II USKP 18/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 20 maja 2025 r.
SSN Piotr Prusinowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Halina Kiryło
SSN Krzysztof Staryk
w sprawie z odwołania J.O.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Toruniu
o obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 20 maja 2025 r.,
skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z dnia 5 lipca 2023 r., sygn. akt III AUa 396/21,
I. oddala skargę kasacyjną;
II. zasądza od odwołującego się na rzecz organu rentowego 240
zł (dwieście czterdzieści) z odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem
zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Halina Kiryło Piotr Prusinowski Krzysztof Staryk
UZASADNIENIE
II USKP 18/25
2
Sąd Apelacyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 5 lipca 2023 r., oddalił apelację
J.O. (odwołujący się, ubezpieczony), wniesioną od wyroku Sądu Okręgowego w
Toruniu z dnia 20 stycznia 2021 r., w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń
Społecznych Oddziałowi w Toruniu (organ rentowy), w przedmiocie obowiązku
opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne.
Postępowanie zostało zainicjowane decyzją organu rentowego z dnia 11
października 2019 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13
października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z
2019 r., poz. 300, ze zm. – dalej jako ustawa systemowa) oraz art. 81 ust. 2 i art. 82
ust. 3 i 5 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej
finansowanych ze środków publicznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 1373,
ze zm. – dalej jako ustawa zdrowotna), w której stwierdzono, że J.O. jako osoba
prowadzącą pozarolniczą działalność ma obowiązek opłacania składek na
ubezpieczenie zdrowotne:
- od 7/2010 do 9/2010 z dwóch źródeł przychodów uzyskiwanych z
następujących rodzajów działalności: działalności gospodarczej prowadzonej w
formie jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz działalności
prowadzonej w formie spółki komandytowej;
- za 5/2012 z dwóch źródeł przychodów uzyskiwanych z następujących
rodzajów działalności: działalności prowadzonej w formie dwóch spółek
komandytowych,
- od 6/2012 do 8/2012 z trzech źródeł przychodów uzyskiwanych z
następujących rodzajów działalności: działalności prowadzonej w formie dwóch
spółek komandytowych oraz działalności gospodarczej prowadzonej w formie
jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,
- od 9/2012 do 11/2012 z dwóch źródeł przychodów uzyskiwanych z
następujących rodzajów działalności: działalności prowadzonej w formie spółki
komandytowej oraz działalności gospodarczej prowadzonej w formie jednoosobowej
spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,
- od 12/2012 do 05/2013 z trzech źródeł przychodów uzyskiwanych z
następujących rodzajów działalności: działalności prowadzonej w formie spółki
II USKP 18/25
3
komandytowej oraz działalności gospodarczej prowadzonej w formie dwóch
jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością,
- za 6/2013 z pięciu źródeł przychodów uzyskiwanych z następujących
rodzajów działalności: działalności prowadzonej w formie spółki komandytowej oraz
działalności gospodarczej prowadzonej w formie czterech jednoosobowych spółek z
ograniczoną odpowiedzialnością,
- od 7/2013 z trzech źródeł przychodów uzyskiwanych z następujących
rodzajów działalności: działalności prowadzonej w formie spółki komandytowej oraz
działalności gospodarczej prowadzonej w formie dwóch jednoosobowych spółek z
ograniczoną odpowiedzialnością.
Kolejna decyzją z dnia 22 kwietnia 2020 r. organ rentowy kierując się tymi
samymi podstawami prawnymi zmienił w części decyzję z dnia 11 października
2019 r. i stwierdził, że J.O. jako osoba prowadząca pozarolnicza działalność
gospodarczą ma obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne za
miesiące od 7/2013 do 6/2019 z trzech źródeł przychodów uzyskiwanych z
następujących rodzajów działalności: działalności prowadzonej w formie spółki
komandytowej oraz działalności gospodarczej prowadzonej w formie dwóch
jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością.
W ocenie ubezpieczonego powinien on w spornym okresie opłacać składki na
ubezpieczenie zdrowotne z jednego źródła przychodów: do 31 sierpnia 2012 r. z
Kancelarii N. i Wspólnicy Spółka Komandytowa, a od 1 września 2012 r. z Kancelarii
O. Spółka Komandytowa. Wskazał, że choć niektóre ze spółek z ograniczoną
odpowiedzialnością w pewnych okresach uzyskiwały przychody, to jednak przynosiły
straty, a zatem nie można uznać, że przychód uzyskiwał ubezpieczony osobiście.
