II UZ 8/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 17 czerwca 2025 r.
SSN Jolanta Frańczak (przewodniczący)
SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)
SSN Piotr Prusinowski
w sprawie z odwołania P. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki
komandytowej z siedzibą w S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Jaśle
z udziałem K.L.
o ustalenie podlegania ustawodawstwu polskiemu w zakresie ubezpieczeń
społecznych w stosunku do K.L.,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 17 czerwca 2025 r.,
zażalenia odwołującej się Spółki na wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z dnia 30 lipca 2024 r., sygn. akt III AUa 217/23,
uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie przed Sądem
Apelacyjnym i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu w
Gdańsku do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach
postępowania zażaleniowego.
[az]
Piotr Prusinowski Jolanta Frańczak Romualda Spyt
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 10 września 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Oddział w Jaśle, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 października
II UZ 8/25
2
1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r.,
poz. 350 ze zm.) oraz art. 11 ust. 3 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego
i Rady (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia
społecznego z dnia 30 października 2009 r. stwierdził, że K.L. od 15 czerwca 2018
r. do 27 lipca 2018 r. podlega ustawodawstwu niemieckiemu.
Wyrokiem z dnia 14 grudnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku, na mocy
art. 47714 § 21 k.p.c., uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę Zakładowi
Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Jaśle do ponownego rozpoznania.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 30 lipca 2024 r., uchylił
zaskarżone przez organ rentowy orzeczenie Sądu Okręgowego i sprawę przekazał
temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
W sprawie ustalono, że K.L. była zgłoszona przez płatnika P. spółkę z
ograniczoną odpowiedzialnością spółkę komandytową oraz P. spółkę z
ograniczoną odpowiedzialnością spółkę komandytową do ubezpieczeń społecznych
i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy zlecenia w okresie od
15 czerwca 2018 r. do 8 sierpnia 2018 r. K.L. zawarła w dniu 15 czerwca 2018 r. z
P. sp. z o.o. sp. k. w S. umowę zlecenie o wykonywanie usługi pomocy
prowadzenia gospodarstwa domowego i usług opieki. Przedmiotem umowy było
wykonywanie przez zleceniobiorcę usług pomocy w prowadzeniu gospodarstwa
domowego oraz świadczeniu usług opieki nad osobami starszymi i chorymi.
Umowa została zawarta na czas nieokreślony od 15 czerwca 2018 r. Zgodnie z § 4
umowy, zleceniobiorca miał wykonywać zadania na terenie Polski. Jednocześnie
dopuszczono możliwość wykonywania zadań poza granicami kraju. W związku z
tym dopuszczono możliwość wykonywania zagranicznych podróży służbowych
przez zleceniobiorcę na zlecenie P. sp. z o.o. sp.k. w celu wykonania usługi. K.L.
pracowała na terytorium Niemiec do 27 lipca 2018 r., następnie została ściągnięta
do kraju. Pismami z dnia 27 sierpnia 2018 r. zleceniodawcy P. sp. z o.o. sp. k. w S.
oraz P. sp. z o.o. sp. k. w S. rozwiązali umowę o świadczenie usług z zachowaniem
okresu wypowiedzenia.
Pismem z dnia 3 marca 2022 r. organ rentowy powiadomił niemiecką
instytucję ubezpieczeniową o wydaniu decyzji nr [...], w której stwierdzono, że K.L.
w okresie od 15 czerwca 2018 r. do 27 lipca 2018 r. podlega ustawodawstwu
II UZ 8/25
3
niemieckiemu. Niemiecka instytucja w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia
zawiadomienia nie zajęła stanowiska ani nie potwierdziła przyjęcia K.L. do
niemieckiego systemu zabezpieczenia społecznego.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, zasadny okazał się zarzut wydania
zaskarżonego orzeczenia przez Sąd pierwszej instancji z naruszeniem dyspozycji
art. 47714 § 21 k.p.c. Wskazał on, że płatnik składek będący adresatem wydanej z
urzędu decyzji w przedmiocie ustalenia istnienia bądź nieistnienia obowiązku
ubezpieczenia w postępowaniu przed sądem ubezpieczeń społecznych nie ma
statusu „ubezpieczonego”, ale „innej osoby, której praw i obowiązków dotyczy
zaskarżona decyzja” wymienionej w art. 47711 § 1 k.p.c. Tego rodzaju sprawa nie
jest sprawą, w której wobec ubezpieczonego wydano decyzję nakładającą
zobowiązanie, ustalającą wymiar tego zobowiązania lub obniżającą świadczenie z
tego względu decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzająca podleganie
ubezpieczeniom społecznym w charakterze osoby wykonującej pracę na podstawie
umowy u konkretnego płatnika składek nie jest objęta art. 47714 § 21 k.p.c.
