II UZ 47/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jarosław Sobutka
Dnia 13 maja 2026 r.
w sprawie z odwołania J.G.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Legnicy
o wysokość emerytury,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 13 maja 2026 r.,
zażalenia organu rentowego na wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z dnia 21 lipca 2025 r., sygn. akt III AUa 528/25,
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi
Apelacyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania oraz
orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego.
DS
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Legnicy V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,
wyrokiem z 17 marca 2025 r. (sygn. akt V U 23/25), uwzględnił odwołanie
wnioskodawcy J.G. od decyzji z 12 listopada 2024 r. (znak […]) Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Legnicy, którą to decyzją organ rentowy
odmówił wznowienia postępowania, i zmienił ją w ten sposób, że przyznał
wnioskodawcy prawo do przeliczenia emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b
ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych poczynając od 30 października 2024 r.
II UZ 47/26
2
Na skutek apelacji organu rentowego Sąd Apelacyjny we Wrocławiu III
Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 21 lipca 2025 r. (sygn. akt
III AUa 528/25), uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Legnicy i sprawę przekazał bezpośrednio
organowi rentowemu do ponownego rozpoznania.
Zażalenie na powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu do Sadu
Najwyższego wywiódł odwołujący, zaskarżając judykat w całości, zarzucając błędną
wykładnię art. 47714a k.p.c., polegającą na uznaniu nierozpoznania istoty sprawy,
skutkującego ponownym procedowaniem przez organ rentowy, wskazując również
na wadliwe powołanie się w uzasadnieniu wyroku na art. 61a § 1 k.p.a.
W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie wywiedzione przez organ rentowy okazało się zasadne – choć nie
z przyczyn wskazanych w jego uzasadnieniu.
W sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot postępowania
sądowego określony jest zakresem odwołania od decyzji organu rentowego (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 26 listopada 2024 r., II UZ 12/24, Legalis nr
3170921). Skoro nierozpoznanie istoty sporu przez sąd pierwszej instancji
uzasadnia zastosowanie art. 386 § 4 k.p.c., to posłużenie się dalej idącym art.
47714a k.p.c. jest możliwe tylko wówczas, gdy organ rentowy minął się z sednem
sporu. Oznacza to, że uchylenie decyzji organu rentowego jest dopuszczalne tylko
wówczas, gdy nie doszło do przesądzenia wniosku złożonego przez
ubezpieczonego, bowiem przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi
pierwszej instancji (art. 386 § 4 i 6 k.p.c.), tym bardziej połączone z „piętrowym”
przekazaniem jej do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu,
które wymaga obligatoryjnego uchylenia zaskarżonej (poprzedzającej) uchylony
wyrok sądu pierwszej instancji (art. 47714a k.p.c.), powinno ograniczać się do
sytuacji zupełnie nadzwyczajnych, w których ani organ rentowy, ani sąd pierwszej
II UZ 47/26
3
instancji nie rozpoznali istoty odwołania, a jego zweryfikowanie wymaga dokonania
istotnych ustaleń faktycznych i prawidłowego zastosowania przepisów prawa
materialnego. Co do zasady przez pojęcie „nierozpoznania istoty sprawy” należy
rozumieć nierozstrzygnięcie żądań stron, czyli niezałatwienie przedmiotu sporu
(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 7 lutego 2024 r., I USKP 3/23, Legalis nr
3052025).
Odwołujący wystąpił o ponowne przeliczenie świadczenia emerytalnego w
związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK
140/20), to w istocie jego żądanie należy zakwalifikować jako wniosek o ponowne
ustalenie wysokości przyznanego już świadczenia na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1
ustawy emerytalnej. Kwalifikacja ta jest jasna, jeśli uwzględni się, że wnioskodawca
pobiera już emeryturę, której wysokość została wiążąco określona, a w niniejszym
postępowaniu dochodzi przeliczenia należności, z uwagi na zdarzenie następcze
(wyrok Trybunału Konstytucyjnego). Zaskarżoną w sprawie decyzją organ rentowy
odniósł się do tego żądania. Zwrócić przy tym należy uwagę, że przyczyną
uruchomienia w rozpoznawanej sprawie procedury z art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy
emerytalnej nie jest weryfikacja nowych dowodów lub ujawnionych nowych
okoliczności faktycznych. Sprawa nie wymaga zatem oceny od strony sfery
faktycznej. „Nową okolicznością” z art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy jest wyłącznie nowa
rzeczywistość prawna, wynikająca z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, który
zakwestionował zgodność z Konstytucją RP przepisu, w oparciu o który wyliczono
emeryturę odwołującego. W takiej sytuacji wydanie przez organ rentowy decyzji o
odmowie wznowienia postępowania (o odmowie ponownego przeliczenia
świadczenia) nie tamuje sądowi możliwości ponownego ukształtowania sytuacji
prawnej ubezpieczonego, jeśli sąd ten uzna, że zaistniały przesłanki do wszczęcia
procedury z art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej.