Sąd Okręgowy w Toruniu wyrokiem z dnia 20 stycznia 2021 r. zmienił
zaskarżone decyzje i stwierdził, że ubezpieczony, jako osoba prowadząca
pozarolniczą działalność, ma obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie
zdrowotne:
- za miesiące od lipca 2010 r. do września 2010 r. z jednego źródła
przychodów, uzyskiwanych z działalności prowadzonej w formie spółki
komandytowej,
II USKP 18/25
4
- za miesiące od maja 2012 r. do stycznia 2013 r. z jednego źródła przychodów,
uzyskiwanych z działalności prowadzonej w formie spółki komandytowej,
- za miesiące od lutego 2013 r. do czerwca 2019 r. z dwóch źródeł przychodów,
uzyskiwanych z działalności prowadzonej w formie spółki komandytowej oraz w
formie jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (pkt I);
Sąd pierwszej instancji oddalił odwołania w pozostałej części (pkt II) i zniósł
wzajemnie koszty procesu między stronami (pkt III).
Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia były bezsporne ustalenia faktyczne.
Odwołujący się, urodzony w dniu […] 1969 r., od dnia 15 grudnia 1999 r. jest wpisany
na listę radców prawnych, a od dnia 11 stycznia 2005 r. na listę doradców
podatkowych. W okresie od dnia 30 sierpnia 2002 r. do dnia 31 sierpnia 2012 r. był
wspólnikiem spółki Kancelaria Radców Prawnych i Adwokatów N. i Wspólnicy Spółka
Jawna, przekształconej następnie w spółkę Kancelaria Radców Prawnych i
Adwokatów N. i Wspólnicy Spółka Komandytowa i z tego tytułu opłacał składki na
ubezpieczenia społeczne. Od dnia 10 maja 2012 r. jest wspólnikiem spółki Kancelarii
O. Spółka Komandytowa. Do końca sierpnia 2012 r. Spółka nie uzyskiwała żadnych
przychodów i nie ponosiła żadnych kosztów. Ubezpieczony zgłosił się do
ubezpieczeń społecznych z tego tytułu od dnia 1 września 2012 r. i od tej daty opłaca
składki.
Ubezpieczony od dnia 25 czerwca 2012 r. jest wspólnikiem jednoosobowej
spółki F. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, która od dnia 15 marca 2019 r.
występuje pod nazwą W. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. J.O. założył tę
spółkę na żądanie I.P., który chciał otworzyć hotel - strony ustnie zawarły umowę
powiernictwa. Ostatecznie nie udało się uzyskać zezwolenia na budowę hotelu,
dlatego I.P. zrezygnował z tego pomysłu i w 2018 r. oznajmił ubezpieczonemu, że
nie zamierza wykorzystywać spółki. Wówczas ubezpieczony podjął działalność w
ramach spółki. W latach 2012-2017 spółka nie generowała żadnych przychodów. W
okresie luty - grudzień 2018 r. uzyskała przychody w kwocie 208.148,45 zł. W
kolejnych latach spółka w dalszym ciągu prowadziła działalność i generowała
przychody. Była faktycznie prowadzona przez partnerkę życiową ubezpieczonego.
Przez cały okres swego aktywnego działania generowała straty. Spółka była
zarejestrowana jako płatnik składek na ubezpieczenia społeczne od dnia 1 lutego
II USKP 18/25
5
2018 r. W dniu 11 czerwca 2019 r. ubezpieczony zbył 80% udziałów na rzecz P. A.
(80 udziałów) i w 2020 r. 10% na rzecz I.K. (10 udziałów).
Odwołujący się od dnia 14 grudnia 2012 r. do czerwca 2019 r. był wspólnikiem
jednoosobowej spółki P. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Spółka była
zarejestrowana jako płatnik składek na ubezpieczenia społeczne od dnia 1 marca
2013 r. do dnia 1 lutego 2018 r. W 2012 r. nie wygenerowała żadnych przychodów.
W 2013 r. (w okresie od 1 lutego 2013 r. do 31 grudnia 2013 r.) uzyskała przychody
w kwocie 32.607,56 zł i w kolejnych latach regularnie przynosiła przychody do
stycznia 2018 r., kiedy to uzyskała ostatni przychód (w okresie, gdy ubezpieczony
był jej jedynym wspólnikiem) w kwocie 22.288 zł. Spółka ta była faktycznie
prowadzona przez partnerkę życiową ubezpieczonego. Przez cały okres swego
aktywnego działania generowała straty. W dniu 12 czerwca 2019 r. ubezpieczony
zbył 80% udziałów na rzecz P.A. (80 udziałów).