Ponadto Sąd Apelacyjny stwierdził, że zaskarżona decyzja nie została
wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed tym organem w
zakresie właściwej procedury przewidzianej w art. 16 w związku z art. 12 i 13
rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16
września 2009 r. dotyczącego wykonania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w
sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE. L
2009.284.1). Nie został też naruszony został art. 6 powyższego rozporządzenia.
P. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa z
siedzibą w S. wniosła zażalenie na powyższy wyrok i zarzuciła naruszenie
przepisów prawa procesowego, tj. art. 386 § 4 k.p.c. oraz art. 47714 § 21 k.p.c.,
przez błędne przyjęcie, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, tj.
nie rozstrzygnął merytorycznych podstaw decyzji organu rentowego ustalającej, że
w okresie od dnia 15 czerwca 2018 r. do dnia 27 lipca 2018 r. K.L. podlega
ustawodawstwu niemieckiemu z zakresu zabezpieczenia społecznego, podczas
gdy Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że organ rentowy nie przeprowadził
w sposób prawidłowy procedury dialogu i koncyliacji z instytucją niemiecką w trybie
przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z
II UZ 8/25
4
dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr
883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mającej
na celu prawidłowe ustalenie, czy ubezpieczona K.L. w okresie od dnia 15 czerwca
2018 r. do dnia 27 lipca 2018 r. podlega ustawodawstwu polskiemu z zakresu
zabezpieczenia społecznego, co stanowi rażący błąd postępowania przed organem
rentowym, niepodlegający konwalidacji w postępowaniu sądowym. W związku z
powyższym, w ocenie skarżącej, Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że
decyzja została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed
organem rentowym, a co za tym idzie, prawidłowo zastosował art. 47714 § 21 k.p.c. i
na tej podstawie zasadnie uchylił decyzję i przekazał sprawę do ponownego
rozpoznania organowi rentowemu.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku oraz
zasądzenie od organu rentowego na swoją rzecz kosztów postępowania
zażaleniowego.
Organ rentowy, w odpowiedzi na zażalenie, wniósł o jego oddalenia i
zasądzenie od P. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki komandytowej z
siedzibą w S. na swoją rzecz kosztów postępowania zażaleniowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Najwyższy wstępnie podkreśla, że zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c.
rozpoznaje wprawdzie skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach
podstaw, jednak w granicach zaskarżenia z urzędu bierze pod rozwagę nieważność
postępowania. Nieważność postępowania jest więc samodzielną i wystarczającą
przyczyną przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Sąd Najwyższy bierze
ponadto nieważność postępowania pod rozwagę w granicach zaskarżenia, ale
niezależnie od podstaw wskazanych w skardze. Oznacza to, że nieważność
postępowania badana jest przez Sąd Najwyższy z urzędu bez względu na to, czy
skarżący sformułował odpowiedni zarzut w tym zakresie, a jeśli go sformułował, to
niezależnie od tego, czy został on należycie i przekonująco jurydycznie
uzasadniony (por. między innymi wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2010 r.,
II UZ 8/25
5
III CKN 416/98, OSNC 2000 Nr 12, poz. 220 oraz postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 6 sierpnia 2020 r., III CSK 12/18, OSNC 2021 Nr 5, poz. 36).
Uwzględniając tę wstępną uwagę, Sąd Najwyższy przypomina, że zgodnie z
tezą 2. uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego - połączonych Izb Cywilnej,
Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-
1/20 (OSNKW 2020 nr 2, poz.7), sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w
rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze
udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym na wniosek
Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy
z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz
niektórych innych ustaw, jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi w
konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i
bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o
ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. ma ex lege moc
zasady prawnej (art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym,
jednolity tekst: Dz.U. z 2021 r., poz. 1904, dalej: ustawa o SN), wiąże zatem
wszystkie składy orzekające Sądu Najwyższego, także skład orzekający w
rozpoznawanej sprawie;
Uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego została co prawda uznana
przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20 (OTK-A
2020, poz. 61) za niezgodną z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45
ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP, art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii
Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i
podstawowych wolności. Trybunał Konstytucyjny, oceniając, czy uchwała Sądu
Najwyższego podlega jego kognicji, odwołał się do art. 188 ust. 3 Konstytucji RP,
zgodnie z którym Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawach „zgodności przepisów
prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe, z Konstytucją,
ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami”. Mając na względzie tę
regulację, Trybunał Konstytucyjny przypisał uchwale połączonych Izb cechy
przepisu (aktu) prawa wewnętrznego, który może podlegać badaniu przez ten
II UZ 8/25
6
organ. W konsekwencji orzekł o jej niezgodności z powołanymi wzorcami ustawy
zasadniczej i prawa międzynarodowego. Skutek przyjęcia przez Trybunał
Konstytucyjny (na podstawie art. 188 ust. 3 Konstytucji RP), że (tak zwana
abstrakcyjna) uchwała Sądu Najwyższego stanowi nie tylko normę prawną, lecz
wręcz przepis prawa wydany przez centralny organ państwowy, wynika z art. 190
ust. 3 Konstytucji RP. Skutek ten miałby polegać na tym, że uchwała połączonych
Izb Sądu Najwyższego straciła moc obowiązującą jako akt normatywny (jako
przepis prawa).
