II UZ 21/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 8 października 2025 r.
SSN Bohdan Bieniek (przewodniczący)
SSN Dawid Miąsik (sprawozdawca)
SSN Piotr Prusinowski
w sprawie z odwołania P. Sp. z o.o. w B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Bydgoszczy
z udziałem O. H., V.V., O. K., K. D., R. K., Y. O.
o składki,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 8 października 2025 r.,
zażalenia odwołującej się Spółki na wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z dnia 7 listopada 2024 r., sygn. akt III AUa 1019/23, III AUz 381/23,
1. oddala zażalenie,
2. wniosek organu rentowego o zasądzenie kosztów
zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym
pozostawia do rozstrzygnięcia w orzeczeniu kończącym
postępowanie w sprawie.
Dawid Miąsik Bohdan Bieniek Piotr Prusinowski
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z 7 listopada 2024 r., III AUa 1019/23,
po rozpoznaniu apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w
Bydgoszczy (organ rentowy) uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 18
II UZ 21/25
2
maja 2023 r., VI 689/22 - uchylający decyzje organu rentowego z 10 marca 2022 r.
w przedmiocie ustalenia podstaw wymiaru i kwoty składek na obowiązkowe
ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne z tytułu wykonywania
pracy na podstawie dwóch umów zlecenia dla O. H., V. V., O. K., K. D., R. K. i Y. O.
u płatnika składek P. sp. z o.o. z siedzibą w B. (odwołująca się) i przekazujący
wymienione sprawy organowi rentowemu do ponownego rozpoznania - i przekazał
sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, pozostawiając temu
Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.
Sąd Apelacyjny nie podzielił zasadności rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego o
uchyleniu decyzji i przekazaniu spraw do ponownego rozpoznania przez organ
rentowy. Wydając takie orzeczenie, zdaniem Sądu drugiej instancji, Sąd pierwszej
instancji nie rozpoznał istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. Przedmiotem
postępowania była kwestia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia
społeczne. Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie zaistniały przesłanki do zastosowania
art. 47714 § 21 k.p.c. Zgodnie z treścią tego przepisu, jeżeli decyzja nakładająca na
ubezpieczonego zobowiązanie, ustalająca wymiar tego zobowiązania lub
obniżająca świadczenie, została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o
postępowaniu przed organem rentowym, sąd uchyla tę decyzję i przekazuje sprawę
do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że
przedmiotem zaskarżonej decyzji było określenie wysokości podstawy wymiaru
składek na ubezpieczenia społeczne. Decyzja tego rodzaju ma charakter
deklaratoryjny, a nie konstytutywny, zatem nie nastąpiło nałożenie na stronę
zobowiązania. Organ rentowy jedynie stwierdził wysokość istniejących z mocy
prawa należności składkowych. Nie jest to więc decyzja „nakładająca
zobowiązanie”, lecz stwierdzająca pewien stan odnośnie do prawidłowej wysokości
składek na ubezpieczenia społeczne. Odwołująca się nie jest podmiotem
ubiegającym się przed organem rentowym ustalenia sytuacji prawnej; zaskarżone
decyzje wydane zostały z urzędu. Płatnik składek – taki jak odwołująca się - w
prowadzonych przez organ rentowy z urzędu sprawach o objęcie ubezpieczeniem
społecznym i określenie wysokości podstawy wymiaru składek nie ma statusu
ubezpieczonego, a więc nie jest spełniona przesłanka podmiotowa stosowania art.
II UZ 21/25
3
47714 § 21 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z 20 września 2023 r., II UZ
35/23).
W ocenie Sądu Apelacyjnego doszło do nierozpoznania istoty sprawy,
ponieważ Sąd Okręgowy nie badał zasadności zaskarżonej decyzji, uznając, że
doszło do rażącego naruszenia przez organ rentowy przepisów o postępowaniu
przed tym organem. Naruszenie to miało polegać na niedopełnieniu obowiązku
przeprowadzenia postępowania dowodowego i wydaniu decyzji przedwcześnie, w
zasadzie bez jakiegokolwiek oparcia w materiale sprawy co do poszczególnych
ubezpieczonych. Sąd Okręgowy wyjaśnił, że „organ rentowy zwrócił się wprawdzie
do niektórych z ubezpieczonych o udzielenie wyjaśnień w sprawie, nie uzyskał
jednak znaczących odpowiedzi”. Sąd ten dodał, że „z uwagi na zakres materiału
dowodowego zgromadzonego przez ZUS, Sąd zobligowany byłby do
przeprowadzenia postępowania dowodowego w zasadzie od początku, w
zastępstwie organu rentowego” (k. 167 i 168 akt sprawy, s. 9 i 10 uzasadnienia
wyroku Sądu Okręgowego).