Sąd pierwszej instancji powołał się na art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy
zdrowotnej. Zgodnie z jego treścią obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego
podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub
ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność
pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które
zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o
swobodzie działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 69 ust. 1 wymienionej ustawy,
obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1
lit. c powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach
społecznych. Mając na uwadze wskazane regulacje, Sąd Okręgowy przywołał
również art. 13 pkt 4 i art. 8 ust. 6 ustawy systemowej. Zaznaczył, że zgodnie z art. 82
ust. 2 ustawy zdrowotnej w przypadku, gdy w ramach jednego z tytułów do objęcia
obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego wymienionych w art. 66 ust. 1 (czyli także
z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej) ubezpieczony uzyskuje więcej niż
jeden przychód, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana od każdego z
uzyskanych przychodów odrębnie. W ust. 3 tego artykułu stwierdzono, że jeżeli
ubezpieczony prowadzący działalność pozarolniczą uzyskuje przychody z więcej niż
jednego z rodzajów działalności określonych w ust. 5, składka na ubezpieczenie
zdrowotne jest opłacana odrębnie od każdego rodzaju działalności. W ust. 4 tego
II USKP 18/25
6
artykułu podkreślono natomiast, że jeżeli ubezpieczony prowadzący działalność
pozarolniczą uzyskuje przychody z więcej niż z jednej spółki w ramach tego samego
rodzaju działalności określonych w ust. 5 pkt 1-5, składka na ubezpieczenie
zdrowotne jest opłacana odrębnie od każdej prowadzonej spółki.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, z przywołanej regulacji wynika, że
ubezpieczony uzyskujący przychody z różnych źródeł miał obowiązek odprowadzać
składkę obliczoną od każdego z tych źródeł, czyli od każdej działalności
gospodarczej prowadzonej w odrębnej formie wyróżnionej w art. 82 ust. 5 ustawy
zdrowotnej i to niezależnie od tego, czy przedmioty tych działalności pokrywają się.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że spór między stronami sprowadzał się do
kilku kwestii. Przede wszystkim ubezpieczony podważał swój obowiązek opłacania
składek na ubezpieczenie zdrowotne w okresie trwania umów powiernictwa z tytułu
statusu wspólnika jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz w
okresie przed rozpoczęciem działalności spółki Kancelarii O. Spółka Komandytowa
z tytułu udziału w tej spółce. W tej kwestii, według stanowiska organu rentowego, w
przypadku jednoosobowego wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i
spółki komandytowej o obowiązku ubezpieczenia i jego ustaniu decyduje samo
uzyskanie i utrata statusu wspólnika spółki, a nie prowadzenie działalności przez
samą spółkę. Sąd Okręgowy do tego poglądu się przychylił. Wskazał, że podleganie
ubezpieczeniom społecznym z określonych tytułów, a w konsekwencji również
podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, wynikają z rzeczywistego
stanu i sposobu wykonywania działalności gospodarczej, a nie z samego faktu
sporządzenia umowy powstania spółki (por. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z dnia 19 stycznia 2018 r., III AUa 1361/17). Sam status wspólnika posiadającego
wszystkie udziały w danej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością lub wspólnika
spółki komandytowej nie wystarcza do objęcia go z mocy ustawy ubezpieczeniami
społecznymi, bowiem dalszym i koniecznym warunkiem takiego podlegania jest
faktyczne prowadzenie przez samą spółkę działalności gospodarczej i uzyskiwanie
przychodu.
Sąd Okręgowy przywołał utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego, zgodnie
z którym obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne (a w
konsekwencji także na ubezpieczenie zdrowotne) osób prowadzących działalność
II USKP 18/25
7
gospodarczą jest nierozerwalnie związany z rzeczywistym jej prowadzeniem. W
rezultacie, Sąd pierwszej instancji konkludował, że obowiązek ubezpieczenia osoby
prowadzącej pozarolniczą działalność wynika z faktycznego prowadzenia tej
działalności. Kwestie związane z formalnym zarejestrowaniem, wyrejestrowaniem,
czy zgłaszaniem przerw w tej działalności mają ewentualnie znaczenie w sferze
dowodowej, nie przesądzają natomiast same w sobie o podleganiu obowiązkowi
ubezpieczenia społecznego. Zatem sama rejestracja spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością czy komandytowej prowadzi do domniemania prawnego, że
osoba, która jest jej wspólnikiem, jest traktowana jako prowadząca pozarolniczą
działalność. Domniemanie to może być jednak obalone, albowiem ubezpieczenie
społeczne jest pochodną faktycznego prowadzenia działalności, a nie samej
rejestracji spółki.
Sąd Okręgowy przypomniał, że ubezpieczony kwestionował obowiązek
składkowy dotyczący spółek F. w okresie od lutego 2018 r. do czerwca 2019 r. oraz
Pracownia w okresie od lutego 2013 r. do czerwca 2019 r., gdyż - choć podmioty te
wówczas prowadziły rzeczywistą działalność i uzyskiwały pewne przychody - to nie
generowały żadnych zysków, a zatem nie wypłacały dywidend, co z kolei
powodowało, że nie dawały one żadnych przychodów ubezpieczonemu. Odwołujący
się powoływał się przy tym na pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku Sądu
Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 7 grudnia 2017 r., III AUa 469/17, gdzie na
marginesie właściwych rozważań podano, że przychody jednoosobowej spółki nie są
przychodami jej wspólnika - są to bowiem odrębne podmioty. Poglądu tego Sąd
Okręgowy nie podzielił.