W uchwale z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22 (OSNP 2022 nr 10, poz. 95)
Sąd Najwyższy ocenił jednakże konsekwencje przywołanego wyroku Trybunału
Konstytucyjnego i stwierdził, że nie wkracza w tę ocenę (kwalifikację) Trybunału
Konstytucyjnego (co do tego, że uchwała Sądu Najwyższego stanowi nie tylko
normę prawną, lecz wręcz przepis prawa) i jej skutek (w postaci utraty mocy
obowiązującej uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego jako aktu
normatywnego lub jako przepisu prawa), uznając niezależność płaszczyzn
dokonywanych ocen prawnych przez Trybunał Konstytucyjny i przez Sąd
Najwyższy oraz niezależność kognicji obu tych organów (i pozostawiając tę ocenę
doktrynie; por. krytycznie o wyroku Trybunału Konstytucyjnego: A. Kappes, J.
Skrzydło, Czy wyroki neo-sędziów są ważne? - rozważania na tle uchwały trzech
połączonych Izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., Palestra 2020 nr 5, s.
120; P. Tuleja, Ustrojowe znaczenie uchwały Sądu Najwyższego z 23 stycznia
2020 r., PiP 2020 nr 10, s. 48; A. Łazarska, Refleksje na temat czynników
„mrożących” europejski dialog prejudycjalny, Europejski Przegląd Sądowy 2020 nr
12, s. 4; A. Wyrozumska, Rozdział 7 (w:) Problem praworządności w Polsce w
świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE (2018-2020), wstęp, wybór i
redakcja: J. Barcz, A. Grzelak i R. Szyndlauer, Warszawa 2021; L. Garlicki,
Trybunał Strasburski a kryzys polskiego sądownictwa. Uwagi na tle wyroku
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 19 grudnia 2020 r., Ástrádsson
przeciwko Islandii, Przegląd Sądowy 2021 nr 4, s. 5; W. Hermeliński, B. Nita-
Światłowska, Glosa do wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 1 grudnia 2020 r., skarga
nr 26374/18, Gudmundur Andri Ástrádsson przeciwko Islandii, Europejski Przegląd
II UZ 8/25
7
Sądowy 2021 nr 5, s. 38; K. Stefański, Konsekwencje ukarania sędziego przez Izbę
Dyscyplinarną Sądu Najwyższego, PiP 2021 nr 12, s. 3);
W uchwale z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, Sąd Najwyższy stwierdził
równocześnie, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U
2/20, nie mógł i nie wywarł bezpośredniego skutku wobec mocy wiążącej uchwały
połączonych Izb jako orzeczenia Sądu Najwyższego. Nie oznacza on, że uchwała
połączonych Izb została unieważniona, nie obowiązuje jako orzeczenie sądu, jako
uchwała wykładnicza interpretująca prawo, czyli że została wyeliminowana z
porządku prawnego (przestała istnieć) i nie wywiera skutków prawnych. W żadnym
zakresie nie zostały uchylone (zmienione) przepisy ustawowe stanowiące podstawę
prawną podejmowania przez Sąd Najwyższy uchwał interpretujących przepisy
prawne poza rozstrzygnięciem konkretnych spraw sądowych. Nie były one też
przedmiotem kontroli konstytucyjnej. Zgodnie z art. 87 § 1 ustawy o SN, uchwały
pełnego składu Sądu Najwyższego z chwilą ich podjęcia uzyskują moc zasad
prawnych, a z art. 88 § 2 tej ustawy wynika, że odstąpienie od zasady prawnej
uchwalonej przez połączone Izby przez jakikolwiek skład orzekający Sądu
Najwyższego wymaga ponownego rozstrzygnięcia w drodze uchwały połączonych
Izb. Takiej uchwały dotychczas nie podjęto. W tym też znaczeniu uchwała
stanowiąca zasadę prawną wiąże wszystkie składy orzekające Sądu Najwyższego,
które dopóty nie mogą przyjąć odmiennej interpretacji przepisu wyłożonego w tej
zasadzie, dopóki nie nastąpi odstąpienie od zasady prawnej przez odpowiedni
skład Sądu Najwyższego. W tym kontekście warto przypomnieć, że w orzecznictwie
Sądu Najwyższego wyrażono trafny pogląd, zgodnie z którym składy Sądu
Najwyższego nie mogą orzekać sprzecznie z zasadą prawną, dopóki nie nastąpi
zmiana stanu prawnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia
2006 r., I PZP 2/06, OSNP 2007 nr 15-16, poz. 224 oraz wyrok Sądu Najwyższego
z dnia 8 sierpnia 2007 r., II UK 23/07, OSNP 2008 nr 19-20, poz. 296). Uchwały
takie mają bowiem charakter abstrakcyjny, zatem - inaczej niż w przypadku
typowych orzeczeń interpretacyjnych - ich moc wiążąca nie jest ograniczona
zmianą okoliczności faktycznych, ale jedynie prawnych (przykładowo K. Markiewicz,
Związanie sądu wykładnią (w:) System Prawa Procesowego Cywilnego. Tom IV.
