II USKP 475/26

II USKP 475/26 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 czerwca 2026 r. SSN Dawid Miąsik (przewodniczący) SSN Bohdan Bieniek (sprawozdawca) SSN Piotr Prusinowski Protokolant Jolanta Major w sprawie z odwołania E. L. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Kielcach o podleganie ubezpieczeniom społecznym, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 16 czerwca 2026 r., skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 9 października 2024 r., sygn. akt III AUa 2602/20, uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. Bohdan Bieniek Dawid Miąsik Piotr Prusinowski UZASADNIENIE II USKP 475/26 2 Sąd Okręgowy w Kielcach, wyrokiem z dnia 29 lipca 2020 r., oddalił odwołanie E. L. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Kielcach z dnia 1 lutego 2019 r., stwierdzającej, że odwołująca się nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą od 17 kwietnia 2016 r. W sprawie ustalano, że ubezpieczona rozpoczęła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej od 26 maja 2008 r. W okresie 2016 r. - 2018 r. korzystała z zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego, przy czym ubezpieczona nie osiągała z tytułu działalności gospodarczej żadnych dochodów. Do aktywności zawodowej wróciła w styczniu 2019 r. Sąd Okręgowy uznał odwołanie za niezasadne. Wskazał na zasadę równego traktowania ubezpieczonych wyrażoną w art. 2a ust. 1-2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 199, dalej jako ustawa systemowa) oraz art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 4 tej ustawy oraz odwołał się do art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1480) i podniósł, że dla zakwalifikowania danej aktywności jako działalności gospodarczej, konieczne jest jej prowadzenie w sposób ciągły i zorganizowany, w celu osiągania stałych dochodów. Wszystkie te przesłanki muszą zostać spełnione kumulatywnie. W sprawie odwołująca się podnosiła, że w spornym okresie, z uwagi na stan zdrowia, początkowo swój a następnie jej dziecka, nie zajmowała się prowadzeniem działalności gospodarczej, niemniej przez cały ten okres miała plany wznowienia swojej aktywności zawodowej. Zdaniem Sądu, determinujący dla rozstrzygnięcia omawianej kwestii, jest związek czasowy między podjęciem ewentualnych czynności przygotowawczych, związanych z powrotem do pracy, a faktycznym rozpoczęciem działalności. W okolicznościach sprawy takiego związku nie było. Dalej Sąd wskazał, że wysoką podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczona zadeklarowała w 2014 r., a nie od razu po rozpoczęciu działalności gospodarczej, przy czym od 2014 r. rozpoczęła się jej absencja. Rozpoczęcie działalności gospodarczej powinno być działaniem konsekwentnym i przemyślanym pod względem organizacyjnym, technicznym, ekonomicznym, finansowym, marketingowym, handlowym itd. Działania podjęte przez odwołującą się II USKP 475/26 3 w spornym okresie tym warunkom nie odpowiadały, gdyż nie wykonywała ona żadnych czynności świadczących o faktycznym, rzeczywistym wykonywaniu w sposób ciągły i zorganizowany działalności gospodarczej. Nie zgłosiła też zawieszenia ani zakończenia prowadzenia działalności. Ostatecznie w spornym okresie nie uczestniczyła w obrocie gospodarczym. Skoro odwołująca się od dnia 17 kwietnia 2016 r. faktycznie nie wykonywała działalności gospodarczej i nie podjęła czynności przygotowawczych, Sąd Okręgowy uznał, że nie ma podstaw do objęcia jej w tym czasie obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi oraz dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Sąd Apelacyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 9 października 2024 r., oddalił apelację odwołującej się W ocenie Sądu Apelacyjnego, do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, mimo jej rozpoczęcia w 2008 r., odwołująca się została zgłoszona dopiero od 11 marca 2012 r. Od kwietnia 2014 r. do czerwca 2014 r. odwołująca się zadeklarowała podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości 9.365 zł. Natomiast już od 2 lipca 2014 r. rozpoczęła