Przechodząc do wykładni art. 82 ustawy zdrowotnej, Sąd pierwszej instancji
zwrócił uwagę, że w przepisach dotyczących podlegania ubezpieczeniu
zdrowotnemu występuje kategoria pojęcia „osoby prowadzącej działalność
pozarolniczą” (art. 8 ust. 6 ustawy systemowej w związku z art. 5 pkt 21 ustawy
zdrowotnej), która „uzyskuje przychód z działalności gospodarczej prowadzonej w
formie spółki” (art. 82 ust. 5 ustawy zdrowotnej). Pojęcie „działalności pozarolniczej”
nie jest przy tym tożsame z pojęciem „działalności gospodarczej”, które nie zostało
zdefiniowane w ustawie zdrowotnej. Na tle art. 8 ust. 6 ustawy systemowej i art. 82
ustawy zdrowotnej należy stwierdzić, że prowadzenie działalności pozarolniczej jest
II USKP 18/25
8
pojęciem szerszym od pojęcia prowadzenia działalności gospodarczej w rozumieniu
ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, gdyż osoby mieszczące się
w tej kategorii stanowią jedynie jedną z kilku grup ujętych w katalogu art. 8 ust. 6
ustawy systemowej i art. 82 ust. 5 ustawy zdrowotnej.
W rezultacie, wspólnicy spółek wymienionych w art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy
systemowej, a także wskazanych w art. 82 ust. 5 ustawy zdrowotnej, nie prowadzą
„działalności gospodarczej”, gdyż taką działalność prowadzą jedynie należące do
nich spółki i spółki te czynią to we własnym imieniu, zgodnie z art. 3 ustawy Prawo
przedsiębiorców, a także na własny rachunek, zgodnie z art. 8 i 12 k.s.h. Na gruncie
przepisów prawa cywilnego przychód takiej spółki nigdy nie będzie zatem stanowił
przychodu jej wspólnika, z wyjątkiem uzyskania dywidendy. Wspólnik spółki może
oczywiście korzystać z owoców jej działalności gospodarczej także w innej formie niż
dywidenda, jednak źródłem przychodu wspólnika będzie wówczas czynność prawna,
na mocy której dojść może do transferu z majątku spółki do majątku jej wspólnika,
nigdy natomiast źródłem tym nie będzie bezpośrednio działalność gospodarcza
spółki.
Nie ulega zatem wątpliwości – argumentował Sąd Okręgowy - że spółka z
ograniczoną odpowiedzialnością i jej wspólnik na tle przepisów prawa cywilnego są
odrębnymi podmiotami, jednak zgodnie z art. 82 ustawy zdrowotnej, wyłącznie dla
celów ubezpieczenia zdrowotnego, ustawodawca stworzył konstrukcję, zgodnie z
którą wspólnik wymienionych spółek jest uważany za osobę, która - nie prowadząc
własnej działalności gospodarczej - uzyskuje bezpośrednio przychód z działalności
gospodarczej spółki. Zatem, aby zrealizować zamysł ustawodawcy, dla
zastosowania art. 82 ustawy zdrowotnej należy potraktować przychód spółki jako
przychód jej wspólnika, gdyż inne rozwiązanie prowadziłoby do absurdalnej sytuacji,
w której praktycznie wszyscy wspólnicy spółek handlowych wymienionych w art. 82
pkt 5 ustawy zdrowotnej nie opłacaliby w ogóle składek na ubezpieczenia zdrowotne
lub czyniliby to raz do roku. Należy bowiem pamiętać, że udział wspólnika w
dywidendzie, wypłacanej zgodnie z art. 192 k.s.h. i nast., ma miejsce co do zasady
raz do roku i to tylko w sytuacji, gdy dana spółka uzyska zysk za ostatni rok obrotowy.
W takiej sytuacji wspólnik opłacałby składkę na ubezpieczenie zdrowotne tylko za
II USKP 18/25
9
miesiąc wypłaty dywidendy lub wcale, gdyby spółka w danym roku wygenerowała
straty lub zdecydowała o niewypłacaniu dywidendy.
Mając na uwadze przedstawione racje, Sąd Okręgowy uznał, że
zaprezentowana przez ubezpieczonego wykładnia art. 82 ustawy zdrowotnej jest
nieuprawniona także w zakresie wskazywania na brak przychodu ubezpieczonego
jako wspólnika, wynikający z braku osiągania zysku przez spółki. Taka interpretacja
w sposób nieuzasadniony traktowałaby korzystnej wspólników jednoosobowych
spółek z ograniczoną odpowiedzialnością w stosunku do osób prowadzących
działalność w innych formach wymienionych w tym przepisie, co z pewnością nie było
intencją ustawodawcy.