II UZ 8/25
8
Część I. Postępowanie nieprocesowe. Vol. 2, red. T. Ereciński, K. Lubiński,
Warszawa 2021).
Poglądy te zostały następnie w pełni podzielone w postanowieniu Sądu
Najwyższego z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21 (LEX nr 3516299), w
wyrokach Sądu Najwyższego: z dnia 19 października 2022 r., II KS 32/21 (OSNK
2023 nr 5-6, poz. 24); z dnia 26 lipca 2022 r., III KK 404/21 (OSNK 2023 nr 5-6,
poz. 22); z dnia 14 czerwca 2023 r., II KK 489/21 (LEX nr 3585146) oraz z dnia 26
września 2023 r., II KK 288/23 (LEX nr 3608288), a także w uchwale składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK
2022 nr 6, poz. 22).
W związku z tym wymaga podkreślenia, że w uzasadnieniu uchwały
połączonych Izb - Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia
23 stycznia 2020 r., w części, która ma znaczenie przy rozpatrywaniu w obecnej
sprawie zachodzącej ewentualnie nieważności postępowania wynikającej z art. 379
pkt 4 k.p.c., wyjaśniono, że ocenę bezstronności i niezawisłości sądu przeprowadza
się na każdym etapie postępowania sądowego. Służą do tego różne instrumenty i
regulacje kontrolne. Może z nich skorzystać zarówno obywatel, którego sprawa
rozpoznawana jest przez sąd, jak też inni uczestnicy postępowania, a w pewnych
szczególnych sytuacjach także sam sędzia lub sąd wyższej instancji. Oceniając
zasadność wątpliwości co do bezstronności sędziego, sąd bierze pod uwagę
wszelkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej zachowanie. Mogą one
obejmować powiązanie sędziego ze stronami sporu, okoliczności świadczące o
uzależnieniu sędziego od określonych podmiotów zewnętrznych, w tym innych
organów państwa czy partii politycznych. Znaczenie może mieć przy tym sposób
uzyskania określonych profitów lub awansów przez sędziego. Wszystkie te
okoliczności są szczegółowo analizowane w literaturze prawniczej.
W szczególności mechanizm ten powinien polegać na ocenie zarówno stopnia
wadliwości poszczególnych postępowań konkursowych, jak też okoliczności
odnoszących się do samych sędziów biorących w nich udział oraz charakteru
spraw, w których orzekają lub orzekały sądy z ich udziałem. Nie jest zatem
wykluczone, że mimo powstania zasadniczych wątpliwości co do tego, czy
dochowany zostaje standard niezawisłości i bezstronności danego sędziego
II UZ 8/25
9
uczestniczącego w składzie sądu ze względu na objęcie przez niego urzędu w
postępowaniu konkursowym przeprowadzonym w sposób ustalony ustawą z dnia 8
grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, to w
konkretnych okolicznościach wątpliwości te nie zostaną potwierdzone, co będzie
równoznaczne z koniecznością przyjęcia, że skład sądu z jego udziałem spełnia
minimalne wymagania dla zachowania niezawisłości i bezstronności.