Sąd Apelacyjny stwierdził, że to Sąd Okręgowy - rozpoznając niniejszą
sprawę - powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe w zakresie
wynikającym z art. 227 k.p.c. w odniesieniu do przedmiotu zaskarżonych decyzji,
dokonać oceny dowodów i poczynić ustalenia co do faktów w sprawie, po czym
dokonać ich oceny prawnej w kontekście przedmiotu zaskarżonych decyzji.
Odwołująca się zaskarżyła powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego, wnosząc o
jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do
ponownego rozpoznania, a ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i
oddalenie apelacji organu rentowego oraz o obciążenie organu rentowego kosztami
zastępstwa procesowego poniesionymi przez odwołującej w niniejszym
postępowaniu według norm przepisanych. Zarzuciła naruszenie art. 386 § 4 k.p.c.
w zw. z art. 47714a k.p.c. przez uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania przy zniesieniu wyłącznie postępowania
sądowego, mimo iż nieważnością dotknięte było postępowanie administracyjne, a
zaskarżone decyzje nigdy nie zostały doręczone zainteresowanym.
W odpowiedzi na zażalenie organ rentowy wniósł o oddalenie zażalenia oraz
zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
II UZ 21/25
4
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie nie jest uzasadnione.
Kontrola zażalenia z art. 3941 § 11 k.p.c., dokonywana w ramach tego środka
powinna mieć charakter formalny, skupiający się na przesłankach uchylenia
orzeczenia sądu pierwszej instancji, bez wkraczania w kompetencje sądu in merito.
Zatem w postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia na orzeczenie o
uchyleniu wyroku sądu pierwszej instancji i przekazaniu sprawy do ponownego
rozpoznania na podstawie art. 386 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy poddaje kontroli
prawidłowość stwierdzenia nieważności postępowania przez sąd drugiej instancji.
Jeżeli przyczyną orzeczenia kasatoryjnego były przesłanki określone w art. 386 § 4
k.p.c., to Sąd Najwyższy bada, czy sąd drugiej instancji prawidłowo rozumiał
wskazane w tym przepisie przyczyny uzasadniające uchylenie orzeczenia sądu
pierwszej instancji i czy jego merytoryczne stanowisko uzasadniało taką ocenę
postępowania sądu pierwszej instancji. Innymi słowy, bada, czy rzeczywiście sąd
pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy albo czy rzeczywiście wydanie
wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.
Dokonywana kontrola ma przy tym charakter czysto procesowy, co oznacza, że
Sąd Najwyższy nie może wkraczać w merytoryczne kompetencje sądu drugiej
instancji rozpoznającego apelację. Zażalenie przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c.
nie jest bowiem środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy
orzeczenia.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 386 § 4 w
związku z art. 47714a k.p.c. przez nieuchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji i
poprzedzającej go decyzji organu rentowego oraz nieprzekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania bezpośrednio Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych,
należy zgodzić się z argumentami przedstawionymi przez Sąd Najwyższy w
postanowieniach z 1 kwietnia 2025 r., II UZ 59/24, z 20 maja 2025 r., II UZ 19/25
(niepublikowane), z 8 maja 2025 r., II UZ 20/25 (LEX nr 3883081)m wydanych w
analogicznych sprawach z odwołania płatnika składek.
II UZ 21/25
5
W postępowaniu sądowym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych
wady decyzji administracyjnych spowodowane naruszeniem przepisów
postępowania administracyjnego pozostają w zasadzie poza przedmiotem tego
postępowania. Zainteresowanie sądu ubezpieczeń społecznych ograniczone jest
do wad formalnych decyzji administracyjnej, które decyzję tę dyskwalifikują w
stopniu odbierającym jej cechy aktu administracyjnego jako przedmiotu odwołania.
Ze względu na szczególny, kasatoryjny charakter orzeczenia, należy uznać, że
możliwość przekazania sprawy organowi rentowemu w trybie art. 47714a k.p.c.
powinna być ograniczona do sytuacji wyjątkowych, gdy oprócz przesłanek z art.
386 § 2 lub 4 k.p.c., wystąpiły takie wady decyzji organu rentowego, których
naprawienie nie było możliwie w postępowaniu sądowym. Generalnie chodzi o
„przypadki skrajne” i „sytuacje wyjątkowe”, ale zarazem oczywiste, gdy organ
rentowy minął się z sednem sporu, istnieją istotne i obszerne braki w materiale
dowodowym itp. Sąd Najwyższy potwierdził taką wykładnię art. 47714 § 21 k.p.c. w
uchwale z 21 czerwca 2023 r., III UZP 5/23 (LEX nr 3571900).
Ponadto, art. 47714a k.p.c. nie obejmuje swym zakresem podmiotu takiego,
jak odwołująca się, ponieważ nie ma ona statusu ubezpieczonego. Rozstrzygnięcie
Sądu Apelacyjnego o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy do
ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu odpowiada zatem prawu.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
[a.ł]