Apelację od wyroku Sądu pierwszej instancji złożył ubezpieczony, zaskarżył
rozstrzygnięcie w części, to jest co do pkt I tiret trzeci oraz co do pkt II i III wyroku.
Wskazał na naruszenie art. 82 ust. 3, 4 i 5 ustawy zdrowotnej przez przyjęcie, że
przechód jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością stanowi przychód
jej wspólnika i przyjęcie, że przychód spółek F. oraz Pracowni stanowi przychód J.O.,
a odwołujący się jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność ma obowiązek
opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne za miesiące od lutego 2013 r. do
czerwca 2019 r. z dwóch źródeł przychodów, uzyskiwanych z działalności
prowadzonej w formie spółki komandytowej oraz w formie jednoosobowej spółki z
ograniczoną odpowiedzialnością. W ocenie skarżącego, powinien on opłacać w tym
okresie składki na ubezpieczenie zdrowotne tylko z jednego źródła, to jest z
działalności prowadzonej w formie spółki komandytowej.
Sąd Apelacyjny nie podzielił argumentów ubezpieczonego. Przywołał treść
art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 82 ustawy zdrowotnej. Zgodził się z zapatrywaniem Sadu
pierwszej instancji, że według art. 82 ustawy zdrowotnej wspólnik wymienionych tam
spółek jest uważany za osobę, która uzyskuje bezpośrednio przychód z działalności
gospodarczej spółki i że należy potraktować przychód spółki jako przychód jej
wspólnika, gdyż inne rozwiązanie prowadziłoby do absurdalnej sytuacji, w której
praktycznie wszyscy wspólnicy spółek handlowych wymienionych w art. 82 pkt 5
ustawy zdrowotnej nie opłacaliby w ogóle składek na ubezpieczenia zdrowotne lub
czynili to raz do roku po uzyskaniu dywidendy z zysku spółki.
II USKP 18/25
10
Sąd odwoławczy podzielił stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów
powszechnych, zgodnie z którym wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością (osoba prowadząca pozarolniczą działalność) jest płatnikiem
składek na swoje ubezpieczenie zdrowotne. Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego
wynika z samego statusu wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i trwa
od dnia uzyskania tego statusu do dnia jego utraty i jest niezależny od prowadzenia
działalności gospodarczej oraz osiągania przychodów, (wyrok Sądu Najwyższego z
dnia 11 września 2014 r., II UK 578/13, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 26 lipca 2017 r., II GSK 3136/15 i z dnia 25 października 2018 r., II GSK
3852/16).
W rozpoznawanej sprawie ubezpieczony nie kwestionował powadzenia
działalności gospodarczej w formie jednoosobowej spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością, twierdził jedynie, że spółka nie wygenerowała zysku, a przychód
przez nią osiągnięty z prowadzonej działalności nie jest przychodem wspólnika jako
odrębnych podmiotów. W ocenie Sądu odwoławczego rodzaj czy intensywność
wykonywanych prac w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności nie ma
znaczenia przy ustaleniu, czy działalność była faktycznie prowadzona.
Zarejestrowanie działalności wiąże się z obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego i
odprowadzania składki. Jedynie likwidacja spółki i jej wykreślenie z rejestru lub
odnotowanie przerwy w jej prowadzeniu powodują zawsze - na stałe lub okresowo -
ustanie obowiązku ubezpieczenia. Skoro wspólnika jednoosobowej spółki z
ograniczoną odpowiedzialnością uważa się za osobę prowadzącą działalność
pozarolniczą, to skarżący, jako jedyny wspólnik, podlega obowiązkowi ubezpieczenia
zdrowotnego.
Sąd Apelacyjny, podobnie jak Sąd Okręgowy nie podzielił stanowiska
ubezpieczonego, że z punktu widzenia art. 82 ustawy zdrowotnej, należy wziąć pod
uwagę dochód osiągany z działalności gospodarczej, a nie przychód. Ustawa
zdrowotna nie zawiera definicji pojęcia „przychody”. Taka definicja została natomiast
ujęta w art. 4 pkt 9 ustawy systemowej, z której wynika, że za przychód należy
rozumieć przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób
fizycznych z tytułu: zatrudnienia w ramach stosunku pracy, pracy nakładczej, służby,
wykonywania mandatu posła lub senatora, wykonywania pracy w czasie odbywania
II USKP 18/25
11
kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania, pobierania zasiłku dla
bezrobotnych, świadczenia integracyjnego i stypendium wypłacanych bezrobotnym
oraz stypendium sportowego, a także z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności
oraz umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, jak również z tytułu współpracy przy tej
działalności lub współpracy przy wykonywaniu umowy oraz przychody z działalności
wykonywanej osobiście przez osoby należące do składu rad nadzorczych,
niezależnie od sposobu ich powoływania. Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie ma
żadnego uzasadnienia, aby na potrzeby ustawy zdrowotnej inaczej definiować
„przychód” niż czyni to ustawa systemowa.