W ramach zróżnicowania i indywidualizacji oceny wpływu wadliwości
procesu powołania na urząd sędziego na dochowanie standardu bezstronności i
niezawisłości sądu orzekającego z udziałem takiego sędziego konieczne jest
uwzględnienie całego zespołu rozmaitych kryteriów. Są nimi (także) okoliczności
dotyczące samego sędziego, a mianowicie:
1) zaangażowanie sędziego bezpośrednio przed powołaniem na urząd w
jednostkach podległych Ministrowi Sprawiedliwości lub innych organach władzy
wykonawczej, gdy kierownictwo organów zwierzchnich tych jednostek kształtowane
było przez większość parlamentarną uchwalającą ustawę z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa;
2) stosunek sędziego do dokonywanych zmian, publicznie wyrażany
zarówno w procedurze konkursowej, jak i później, zwłaszcza w zakresie akceptacji
niekonstytucyjnych działań organów władzy wykonawczej wobec sądów, w tym
Sądu Najwyższego, czy akceptacji utraty przez Krajową Radę Sądownictwa
przymiotu niezależności;
3) stwierdzenie innych wadliwości w postępowaniu o powołanie do pełnienia
urzędu, a zwłaszcza zaniechania wyłączenia się poszczególnych członków
Krajowej Rady Sądownictwa w przypadkach postępowania wobec osób z nimi
powiązanych, pozytywnego rozstrzygania konkursów na urząd sędziego na rzecz
osób uzyskujących awanse o charakterze administracyjnym w strukturze
sądownictwa w drodze arbitralnych decyzji Ministra Sprawiedliwości, szczególnego
braku transparentności procedur konkursowych wynikającego z utajniania części
obrad Krajowej Rady Sądownictwa lub jej zespołów albo braku możliwości
zapoznania się z przebiegiem danego konkursu, głosowania przez członków Rady
in pleno bez szczególnego uzasadnienia wbrew opiniom zespołów Rady, uzyskania
wskazania Rady na urząd sędziego przy braku opinii organów samorządu
II UZ 8/25
10
sędziowskiego, lub po uzyskaniu opinii wyraźnie ukazującej brak poparcia
kandydatury, w szczególności przez nieuzyskanie większości głosów poparcia lub
uzyskanie wyraźnie niższego poparcia niż inny kandydat startujący w tym samym
konkursie, a bez racjonalnego uzasadnienia takiej decyzji albo po wcześniejszym
uzyskaniu przez kandydata delegacji do sądu wyższego rzędu na podstawie
arbitralnej decyzji Ministra Sprawiedliwości, niemającej racjonalnego uzasadnienia
merytorycznego związanego z jakością pracy danego sędziego lub też bez takiej
delegacji, w przypadku niskiej jakości tej pracy;
4) procedury konkursowe, w których wskazano osobę o oczywiście
mniejszych kompetencjach w stosunku do innych osób startujących w konkursie - w
przypadku sędziów przedstawianych do awansowania przez Krajową Radę
Sądownictwa istotne znaczenie będzie miał charakter awansu, w szczególności to,
jak szybko do niego doszło oraz na jakie stanowisko awansował dany sędzia;
przykład awansowania sędziego sądu rejonowego na stanowisko sędziego sądu
apelacyjnego (tym bardziej Sądu Najwyższego) budzić może istotne wątpliwości co
do jego niezależności, ze względu na podejrzenie, że swoje stanowisko zawdzięcza
przede wszystkim politycznemu poparciu, a nie wiedzy prawniczej i doświadczeniu.
Identycznie co do wymogu oceny procedury powoływania sędziów jako
komponentu rozstrzygnięcia o niezawisłości i bezstronności sędziego w kontekście
zagwarantowania skutecznej ochrony sądowej na gruncie art. 19 ust. 1 akapit drugi
TUE wypowiadał się wielokrotnie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (por.
wyroki TSUE: w sprawie C-585/18 i inni., w sprawie C-824/18, w sprawie C-791/19,
w sprawie C-487/19 - omówione w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia
26 lipca 2022 r., III KK 404/21, OSNK 2023 nr 5-6, poz. 22).
Uwzględniając dotychczasowe rozważania, Sąd Najwyższy stwierdza, że w
składzie Sądu, który wydał zaskarżony wyrok, orzekał (jednoosobowo) sędzia (X. Y)
powołany na urząd sędziego Sądu Apelacyjnego na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej w trybie i składzie określonym przepisami ustawy z
dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz
niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3).
Sąd Najwyższy ustalił, że uchwałą z dnia 20 listopada 2018 r. NR 549/2018
Krajowa Rada Sądownictwa na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 maja
II UZ 8/25
11
2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. z 2018 r., poz. 389. ze zm.)
przedstawiła Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej Prezydentowi
Rzeczypospolitej Polskiej wniosek o powołanie sędziego X. Y na sędziego sądu
apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnego w Gdańsku. Nie przestawiła natomiast
takiego wniosku wobec sędziów Sądu Okręgowego w Gdańsku X.1 Y.1, X.2 Y.2 i
X.3 Y.3 .
W uzasadnieniu stanowiska zespół członków Krajowej Rady Sądownictwa
wskazał, że za rekomendowaniem kandydatury X. Y przemawiały (ocenione
łącznie): odpowiedni staż zawodowy oraz doświadczenie orzecznicze. Zespół
oceniając tę kandydaturę uwzględnił, że Pan X. Y wyróżnia się stabilnością
orzecznictwa, stwierdził, że efektywność jego pracy jest wysoka, terminowo
sporządza uzasadnienia orzeczeń i prezentują one wysoki poziom merytoryczny.
Jego praca, zdaniem zespołu, zasługuje na bardzo dobrą ocenę.
Wskazano dalej, że sędzia X. Y ukończył wyższe studia prawnicze na
Uniwersytecie [...], uzyskując tytuł magistra z oceną dobrą. Po odbyciu aplikacji
sądowej, w 1998 r. złożył egzamin sędziowski z oceną dobrą. Z dniem 20 stycznia
1999 r. został mianowany asesorem sądowym w Sądzie Rejonowym w Toruniu.
Orzekał w IV Wydziale Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Postanowieniem
Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z [...] 2001 r. został powołany do pełnienia
urzędu na stanowisku sędziego Sądu Rejonowego w Toruniu. Orzeka w IV
Wydziale Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, a od marca 2004 r. pełni funkcję
Przewodniczącego tego Wydziału.