Rozpoznając odwołanie od decyzji odmawiającej ponownego przeliczenia
emerytury sądy pierwszej i drugiej instancji powinny skontrolować w pierwszej
kolejności dopuszczalność przedmiotowego wniosku w świetle art. 114 ust. 1
ustawy emerytalnej, a w razie uznania spełnienia przez ubezpieczonego warunków
wynikających z tego przepisu - dokonać ustaleń w zakresie stanu faktycznego
sprawy, z uwzględnieniem przedłożonych przez wnioskodawcę nowych dowodów i
II UZ 47/26
4
okoliczności faktycznych i na tej podstawie ponownie ocenić roszczenia emerytalne
ubezpieczonego w świetle właściwych przepisów prawa materialnego. Znaczy to
tyle, że co do zasady „ponowne ustalenie prawa do świadczeń lub ich wysokości”
związane jest z koniecznością przeprowadzenia badania dwóch niezależnych od
siebie kwestii (dopuszczalności uruchomienia procedury z art. 114 ust. 1 ustawy
emerytalnej i weryfikacji nowych dowodów i nowych okoliczności faktycznych z
pozycji ich wpływu na dotychczasowe określenie prawa lub jego wysokości przez
organ rentowy). Dwoistość ta sprawia, że jeśli organ rentowy kontestuje tylko
przesłanki „wznowienia z art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej”, to sąd mający
odmienne zdanie może jedynie zmienić decyzję i stwierdzić, że zachodzą
przesłanki do zastosowania tego przepisu, nie może jednak badać, czy wskazane
przez stronę dowody lub okoliczności doprowadzą do odmiennej oceny prawa lub
jego wysokości. Staje się to jasne, jeśli weźmie się pod uwagę, że tej ostatniej
kwestii organ rentowy nie oceniał, a zatem aspekt ten nie był przedmiotem
zaskarżonej decyzji.
Jeżeli natomiast „okoliczność” warunkującą „ponowne ustalenie prawa lub
jego wysokości” w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej nie dotyczy
sfery faktów, a polega wyłącznie na konieczności uwzględnienia nowej
rzeczywistości prawnej, stwierdzonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, w takim
wypadku należy uznać, że przesłanka warunkująca ponowne przeliczenie
świadczenia jest oczywista (wydanie wyroku przez Trybunał Konstytucyjny jest
zdarzeniem istniejącym obiektywnie), a jej wpływ na ustalenie wysokości
świadczenia wymaga jedynie oceny prawnej. Ustawowym obowiązkiem organu
rentowego jest wydawanie decyzji odpowiadającej prawu. Powinność ta nie jest
realizowana, jeśli organ rentowy, zamiast zrealizować wyrok Trybunału
Konstytucyjnego, odmawia wznowienia postępowania. Wadliwość ta sprawia, że
aspekt kontrolny - przejawiający się w postulacie orzekania przez sąd ubezpieczeń
społecznych w granicach wytyczonych przez zaskarżoną decyzję – ustępuje
czynnikowi rozpoznawczemu, który skupia uwagę na określeniu sytuacji prawnej
ubezpieczonego. Nie może być bowiem tak, że ostatecznie wadliwość działania
organu rentowego stawia go względem odwołującego się w korzystniejszej sytuacji.
II UZ 47/26
5
W przypadku ponownego ustalenia prawa lub jego wysokości w trybie art.
114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego,
nie występuje stan, w którym organ rentowy odmawiając wznowienia postępowania
nie rozważa dowodów i okoliczności przedstawionych przez ubezpieczonego.
Dochodzi w tym wypadku do zatarcia dwoistości wpisanej w art. 114 ust. 1 ustawy
emerytalnej. Po pierwsze, jest pewne, że wydanie wyroku przez Trybunał
Konstytucyjny rzutującego na prawa ubezpieczonych samoistnie stanowi
„okoliczność” warunkującą wszczęcie procedury. Po drugie, ocena wpływu wyroku
Trybunału Konstytucyjnego na sytuację danego ubezpieczonego nie wymaga
przeprowadzenia dodatkowych czynności wyjaśniających. Organ rentowy
dysponuje wszystkimi danymi kreślącymi stan faktyczny, a sfera prawna również
jest dostępna. W tym stanie rzeczy nie zachodzi „niepewność ocenna”, organ
rentowy podejmując decyzję o odmowie wznowienia postępowania (odmowie
ponownego ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości) jednocześnie
weryfikuje sytuację prawną ubezpieczonego (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 22 kwietnia 2026 r., II UZ 52/26, Legalis nr 3962185).
Zdaniem Sądu Najwyższego, jeśli ubezpieczony domaga się przeliczenia
swojej emerytury w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego, a organ rentowy
odmawia wznowienia postępowania, to sąd ubezpieczeń społecznych, wobec
oczywistości spełnienia przesłanki z art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej,
umożliwiającej ponowne określenie prawa lub jego wysokości, ma obowiązek
merytorycznie ocenić sytuację prawną odwołującego (oddalić odwołanie albo
zmienić zaskarżoną decyzję, jeśli odwołanie jest trafne). Stanowisko to znajduje
odzwierciedlenie w orzecznictwie (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 7
lipca 2025 r., III AUa 123/25, LEX nr 4022790; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie
z 14 maja 2025 r., III AUa 200/25, LEX nr 3884324 czy wyrok Sądu Apelacyjnego w
Szczecinie z 30 kwietnia 2025 r., III AUa 489/24, LEX nr 3901817).
Dlatego Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art.
39815 § 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji.
DS.
II UZ 47/26
6
[a.ł]