Sąd Apelacyjny, tak jak Sąd Okręgowy, nie podzielił stanowiska
ubezpieczonego, który kwestionował odniesienie się do dochodów wspólnika, a nie
przychodów spółki z działalności gospodarczej prowadzonej w formie jednoosobowej
spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przy ocenie, czy spełnia on przesłanki z art.
82 ustawy zdrowotnej. Skoro ubezpieczony prowadził działalność, a spółka osiągała
przychody i odwołujący się był jedynym wspólnikiem tej spółki, to nie można
uzależniać obowiązku opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne od osiągnięcia
przez niego jako wspólnika dochodu w postaci dywidendy od wypracowanego przez
spółkę zysku.
Skargę kasacyjną wywiódł ubezpieczony, zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego
w całości, zarzucając mu naruszenie art. 82 ust. 3 i 4 w związku z ust. 5 pkt 2 ustawy
zdrowotnej przez ich niewłaściwą wykładnię i zastosowanie polegające na uznaniu,
że przychód jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością stanowi
przychód jej wspólnika, a w konsekwencji, wskutek przyjęcia, że przychód spółek F.
oraz Pracowni stanowi przychód J.O., stwierdzenie, że odwołujący się jako osoba
prowadząca pozarolniczą działalność ma obowiązek opłacenia składek na
ubezpieczenie zdrowotne za miesiące od lutego 2013 r. do czerwca 2019 r. z tytułu
przychodów uzyskiwanych z działalności prowadzonej w formie jednoosobowej
spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.
Kierując się zgłoszoną podstawą, ubezpieczony domagał się uchylenia
zaskarżonego wyroku i ustalenia, że jako osoba prowadząca pozarolniczą
działalność ma obowiązek opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne za
miesiące od lutego 2013 r. do czerwca 2019 r. z jednego źródła przychodów,
II USKP 18/25
12
uzyskiwanych z działalności prowadzonej w formie spółki komandytowej,
ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazania sprawy do
ponownego rozpoznania przez Sąd Apelacyjny.
W ocenie skarżącego, w sprawie występuje zagadnienie prawne
sprowadzające się do pytania czy wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną
działalnością, prowadzący jednocześnie jeden z rodzajów działalności, o której
mowa w art. 82 ust. 5 ustawy zdrowotnej, w szczególności będący jednocześnie
wspólnikiem jednej ze spółek osobowych wskazanych w tym przepisie, jest
zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu posiadania
statusu jedynego wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (art. 82 ust. 5
pkt 2 tej ustawy), jeśli przychody uzyskiwane są wyłącznie przez tę spółkę a nie przez
jej jedynego wspólnika?
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest trafna.
Spór dotyczy obecnie tylko okresu od lutego 2013 r. do czerwca 2019 r. W tym
czasie odwołujący się był wspólnikiem spółki Kancelarii O. Spółka Komandytowa, a
także jednoosobowym wspólnikiem dwóch podmiotów prawa handlowego, to jest F.
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i Pracownia Spółka z ograniczoną
odpowiedzialnością. Zdaniem ubezpieczonego w takiej konfiguracji składki
zdrowotne należne są tylko z racji uczestnictwa w spółce komandytowej. Ma o tym
zaświadczać wskazany w skardze kasacyjnej art. 82 ust. 3 i 4 w związku z ust. 5
pkt 2 ustawy zdrowotnej. Niejako obok tej kwestii odwołujący się wskazuje także na
inny problem. W jego ocenie, nie można przychodów uzyskiwanych przez
jednoosobową spółkę kapitałową utożsamiać z przychodami wspólnika.
Znając stanowisko odwołującego się trzeba jej skonfrontować z treścią decyzji
organu rentowego i wyroku Sądu pierwszej instancji. Otóż w zaskarżonych decyzjach
z dnia 11 października 2019 r. i z dnia 22 kwietnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń
Społecznych przesądził dwie kwestie. Po pierwsze, że ubezpieczony ma obowiązek
opłacania składek zdrowotnych za sporny okres, a po drugie, organ rentowy wskazał
ilu źródeł przychodów obowiązek ten dotyczy. Sąd Okręgowy w Toruniu dokonując
II USKP 18/25
13
zmiany zaskarżonych decyzji trzymał się konwencji wyznaczonej przez zaskarżone
decyzje. W wyroku z dnia 20 stycznia 2021 r. przesądził bowiem o obowiązku
opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne za miesiące od lutego 2013 r. do
czerwca 2019 r., przy czym wskazał, że obowiązek ten dotyczy dwóch źródeł
przychodów, uzyskiwanych z działalności prowadzonej w formie spółki
komandytowej oraz w formie jednoosobowej spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością.