Kandydat otrzymał negatywną ocenę kwalifikacyjną sporządzoną przez X.2
Y.21 - sędziego Sądu Apelacyjnego w Gdańsku. Wskazano w niej, że kandydat
wykazuje się dobrą efektywnością pracy, terminowo sporządza uzasadnienia, które
są na dobrym poziomie, a ponadto wyróżnia się stabilnością orzecznictwa. Jest
bardzo dobrym, doświadczonym sędzią orzekającym w sądzie rejonowym. Mimo
powyższego opiniująca stwierdziła, że X. Y nigdy nie orzekał w pierwszej instancji
Sądu Okręgowego w Toruniu, nie ma zatem doświadczenia w zakresie orzekania,
jak i znajomości spraw, które mają być w ramach postępowania odwoławczego
rozpoznawane w Sądzie Apelacyjnym w Gdańsku. Również orzekanie w ramach
delegacji w sprawach drugoinstancyjnych w Sądzie Okręgowym w Toruniu, w
II UZ 8/25
12
ocenie opiniującej, nie pozwala na uznanie, że kandydat posiada wystarczające
doświadczenie do objęcia stanowiska sędziego sądu apelacyjnego. Kandydat złożył
zastrzeżenia do powyższej oceny.
Krajowa Rada Sądownictwa stwierdziła, że kierowała się ocenami
kwalifikacyjnymi oraz doświadczeniem zawodowym wymienionych poniżej
kandydatów:
I. X.1 Y.1 w 1997 r. ukończyła na Uniwersytecie [...] wyższe studia prawnicze,
uzyskując tytuł magistra z oceną bardzo dobrą. Po odbyciu aplikacji sądowej, w
1999 r. złożyła egzamin sędziowski z oceną bardzo dobrą. Z dniem 15 października
1999 r. została mianowana asesorem sądowym w Sądzie Rejonowym w Gdańsku,
orzekała w III Wydziale Karnym. Postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej
Polskiej z 28 stycznia 2002 r. została powołana do pełnienia urzędu na stanowisku
sędziego Sądu Rejonowego w Gdańsku, w którym początkowo orzekała w III
Wydziale Karnym, a od lipca 2002 r. w VIII Wydziale Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych. W lipcu 2005 r. została przeniesiona na stanowisko sędziego Sądu
Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku. Orzekała w VI Wydziale Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych, a od stycznia 2011 r. do kwietnia 2011 r. także
dodatkowo w X Wydziale Karnym. Od stycznia 2014 r. do lutego 2016 r. pełniła
funkcję Zastępcy Przewodniczącego VI Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.
Postanowieniem Prezydenta z 8 lutego 2016 r. została powołana do pełnienia
urzędu na stanowisku sędziego Sądu Okręgowego w Gdańsku. Orzekała w VIII
Wydziale Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, od stycznia 2017 r. w VII Wydziale
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Od maja 2018 r. wykonuje obowiązki w X
Wydziale Wizytacyjnym, pełniąc funkcję wizytatora do spraw prawa pracy i
ubezpieczeń społecznych Sądu Okręgowego w Gdańsku.
II. X.2 Y.2 w 1992 r. ukończyła na Uniwersytecie [...] wyższe studia
prawnicze, uzyskując tytuł magistra z oceną bardzo dobrą. Po ukończeniu aplikacji
sądowej, w 1994 r. złożyła egzamin sędziowski z oceną bardzo dobrą. W 1994 r.
złożyła również egzamin radcowski z oceną dobrą. Z dniem 20 października 1994 r.
została mianowana asesorem sądowym w Sądzie Rejonowym w Gdyni. Orzekała w
I Wydziale Cywilnym. Postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 17
października 1996 r. została powołana do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego
II UZ 8/25
13
Sądu Rejonowego w Gdyni, w którym w dalszym ciągu orzekała w I Wydziale
Cywilnym. Z dniem 1 grudnia 1997 r. została przeniesiona na stanowisko sędziego
Sądu Rejonowego w Gdańsku. Orzekała w XII Wydziale Gospodarczym - Rejestrze
Zastawów. Z dniem 15 marca 1999 r. została przeniesiona na stanowisko sędziego
Sądu Rejonowego w Gdyni. Orzekała w IV Wydziale Pracy tego Sądu, pełniąc od
kwietnia 2000 r. do maja 2000 r. funkcję Przewodniczącej Wydziału. Od maja 2004
r. do lipca 2006 r. była delegowana przez Ministra Sprawiedliwości do orzekania w
Sądzie Okręgowym w Gdańsku. Postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej
Polskiej z [...] 2006 r. została powołana do pełnienia urzędu na stanowisku
sędziego Sądu Okręgowego w Gdańsku. Orzekała kolejno w VII Wydziale Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych, w XV Wydziale Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, a od
kwietnia 2011 r. ponownie w VII Wydziale Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. W
latach 2015-2016 była kilka razy delegowana przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w
Gdańsku do uzupełnienia składów orzekających w tym Sądzie. Od kwietnia 2018 r.