korzystanie z zasiłków z ubezpieczenia chorobowego, które pobierała niemal nieprzerwanie (przerwy w pobieraniu zasiłków: od 1 do 4 grudnia 2015 r., 17 kwietnia 2016 r., 13 lipca 2016 r., od 2 do 5 marca 2018 r., 12 marca 2018 r., 25 i 26 marca 2018 r., 11 kwietnia 2018 r., od 21 do 24 kwietnia 2018 r. i od 1 do 11 września 2018 r.) do 23 października 2018 r., czyli przez 4 lata i 4 miesiące. Z pierwszego zasiłku macierzyńskiego korzystała przy tym od 3 listopada 2014 r. do 1 listopada 2015 r., a już od następnego dnia (2 listopada 2015 r.) przebywała na zasiłku opiekuńczym i tak naprzemiennie z zasiłkiem chorobowym do następnego zasiłku macierzyńskiego od 3 marca 2017 r., a po jego wykorzystaniu na kolejnych zasiłkach chorobowym lub opiekuńczym właśnie do 23 października 2018 r. Za okresy od 24 października 2018 r. do 26 października 2018 r. i od 29 października 2018 r. do 2 listopada 2018 r. zgłosiła roszczenie o wypłatę zasiłku opiekuńczego. Sąd odwoławczy wskazał, że w sytuacji określonej w art. 9 ust. 1c ustawy systemowej z mocy prawa ustaje tytuł podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, gdyż nie jest wówczas możliwe podleganie z racji prowadzonej działalności pozarolniczej obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. II USKP 475/26 4 Przystąpienie do ubezpieczenia chorobowego staje się możliwe po wyczerpaniu zasiłku macierzyńskiego, kiedy ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności staje się obowiązkowe (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2019 r, III UZP 2/19, OSNP 2020/1/80). Do tego natomiast, aby po zaprzestaniu pobierania zasiłku macierzyńskiego powstał obowiązek podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, a w konsekwencji możliwość podlegania dobrowolnie z tego tytułu ubezpieczeniu chorobowemu, konieczne jest podjęcie na nowo takiej działalności. Sąd Apelacyjny podkreślił, że o braku zamiaru dalszego, ciągłego prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej świadczyła długotrwała niezdolność do jej wykonywania przez skarżącą, skoro po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego w dniu 1 listopada 2015 r. od razu rozpoczęła korzystanie z zasiłku opiekuńczego, a następnie przebywała naprzemiennie na zasiłkach z ubezpieczenia chorobowego przez kolejne 3 lata - w zasadzie nieprzerwanie, gdyż przerwy między zasiłkami wynosiły najczęściej 1 dzień, zaś w sumie nie przekroczyły 1 miesiąca. Trudno zatem przyjmować, że zgłaszając się od 2 listopada 2015 r., po pierwszym urlopie macierzyńskim, do ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej miała ona zamiar faktycznego podjęcia na nowo i kontynuowania rozpoczętej w 2008 r. działalności gospodarczej. Skargę kasacyjną wywiódł pełnomocnik odwołującej się, zaskarżając wyrok Sądu Apelacyjnego w całości. W podstawach skargi wskazał na naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie: (-) art. 13 ust. 4 ustawy systemowej w związku z art. 17 ust. 1 i art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 854, dalej jako ustawa zasiłkowa), przez błędną wykładnię i przyjęcie, że od 17 kwietnia 2016 r., to jest od niedzieli (a nawet już od 2 listopada 2015 r. czyli od razu po zakończeniu pobieraniu zasiłku macierzyńskiego), ubezpieczona nie miała zamiaru prowadzić działalności gospodarczej a zatem nie podlega pod ubezpieczenia społeczne; (-) art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej w związku z art. 3 Prawa przedsiębiorców przez ich błędną wykładnię prowadzącą do wadliwego uznania, że działalność ubezpieczonej nie II USKP 475/26 5 miała charakteru zarobkowego, gdyż w okresie pobierania niemal nieprzerwanie zasiłków ubezpieczona nie wykazywała przychodu w sytuacji gdy nawet uzyskiwanie straty z tytułu działalności gospodarczej w żaden sposób nie zwalnia z obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, co oznacza, że fakt czasowego nieosiągania przychodu nie niweczy obowiązku podlegania ubezpieczeniu, albowiem istotą działalności gospodarczej jest to, że jest prowadzona na rachunek i na ryzyko