Zestawienie stanowiska odwołującego się z przedmiotem sprawy
zakreślonym w zaskarżonych decyzjach i wyrokach Sądów wskazuje na pewną
niekoherentność. Chodzi o to, że ani organ rentowy, ani Sąd pierwszej instancji nie
przesądzali sposobu wyliczenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie
zdrowotne z poszczególnych źródeł. Czym innym jest bowiem przesądzenie, że
„obowiązek ten dotyczy dwóch źródeł przychodów, uzyskiwanych z działalności
prowadzonej w formie spółki komandytowej oraz w formie jednoosobowej spółki z
ograniczoną odpowiedzialnością”, a czym innym założenie, że „przychód
jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie stanowi przychodu jej
wspólnika”. Inaczej rzecz ujmując, przedmiotem niniejszego postępowania nie był
algorytm umożliwiający wyliczenie podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie
zdrowotne osób prowadzących działalność pozarolniczą, ale jedynie określenie, czy
wobec zbiegu kilku aktywności, z którymi wiąże się podleganie ubezpieczeniu
zdrowotnemu, odwołujący się ma zapłacić składkę z jednego, czy też kilku tytułów
(źródeł).
Przedstawiona niezgodność sprawia, że podstawa skargi kasacyjnej nie może
doprowadzić do wzruszenia zaskarżonego wyroku. Jasne jest bowiem, że w art. 82
ustawy zdrowotnej ustawodawca odniósł się do obowiązku opłacania składek na
ubezpieczenie zdrowotne w sytuacji, gdy dana osoba podlega ubezpieczeniom
społecznym z różnych tytułów. W art. 82 ust. 1 zadekretowano zasadę, że w takim
wypadku „składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych
tytułów odrębnie”. Potwierdza to art. 82 ust. 3 ustawy zdrowotnej, który przewiduje,
że „jeżeli ubezpieczony, o którym mowa w art. 81 ust. 2z lub 2za, uzyskuje przychody
z więcej niż jednego z rodzajów działalności określonych w ust. 5, składka na
ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana odrębnie od każdego rodzaju działalności, z
II USKP 18/25
14
zastrzeżeniem ust. 4.” Natomiast w art. 82 ust. 4 tej ustawy wskazano, że „jeżeli
ubezpieczony, o którym mowa w art. 81 ust. 2z lub 2za, uzyskuje przychody z więcej
niż jednej spółki w ramach tego samego rodzaju działalności, o której mowa w ust. 5
pkt 1-5, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest odrębnie od każdej
prowadzonej spółki”. Treść przywołanych przepisów usprawiedliwia rozstrzygnięcie
Sądu pierwszej instancji, zaaprobowane przez Sąd odwoławczy. Sąd Okręgowy w
wyroku z dnia 20 stycznia 2021 r., zmienił zaskarżone decyzje i stwierdził, że
ubezpieczony, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność, ma obowiązek
opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne za miesiące od lutego 2013 r. do
czerwca 2019 r. z dwóch źródeł przychodów, uzyskiwanych z działalności
prowadzonej w formie spółki komandytowej oraz w formie jednoosobowej spółki z
ograniczoną odpowiedzialnością. Z formuły tej nie wynika, co ma stanowić źródło
przychodu. W rezultacie, Sąd Apelacyjny nie mógł uchybić art. 82 ust. 3 i 4 w związku
z ust. 5 pkt 2 ustawy zdrowotnej w sposób opisany w skardze kasacyjnej, gdyż wbrew
supozycji ubezpieczonego nie zajmował się problemem, czy przychód
jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością stanowi przychód jej
wspólnika. Wyjaśnia to, że skargę kasacyjną należało oddalić.
Pochylając się nad zgłoszoną podstawą skargi kasacyjnej, abstrahując od
tego, że podniesione w niej argumenty nie były przedmiotem rozstrzygnięcia, należy
zwrócić uwagę na jeszcze jedną wadliwość. Przepisy art. 82 ust. 3 i 4 w związku z
ust. 5 pkt 2 ustawy zdrowotnej nie traktują o sposobie obliczania podstawy wymiaru
składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wyznaczają bowiem reguły opłacania składek,
jeśli ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia
obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. Nie chodzi przy tym o to, czy w
konkretnym przypadku określony tytuł daje określone przychody, czy też ich nie
przynosi, ale o to, w jakiej relacji pozostają względem siebie należne składki z
poszczególnych zbiegających się tytułów. Odpowiadając na to pytanie, ustawodawca
wybrał formułę, zgodnie z którą składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest
„odrębnie od każdego rodzaju działalności”. Tylko tyle wynika z przywołanych w
skardze kasacyjnej przepisów, a to oznacza, że nie mogło dojść do ich uchybienia w
sposób wskazany przez ubezpieczonego.