do stycznia 2019 r. jest delegowana przez Ministra Sprawiedliwości do orzekania w
Sądzie Apelacyjnym w Gdańsku. Kandydatka w 2004 r. ukończyła na
Uniwersytecie [...] studia podyplomowe w zakresie prawa europejskiego dla
sędziów z wynikiem bardzo dobrym. Kandydatka otrzymała bardzo dobrą ocenę
kwalifikacyjną sporządzoną przez X.4 Y.4 – sędziego wizytatora z zakresu prawa
pracy i ubezpieczeń społecznych Sądu Apelacyjnego w Gdańsku. Wynika z niej, że
legitymuje się odpowiednim stażem pracy, doświadczeniem praktycznym i wiedzą
prawniczą.
III. X.3 Y.3 w 1984 r. ukończyła na Uniwersytecie [...] wyższe studia
prawnicze, uzyskując tytuł magistra z oceną dobrą. W 1988 r. ukończyła na tym
Uniwersytecie studia na Wydziale Nauk Społecznych. Po odbyciu aplikacji sądowej,
w 1990 r. złożyła egzamin sędziowski z oceną dobrą. Z dniem 1 grudnia 1990 r.
została mianowana asesorem sądowym w Sądzie Rejonowym w Jastrzębiu-Zdroju.
Orzekała w wydziałach: rodzinnym i nieletnich, cywilnym, pracy. Postanowieniem
Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 9 października 1992 r. została powołana do
pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju.
Orzekała w Wydziale Pracy. Z dniem 10 lutego 1993 r. została przeniesiona na
stanowisko sędziego Sądu Rejonowego w Gdyni, w którym w dalszym ciągu
II UZ 8/25
14
orzekała w sprawach z zakresu prawa pracy. Postanowieniem Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej z [...] 1998 r. została powołana do pełnienia urzędu na
stanowisku sędziego Sądu Okręgowego w Gdańsku. Początkowo orzekała w VIII
Wydziale Ubezpieczeń Społecznych, a od kwietnia 2011 r. orzeka w VII Wydziale
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, przy czym do marca 2014 r. pełniła funkcję
Zastępcy Przewodniczącego tego Wydziału. Od października 2014 r. do marca
2016 r. była delegowana przez Ministra Sprawiedliwości do orzekania w Sądzie
Apelacyjnym w Gdańsku. Kandydatka w 2009 r. ukończyła na Uniwersytecie [...]
studia podyplomowe w zakresie prawa pracy i ubezpieczeń społecznych w
warunkach gospodarki rynkowej z wynikiem dostatecznym. W 2011 r. ukończyła
również na tym Uniwersytecie studia podyplomowe w zakresie prawa pracy z
wynikiem bardzo dobrym. X.3 Y.3 otrzymała pozytywną ocenę kwalifikacyjną
sporządzoną przez X.4 Y.4 - wizytatora z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń
społecznych Sądu Apelacyjnego w Gdańsku. Wynika z niej, że jest bardzo dobrą
kandydatką na stanowisko sędziego sądu apelacyjnego. Legitymuje się
odpowiednim stażem orzeczniczym i doświadczeniem praktycznym, posiada
odpowiednią wiedzę prawniczą i umiejętność dokonywania właściwej interpretacji
przepisów prawa materialnego i procesowego.
Na posiedzeniu 25 września 2018 r. Kolegium Sądu Apelacyjnego w
Gdańsku kandydaci uzyskali następującą liczbę głosów: K.B, 0 głosów „za”, 3 głosy
„przeciw” i 3 głosy „wstrzymujące się”; X.2 Y.2 6 głosów „za”, przy braku głosów
„przeciw” i głosów „wstrzymujących się”, X. Y 0 głosów „za”, 6 głosów „przeciw”,
przy braku głosów „wstrzymujących się”; X.3 Y.3 6 głosów „za”, przy braku głosów
„przeciw” i głosów „wstrzymujących się”.
Podczas posiedzenia Zgromadzenia Przedstawicieli Sędziów Apelacji
Gdańskiej 26 września 2018 r. kandydaci otrzymali odpowiednio: X.1 Y.1 11 głosów
„za”, 72 głosy „przeciw”; X.2 Y.2 82 głosy „za”, 1 głos „przeciw”; X. Y 2 głosy „za”,
80 głosów „przeciw”; X.3 Y.3 82 głosy „za”, 1 głos „przeciw”.
