowić podstawę dopuszczenia dowodu z opinii dwóch biegłych
psychiatrów, zaś w samym protokole funkcjonariusz go sporządzający nie
odnotował, aby zachowanie wnioskodawczyni w czasie czynności było
nieodpowiednie, wyzywające czy agresywne.
Podnosząc powyższy zarzut, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej uchwały
poprzez zezwolenie na pociągnięcie X. Y. – prokuratora Prokuratury Rejonowej w D.
(uprzednio Prokuratury Rejonowej w K.) do odpowiedzialności karnej za czyny z art.
212 § 1 k.k. (zażalenie – k. 102-105).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
II ZIZ 31/24
4
Weryfikacja zaskarżonego rozstrzygnięcia w kontekście podniesionego w
wywiedzionym środku odwoławczym zarzutu - sprowadzającego się w swej istocie
do argumentacji o charakterze wyłącznie kontestacyjnym - przekonuje bowiem o
konieczności utrzymania zaskarżonej uchwały w mocy jako w pełni słusznej i
pozbawionej jakichkolwiek uchybień.
Na wstępie podnieść należy, że urząd prokuratora objęty został przez
ustawodawcę szczególną ochroną prawną w postaci immunitetu, który skorelowany
jest z możliwością swobodnego wykonywania czynności zawodowych przez osobę
sprawującą ten urząd. Instytucja ta ma za zadanie nie tylko chronić prokuratora
przed instrumentalnym wykorzystaniem mechanizmów prawa karnego, w tym
możliwością wywierania nacisków przez stronę postępowania czy też inne
podmioty zewnętrzne, lecz również zabezpieczać wizerunek wymiaru
sprawiedliwości, którego prokurator jest reprezentantem. Nie można przy tym
pozwolić, by instytucja immunitetu była nadużywana i nadinterpretowana w celu
uniknięcia ponoszenia konsekwencji swoich czynów przez prokuratora (por. np.
uchwała Sądu Najwyższego z 3 października 2023 r., II ZIZ 12/23).
Z kolei w myśl art. 135 § 5 ustawy Prawo o prokuraturze, sąd dyscyplinarny
wydaje zezwolenie na pociągnięcie prokuratora do odpowiedzialności karnej, jeśli
zachodzi dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia przez niego
przestępstwa. Wprawdzie w ustawie brak jest legalnej definicji pojęcia
„dostateczności”, niemniej można stwierdzić, że odnosi się ono do stopnia
przekonania sądu, że istnieją obiektywne i racjonalne podstawy, aby podejrzewać,
że prokurator popełnił zarzucany mu czyn. Poziom podejrzenia popełnienia przez
prokuratora przestępstwa na potrzeby decyzji o uchyleniu immunitetu musi być na
pewno wyższy niż jedynie spekulacje bądź domysły i powinien opierać się na
rzetelnym i wiarygodnym materiale dowodowym. Nie chodzi jednak o stan, w
którym ma być przesądzony fakt popełnienia przestępstwa i przypisania
prokuratorowi winy, ale o sytuację, gdy zebrane w sprawie dowody wskazują w
sposób dostateczny na to, że można mu postawić zarzut popełnienia przestępstwa
(por. np. uchwały Sądu Najwyższego z 10 maja 2012 r., SNO 19/12; z 18 lipca
2016 r., SNO 29/16).
II ZIZ 31/24
5
Nie ulega zatem wątpliwości, że przekonanie sądu dyscyplinarnego
orzekającego w przedmiocie wniosku o uchylenie immunitetu co do faktu
popełnienia przez prokuratora przestępstwa, zważywszy na treść art. 135 § 5
ustawy Prawo o prokuraturze, z samej istoty nie może sięgać poziomu pewności i
wystarczy ustalenie dostatecznego prawdopodobieństwa w wyżej przedstawionym
znaczeniu. Natomiast, zgodnie z art. 135 § 6 ustawy Prawo o prokuraturze, sąd
dyscyplinarny orzeka na podstawie wniosku i dowodów załączonych przez
wnioskodawcę, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przeprowadzić
inne dowody.
Zdaniem Sądu Najwyższego zasadnie podniesiono w uzasadnieniu
zaskarżonej uchwały, że załączony do wniosku materiał dowodowy nie czyni
zadość przywołanym wymaganiom, a przedstawione dowody i okoliczności sprawy
nie przemawiają za tym, że prokurator X. Y. mógł naruszyć przepisy prawa, a
konkretnie wypełnić znamiona przestępstwa określonego w art. 212 § 1 k.k.
Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, które skład
orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, zadaniem sądu dyscyplinarnego
jest jedynie weryfikacja przedstawionego przez wnioskodawcę materiału
dowodowego i jego ocena - z uwzględnieniem reguł wynikających z art. 7 k.p.k.,
czy wersja przedstawiona przez oskarżyciela jest dostatecznie uprawdopodobniona
(zob. uchwała Sądu Najwyższego z 18 lipca 2016 r., SNO 29/16). Ocena taka nie
powinna jednak wykraczać poza granice badania przesłanki faktycznej, albowiem
sąd dyscyplinarny nie ma prawa do ustalania winy. Wina może być bowiem
ustalona jedynie przez sąd powszechny w postępowaniu karnym, prowadzonym
według reguł określonych w Kodeksie postępowania karnego (zob. uchwały Sądu
Najwyższego z: 7 kwietnia 2012 r., SNO 3/12; 18 lipca 2016 r., SNO 29/16).