przedsiębiorcy. Mając powyższe na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie odwołania ubezpieczonej od decyzji organu rentowego w całości i zmianę decyzji organu rentowego przez ustalenie, że ubezpieczona podlega obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 17 kwietnia 2016 r. do nadal oraz o zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kosztów dotychczasowego postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego za postępowanie przed Sądem pierwszej i drugiej instancji oraz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie z uwagi na trafność podniesionych zarzutów naruszenia prawa materialnego. Stosownie do art. 39813 § 1 i § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (jej podstaw) i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania (bądź jeżeli taki zarzut okaże się niezasadny). Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym emerytalnemu i rentowym reguluje art. 6 ustawy systemowej. Stanowi on, że obowiązkowo wymienionym ubezpieczeniom podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz są osobami z nimi współpracującymi (art. 6 ust. 1 pkt 5). Z kolei z mocy art. 11 ust. 2 i art. 12 ust. 1 ustawy systemowej, osoby prowadzące pozarolniczą działalność w rozumieniu art. 8 II USKP 475/26 6 ust. 6 podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu, a na ich wniosek - także dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy systemowej, obowiązek podlegania osób prowadzących pozarolniczą działalność ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu trwa od dnia rozpoczęcia wykonywania tej działalności do dnia zaprzestania wykonywania jej, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, zaś stosownie do art. 14 ust. 1 i 2 ustawy systemowej, objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym i ustanie tego ubezpieczenia następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie ubezpieczeniem i o wyłączenie z tego ubezpieczenia, nie wcześniej jednak niż od dnia złożenia wniosku tej treści. Określenie czasowych granic podlegania tej kategorii podmiotów obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym dokonane zostało przez ustawodawcę w sposób formalny, wyznacza je bowiem rozpoczęcie i zaprzestanie wykonywania działalności. Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie wyjaśnił, że w polskim porządku prawnym nie ma regulacji prawnej przesądzającej wprost, że niezdolność do pracy, a tym bardziej długotrwała, osoby prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą jest równoznaczna z jej zaprzestaniem (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2024 r., III USKP 34/23, LEX nr 3703557). Jak dotąd orzecznictwo Sądu Najwyższego dość jednoznacznie i zasadniczo ujmowało ciągłość działalności gospodarczej, uznając, że nie każda przerwa w jej wykonywaniu stanowi uzasadnienie dla wyłączenia z obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu tej działalności (por. wyroki: z dnia 11 stycznia 2005 r., I UK 105/04, OSNP 2005 Nr 13, poz. 198; z dnia 30 listopada 2005 r., I UK 95/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 311; z dnia 16 maja 2006 r., I UK 289/05, OSNP 2007 nr 11-12, poz. 168; z dnia 9 czerwca 2006 r., III UK 38/06, LEX nr 957423; z dnia 27 czerwca 2006 r., I UK 340/05, LEX nr 376431; z dnia 19 marca 2007 r., III UK 133/06, OSNP 2008 nr 7-8, poz. 114; z dnia 14 września 2007 r., III UK 35/07, LEX nr 483284; z dnia 4 stycznia 2008 r., I UK 208/07, LEX nr 442841 i z dnia 4 kwietnia 2008 r., I UK 293/07, Monitor Prawa Pracy 2008 nr 9, s. 495). Przyjmuje się także, że niewykonywanie działalności gospodarczej w okresie oczekiwania na kolejne zamówienie lub w czasie poszukiwania takiego zamówienia, II USKP 475/26 7 nie oznacza zaprzestania prowadzenia takiej działalności i nie powoduje uchylenia obowiązku ubezpieczenia społecznego (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2003 r., II UK 111/03, Monitor Prawa Pracy 2004 nr 7, s. 16). Przedsiębiorca rozpoczynający działalność powinien liczyć się bowiem z ryzykiem gospodarczym obejmującym okresy faktycznego przestoju w jej wykonywaniu, czy to z powodu braku płynności finansowej, czy z powodu choroby lub braku zamówień (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 15 marca 2007 r., I UK 300/06, LEX nr 338807; z dnia 16 maja 2006 r., I UK 289/05, OSNP 2007 nr 11 - 12, poz. 168 i z dnia 30 listopada 2005 r., I UK 95/05, OSNP 2006 nr 19 - 20, poz. 311). Także w wyroku z dnia 13 września 2016 r., I UK 455/15 (LEX nr 2122404). Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że stopień natężenia aktywności osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą może być różny. Zarazem jednak Sąd Najwyższy podkreślił wagę faktycznego prowadzenia tej działalności, zauważając, że "prowadzenie działalności gospodarczej o tyle stanowi tytuł podlegania ubezpieczeniom, o ile faktycznie ubezpieczony działalność tę wykonuje" (zob. też przywołane wyżej wyroki z dnia 5 października 2017 r., I UK 395/16, LEX nr 2400313 oraz wyrok z 30 października 2018 r., I UK 277/17, LEX nr 2570510). Nie stanowi działalności gospodarczej działalność wykonywana okresowo i sporadycznie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 1991 r., II SA 898/90, ONSA 1992 nr 3-4, poz. 58 oraz z dnia 17 września 1997 r., II SA/Wa 1089/96, Pr. Gosp. 1998 nr 1, s. 32), a także jeśli nie jest ona prowadzona w celu osiągnięcia dochodu (zarobku) rozumianego jako nadwyżka przychodów nad poniesionymi kosztami. Istotą działalności gospodarczej jest jej prowadzenie w sposób ciągły i zorganizowany, na własny rachunek i ryzyko przedsiębiorcy. Działalność taka nie może mieć charakteru przypadkowego, a zatem nieuprawnione jest twierdzenie, że wykonywana jest wyłącznie wówczas, gdy przedsiębiorca świadczy konkretną usługę. Prowadzenie działalności gospodarczej polega bowiem tak na stworzeniu odpowiednich warunków do jej wykonywania, składaniu ofert, oczekiwaniu na zamówienie, jak i na faktycznym wykonywaniu zleconej pracy (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 27 stycznia 2021 r., II USKP 5/21, LEX nr 3119601 i z 11 lutego 2021 r., II USKP 21/21, LEX nr 3119631). II USKP 475/26 8 Faktyczne wykonywanie działalności gospodarczej musi być także oceniane w kontekście przesłanki zorganizowanego charakteru działalności gospodarczej. W tym kontekście należy wskazać, że zorganizowanie działalności gospodarczej w płaszczyźnie materialnej odbywa się na przykład przez: zapewnienie kapitału, lokalu, środków biurowych, maszyn, sprzętu, technologii, zatrudnienie pracowników, przedsięwzięcie działań o charakterze marketingowym (informacja, reklama) oraz przez podejmowanie działań zmierzających do uzyskania i utrzymania wymaganych kwalifikacji niezbędnych ze względu na rodzaj wykonywanej działalności (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 lutego 2016 r., I UK 65/15, LEX nr 2118451; z dnia 16 lutego 2016 r., I UK 77/15, LEX nr 2000382 i wyrok z dnia 21 kwietnia 2021 r., II USKP 43/21, OSNP 2022 Nr 9, poz. 89). Natomiast ocena, czy w okolicznościach konkretnej sprawy działalność gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana należy zasadniczo do sfery ustaleń faktycznych (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 5 października 2017 r., I UK 395/16; z dnia 10 maja 2017 r., I UK 184/16, LEX nr 2305920; z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 240/09, LEX nr 585723 i z dnia 21 kwietnia 2021 r., II USKP/43/21), ale zawsze musi ona obejmować całokształt okoliczności sprawy świadczących o tym (bądź nie), że podjęta działalność charakteryzowała się zorganizowaniem, ciągłością i nastawiona była na cel zarobowy, które mogą przesądzić o kwalifikacji prawnej. W swoim niedawnym orzecznictwie Sąd Najwyższy (zob. przykładowo wyroki: z dnia 9 czerwca 2021 r., II USKP 62/21, OSNP 2022 Nr 3, poz. 31; z 13 lipca 2022 r., II USKP 203/21, OSNP 2023 Nr 4, poz. 48) zaznaczył wyraźnie, że nie ma uzasadnienia normatywnego postrzeganie stanu niezdolności do pracy osoby prowadzącej działalność gospodarczą jako przyczyny niepodlegania ubezpieczeniom społecznym