Rada zauważyła, że X. Y uzyskał negatywne rekomendacje zarówno
Kolegium Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, jak i Zgromadzenia Przedstawicieli
Sędziów Apelacji Gdańskiej, ale, odnosząc się zbiorczo do rekomendowanych
sędziów, stwierdziła: „Biorąc jednak pod uwagę łącznie wszystkie kryteria wyboru,
II UZ 8/25
15
w tym przede wszystkim oceny kwalifikacji kandydatów, ich bogate doświadczenie
zawodowe i życiowe, staż zawodowy, podnoszone kwalifikacje ukończone studia
podyplomowe, to oni, w ocenie Rady, okazali się najlepszymi i najbardziej
wyróżniającymi kandydatami w niniejszym konkursie.”
W trakcie posiedzenia Krajowej Rady Sądownictwa 20 listopada 2018 r., na
kandydaturę:
- X.1 Y.1 oddano 2 głosy „za”, przy braku głosów „przeciw”, 11 głosach
„wstrzymujących się” i braku głosów „nieważnych”, w rezultacie czego kandydatura
ta nie uzyskała wymaganej bezwzględnej większość głosów,
- X.2 Y.2 oddano 2 głosy „za”, przy braku głosów „przeciw”, 11 głosach
„wstrzymujących się” i braku głosów „nieważnych”, w rezultacie czego kandydatura
ta nie uzyskała wymaganej bezwzględnej większości głosów,
- X. Y oddano 10 głosów „za”, przy braku głosów „przeciw”, 3 głosach
„wstrzymujących się” i braku głosów „nieważnych”, w rezultacie czego kandydatura
ta uzyskała wymaganą bezwzględną większość głosów,
- X.3 Y.3 oddano 2 głosy „za”, przy braku głosów „przeciw”, 11 głosach
„wstrzymujących się” i braku głosów „nieważnych”, w rezultacie czego kandydatura
ta nie uzyskała wymaganej bezwzględnej większości głosów.
Analiza powyższej uchwały jednoznacznie wskazuje, że kandydaci
(aplikujący do Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Apelacyjnego w
Gdańsku, którzy nie uzyskali rekomendacji Rady – X.2 Y.2, X.3 Y.3 i X.1 Y.1)
przewyższali sędziego X. Y we wszystkich wymienionych kategoriach ocennych.
Po pierwsze, nie odnotowano wobec sędziego X. Y informacji o podnoszeniu
kwalifikacji czy ukończonych studiach podyplomowych – w odróżnieniu od sędziów
X.1 Y.1, X.2 Y.2 i X.3 Y.3 .
Po drugie, przy kryterium „doświadczenie zawodowe i życiowe, staż
zawodowy” należy zauważyć, że sędziowie, którzy nie uzyskali rekomendacji,
spełniają je w stopniu wyższym, na nawet znacznie wyższym niż sędzia X. Y, który
powołany został na sędziego sądu rejonowego [...] 2001 r. (X.2 Y.2 powołana na
sędziego sądu rejonowego 17 października 1996 r., X.3 Y.3 – 9 października 1992
r.).
II UZ 8/25
16
Sędzia X. Y orzekał przed dniem podjęcia uchwały wyłącznie w Sądzie
Rejonowym i nie odbył delegacji w Sądzie Apelacyjnym w Gdańsku. X.2 Y.2 i X.3
Y.3 przeszły kolejny szczebel kariery sędziowskiej, przez wiele lat orzekając w
Sądzie Okręgowym w Gdańsku (odpowiednio: ponad 12 lat i ponad 20 lat), X.1 Y.1
przez ponad 2 lata, a ponadto X.2 Y.2 i X.3 Y.3 orzekały na podstawie delegacji w
Sądzie Apelacyjnym w Gdańsku.
Po trzecie, sędzia X. Y nie uzyskał poparcia organów samorządu
sędziowskiego (zerowe poparcie), w przeciwieństwie do sędziów X.2 Y.2 i M. O.
uzyskujących 100% poparcia przed Kolegium i prawie 100% przed Zgromadzeniem.
W świetle powołanej wyżej uchwały, porównując wszystkich kandydatów do
orzekania w Wydziale Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, niewytłumaczone (w jej
treści) i niewytłumaczalne jest udzielenie rekomendacji sędziemu X. Y. Można się
pokusić o stwierdzenie, że rekomendacji tej dokonano wbrew przyjętym kryteriom
ocennym, na dodatek przy negatywnej opinii sędziego wizytatora i zerowym
poparciu organu samorządu sędziowskiego. Daje to podstawę do wnioskowania, że
o pozytywnej decyzji Rady zadecydowały nieujawnione w uchwale
pozamerytoryczne względy.
W konsekwencji uznać należy, że skład Sądu wydającego wyrok w niniejszej
sprawie był sprzeczny z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c.,
bowiem stwierdzona wadliwość procesu powołania sędziego X. Y spowodowała, że
nie zapewniono skarżącej prawa do rozpoznania jej sprawy przez sąd niezależny i
bezstronny (art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności).
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok,
zniósł postępowanie przed Sądem drugiej instancji i w przekazał sprawę temu
Sądowi do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania
kasacyjnego (art. 39815 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.).
[az]
II UZ 8/25
17