Sąd Najwyższy wskazuje, iż Sąd I instancji prawidłowo, zgodnie z zasadą
swobodnej oceny dowodów ustalił stan faktyczny i doszedł do przekonania, iż w
przedmiotowej sprawie nie został chociażby uprawdopodobniony fakt popełnienia
przez prokuratora X. Y. przestępstwa z art. 212 § 1 k.k.
II ZIZ 31/24
6
W niniejszej sprawie prokurator X. Y., jako organ procesowy nadzorujący
postępowanie w sprawie o sygn. akt [...], dokonał przedstawienia zarzutów,
przesłuchania podejrzanej M. B. i wydania postanowienia o powołaniu biegłych
psychiatrów - w ramach obowiązków służbowych - opierając się na materiale
dowodowym zgormadzonym w prowadzonym postępowaniu przygotowawczym.
Sąd Najwyższy zauważa, że działanie prokuratora X. Y. stanowiło jedynie
wykonywanie przysługujących mu uprawnień związanych z prowadzeniem
postępowania przygotowawczego, stosownie do przepisów ustawy Kodeksu
postępowania karnego. Zachowanie prokuratora X. Y. nie miało na celu poniżenia
w opinii publicznej podejrzanej M. B. Co znamienne, akta ww. sprawy wpłynęły do
Prokuratury Rejonowej w K. z wnioskiem o poddanie podejrzanej M. B. badaniom
sądowo-psychiatrycznym, a zatem wbrew stanowisku zawartemu we wniosku
pełnomocnika oskarżycielki prywatnej – adw. Ł. W. W ocenie prokuratora X. Y.,
zebrany ww. sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazywał na popełnienie
przez podejrzaną M. B. zarzucanego jej czynu, zaś wydane przez niego
postanowienie z dnia 31 sierpnia 2023 r. o zasięgnięciu opinii biegłych psychiatrów
było zgodne z treścią art. 202 k.p.k. (oświadczenie prokuratora X. Y. - k. 74-74v).
Ponadto, z wydanej w sprawie opinii sądowo-psychiatryczno-psychologicznej
wynika, że podejrzana M. B., w chwili popełnienia zarzucanego jej czynu, miała
ograniczoną w stopniu znacznym zdolność do rozpoznania jego znaczenia i do
pokierowania swoim postępowaniem, w rozumieniu art. 31 § 2 k.k. (opinia - k. 86-
90).
Podnoszony przez skarżącego zarzut dowolnej oceny materiału
dowodowego nie został w realiach materiału dowodowego sprawy choćby
uprawdopodobniony. Nie można twierdzić, że ocena dokonana została w sposób
dowolny, zastępując uzasadnienie tego twierdzenia wywodami na temat własnej
wizji przebiegu inkryminowanego zdarzenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego
z 4 stycznia 2007 r., V KK 262/06). Ponadto, Sąd Dyscyplinarny w postępowaniu o
wyrażenie zgody na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej ma
obowiązek oceny dowodów na zasadach określonych w przepisach k.p.k., a więc
przede wszystkim zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, o której mowa w
art. 7 k.p.k., czyli z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz
II ZIZ 31/24
7
wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego. Podane w tym przepisie kryteria
(logika, wiedza i doświadczenie), pozwalają również na dokonanie kontroli
przestrzegania przez sąd zasady swobodnej oceny dowodów w konkretnej sprawie.
Podkreśla się w orzecznictwie, że uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno zawierać
wskazanie, jakie fakty sąd uznał za udowodnione lub nieudowodnione, na jakich w
tej mierze oparł się dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych. Sąd
dyscyplinarny powinien w pierwszym rzędzie ocenić dowody, a dopiero następnie
dokonać analizy prawnej, czy spełniona jest przesłanka uchylenia immunitetu, czyli
czy zachodzi dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z 11 października 2005 r., SNO 43/05 oraz
uchwałę Sądu Najwyższego z 23 lutego 2006 r., SNO 3/06).
Mając zatem na uwadze, iż Sąd I instancji rozważył wszystkie dowody
ujawnione w niniejszym postępowaniu, dokonał ich trafnej oceny i poczynił w
oparciu o powyższe właściwe ustalenia faktyczne, jak również przyjął ich
prawidłową wykładnię, z omówionych uprzednio względów, zażalenie jako
niezwierające jakichkolwiek skutecznych argumentów, nie mogło doprowadzić do
wzruszenia zaskarżonej uchwały.
Wobec natomiast zasadnego przyjęcia, iż zachowanie prokuratora X. Y. nie
wypełnia znamion zniesławienia, odmowę udzielenia zgody na pociągnięcie
prokuratora do odpowiedzialności karnej uznać należy za w pełni uzasadnioną.
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji uchwały,
kosztami postępowania odwoławczego obciążając Skarb Państwa w myśl art. 166
ustawy Prawo o prokuraturze.
[M. T.]
[r.g.]
Marek Siwek Paweł Wojciechowski Maria Szczepaniec
II ZIZ 31/24
8