w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 6 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 12. ust. 1 i art. 13 pkt 4 ustawy systemowej. W wyrokach tych zwraca się też uwagę na swoisty paradoks - z jednej strony, aby podlegać ubezpieczeniom społecznym, w myśl stanowiska organu rentowego, w okresie niezdolności do pracy należy dokonywać czynności zarobkowych, z drugiej jednak, zachowanie to można zakwalifikować jako pracę zarobkową w rozumieniu art. 17 ustawy zasiłkowej; w szczególności w sprawie II USKP 203/21 zauważono, że prawdopodobnym, zasadniczym motywem zanegowania podlegania odwołującej się ubezpieczeniom II USKP 475/26 9 społecznym było długotrwałe korzystanie przez nią ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego i macierzyńskiego, a dodatkowo ich wysokość, co sprawiło, że bilans składek i wypłat świadczeń wypadł niekorzystnie dla organu rentowego. Uznano jednak, że to stanowisko, choć w ujęciu słusznościowym może wydawać się prawidłowe, kłóci się jednak z obowiązującym prawem. Po pierwsze, przedmiotem postępowania w podobnych sprawach jest podleganie ubezpieczeniom społecznym, a nie podstawa wymiaru zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego (i ich wysokość). Z tej perspektywy nie są nośne argumenty nawiązujące do długości korzystania ze świadczeń chorobowych, nie mają również znaczenia racje wywodzone z wysokości tych świadczeń. Po drugie, prawo ubezpieczeń społecznych nie zostało zbudowane na zasadzie równości między "wkładem własnym" ubezpieczonego a wypłacanymi mu świadczeniami. Relacja między należną składką a świadczeniem kształtowana jest ryzykiem ubezpieczeniowym, a ono w jednostkowych przypadkach będzie kreślić odmienne zależności (niskie wpłaty z tytułu składek, wysokie świadczenia z ubezpieczenia chorobowego). Poza tym należy uwzględnić czynnik temporalny, który "bilans zysków i strat" między ubezpieczonym a organem rentowym nakazuje oceniać w perspektywie wielu lat podlegania ubezpieczeniom społecznym. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy zauważyć, że nie ulega wątpliwości, że odwołująca się podjęła w 2008 r. działalność gospodarczą, a ona miała zarobkowy charakter i była prowadzona w sposób ciągły i zorganizowany. Jednocześnie skarżąca – wobec zbiegu tytułów do ubezpieczenia – podlegała pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu (np. w Idea Banku 2011 r.). Jedyną okolicznością, którą przemawia, w świetle argumentacji organu rentowego, podzielonej przez orzekające w sprawie Sądy, za uznaniem, że działalność ta została zaprzestana jest fakt, że odwołująca się przystąpiła do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego dopiero w marcu 2012 r., a w kwietniu 2014 r., zadeklarowała podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości 9.365 zł. Następnie, od dnia 2 lipca 2014 r., rozpoczęła korzystanie z zasiłków z ubezpieczenia chorobowego, a po okresie korzystania z uprawnień związanych z macierzyństwem, pozostawała długotrwale niezdolna do pracy z uwagi II USKP 475/26 10 na choroby po czym korzystała z kolejnego zasiłku macierzyńskiego i następującego po nim zasiłku opiekuńczego. Innymi słowy, uzasadnieniem do przyjęcia tezy o braku zamiaru dalszego, ciągłego prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, był fakt korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego w razie choroby lub macierzyństwa. To jednak za mało, aby uznać, że odwołująca się zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Jak wskazał Sąd drugiej instancji, przerwy pomiędzy kolejnymi okresami korzystania ze świadczeń u ubezpieczonej trwały najczęściej jeden, zaś w sumie nie przekroczyły miesiąca, co oznaczało, że odwołująca się nie miała możliwości podjęcia jakiekolwiek działań w ramach swojej działalności gospodarczej, jednocześnie nie narażając się na zarzut, że prowadzi działalność gospodarczą w okresach niezdolności do pracy. Ciężko nie odnieść wrażenia, że organ rentowy, stawiając takie oczekiwanie ubezpieczonym, zastawia pewnego rodzaju pułapkę na nich; z jednej strony sugeruje, podejmowanie czynności świadczących o prowadzeniu działalności gospodarczej w okresie niezdolności do pracy, z drugiej zaś strony, ma pełną świadomość, że będą oni wówczas zobowiązani do zwrotu świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. W tej sytuacji należało podzielić zarzuty skargi kasacyjnej. Przy dokonywaniu interpretacji wskazanych przepisów nie wolno pominąć treści konstytucyjnych, a mianowicie art. 71 Konstytucji RP, który ma na celu ochronę rodziny, macierzyństwa i rodzicielstwa, i który stanowi on uzupełnienie i rozwinięcie zasady ustrojowej wyrażonej w art. 18 Konstytucji RP i w świetle tego przepisu powinien być interpretowany. Ochrona macierzyństwa rozpoczyna się z chwilą poczęcia dziecka, bowiem przepis ten beneficjentem prawa do szczególnej pomocy czyni matkę realną. Ustawodawca może zatem „przyjmować zróżnicowane mechanizmy i rozwiązania dostosowane do zmieniającej się sytuacji demograficznej, społecznej czy ekonomicznej” (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 lipca 2012 r., P 59/11, OTK-A 2012, nr 7, poz. 76.). Każdorazowo jest jednak zobowiązany do zachowania istotnego minimum praw przyznanych matce w art. 71 ust. 2 Konstytucji RP. Oznacza to, że powinien zapewnić jej pomoc ze strony władz publicznych, mając na uwadze to, że powinna to być realna pomoc o charakterze szczególnym. W tym kontekście należy podkreślić funkcję, jaką właśnie spełnia II USKP 475/26 11 zasiłek macierzyński (realizacja zadań państwa z zakresu wspierania rodzin z dziećmi, w tym faktycznych, niepełnych, zastępczych i adopcyjnych) oraz wartości, jakie chroni (rodzicielstwo we wszystkich jego przejawach). Z uwagi na funkcję zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz praktykę gospodarczą (wykonywanie działalności jednoosobowo) należy uznać, że jeżeli okresowe wstrzymanie działalności wynika z niezdolności do pracy (zasiłku chorobowego albo macierzyńskiego), to z punktu widzenia prawa ubezpieczeń społecznych w dalszym ciągu istnieje tytuł do podlegania tym ubezpieczeniom. Okres niezdolności do pracy z powodu choroby osoby prowadzącej pozarolniczą działalność jest bez wątpienia okresem przerwy w faktycznym wykonywaniu tej działalności, w czasie której osoba objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym może otrzymać zasiłek chorobowy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 2024 r., II USKP 89/23, LEX nr 3748680). Inaczej rzecz ujmując, przerwa w prowadzeniu pozarolniczej działalności spowodowana stanem zdrowia (chorobą) nie może być traktowana na równi z zaprzestaniem wykonywania tej działalności (co do zasady). Ten aspekt umknął uwadze Sądu drugiej instancji, czyniąc zasadnym stanowisko wyrażone w skardze kasacyjnej. Oczywiście oś sporu wyznacza zaskarżona decyzja, a ona obejmuje swym zakresem kwestię podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Wysokość zadeklarowanej podstawy nie stanowi sama w sobie podstawy do wyłączenia z ubezpieczenia społecznego z uwagi na brak podstaw do zadeklarowanego tytułu ubezpieczenia, choć może być elementem składkowym tak dalece idącego wniosku. Zatem raz jeszcze należy podkreślić, że o ile pozwany nie przeczył podjęciu i prowadzeniu działalności przez kilka lat (od 2008 r.), o tyle w przypadku wystąpienia ryzyka socjalnego (macierzyństwo) zanegował (po kilku latach) profesjonalne prowadzenie działalności gospodarczej. Taki model postępowania nie zasługuje na ochronę, gdy impulsem do wyłączenia z ubezpieczenia społecznego ma być realizacja ryzyk socjalnych i potencjalnych przerw w prowadzeniu działalności, skoro one – na tym etapie - stanowią naturalną konsekwencję macierzyństwa. Ma to znaczenie w przypadku, gdy dana działalność jest jednoosobowa, a zgromadzony materiał dowodowy nie ujawnia zjawiska „wyprzedaży” składników tej działalności, likwidacji siedziby, rozwiązywania dotychczasowych kontaktów zawodowych. II USKP 475/26 12 Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy zgodnie z art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku. AGM [a.ł] Bohdan Bieniek Dawid Miąsik Piotr Prusinowski