II USKP 18/25
15
W rozumieniu ustawy zdrowotnej odwołujący się w spornym okresie był osobą
prowadząca pozarolnicza działalność. Staje się to jasne po lekturze art. 66 ust. 1
pkt 1 lit. c ustawy. Przepis ten zadeklarował, że obowiązkowi ubezpieczenia
zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami
społecznymi, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą. Oczywiste
jest, że określenie to nawiązuje do art. 8 ust. 6 ustawy systemowej. Znaczy to tyle,
że ubezpieczeniu zdrowotnemu podlega jako osoba prowadząca pozarolnicza
działalność także wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,
jak również wspólnik spółki komandytowej. Przywołany przepis odpowiada na
pytanie dotyczące podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, nie przesądza jednak o
jego podstawie wymiaru. W tym zakresie należy bowiem sięgnąć do art. 81 ust. 2
ustawy zdrowotnej (w wersji obowiązującej w spornym okresie), w którym
przesądzono, że podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne osób, o
których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c, stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa
jednak niż 75% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze
przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z
zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku
Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Składka w nowej wysokości
obowiązuje od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku. Wskazany wzorzec
wyjaśnia, że podstawą wymiaru składki osób prowadzących pozarolnicza działalność
w spornym okresie nie był realny przychód – na co powołuje się ubezpieczony – ale
„zadeklarowana kwota”. Wyjaśnia to, że przesądzenie, czy przychód jednoosobowej
spółki z ograniczoną odpowiedzialnością stanowi przychód jej wspólnika, czy też nie,
nie rzutuje na realizację obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne.
W rezultacie, trzeba wskazać, że zagadnienie prawne, które chciał wyjaśniać
odwołujący się w niniejszym postępowaniu zostało oparte na fałszywym założeniu w
zakresie sposobu ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne
osób prowadzących pozarolniczą działalność.
Sąd Najwyższy nie podziela prezentowanego niekiedy w orzecznictwie Sądów
Apelacyjnych stanowiska, zgodnie z którym obowiązek opłacenia składki na
ubezpieczenie zdrowotne osób prowadzących działalność pozarolniczą aktualizuje
się z momentem uzyskania przychodu. Istotnie konkluzję tego rodzaju można
II USKP 18/25
16
usprawiedliwiać treścią art. 82 ust. 3 i 4 ustawy zdrowotnej (według wersji
obowiązującej w spornym okresie). Przepisy te posługują się formułą „jeżeli
ubezpieczony prowadzący działalność pozarolnicza uzyskuje przychody”. Skupienie
uwagi tylko na tej części przekazu normatywnego może prowadzić do takiej konkluzji.
Wykładnia przepisów nie polega jednak tylko na „wycinkowym” ich odczytywaniu.
Każdy zwrot językowy osadzony jest w szerszym kontekście znaczeniowym. W
omawianych przepisach ustawodawca posłużył się klasyczna formułą podmiotowo-
przedmiotową. Wskazał na podmiot. Jest nim „prowadzący działalność pozarolniczą”.
Następnie sformułował regułę postępowania. Określił, że uzyskiwanie przychodów z
więcej niż jednego z rodzajów działalności (z więcej niż jednej spółki w ramach tego
samego rodzaju działalności) skutkuje obowiązkiem opłacenia składki na
ubezpieczenie zdrowotne odrębnie od każdego rodzaju działalności (odrębnie od
każdej prowadzonej spółki). Znając ten mechanizm staje się jasne, że zwrot
„uzyskuje przychody” nie definiuje sfery podmiotowej. W przepisie tym nie
wyróżniono bowiem obok kategorii „prowadzący działalność pozarolniczą” kategorię
„prowadzący działalność pozarolniczą uzyskujący przychody” (w odróżnieniu od
prowadzącego działalność pozarolniczą nieuzyskującego przychodów). Określenie
„uzyskuje przychody” wiąże się bowiem z aspektem przedmiotowym, to jest z
sytuacją, w której przychody pochodzą „z więcej niż jednego z rodzajów działalności”
(„z więcej niż jednej spółki”). Do tej bowiem kwestii odnosi się deklaracja o
odrębności opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne. Owe „uzyskiwanie
przychodu” nawiązuje do wzorca ustalania podstawy wymiaru z art. 81 ustawy
zdrowotnej. W ustępie 1 tego przepisy wskazano, że do ustalenia podstawy wymiaru
składek na ubezpieczenie zdrowotne osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a,
d-i i pkt 3 i 35 (a zatem między innymi do pracowników, osób wykonujących pracę
nakładczą, osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy
zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy
Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi, osób
duchownych, członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych) stosuje się przepisy
określające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe tych
osób. W art. 18 ust. 1 i 3 ustaw systemowej wskazano natomiast, że podstawę
wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych
II USKP 18/25
17
wymienionych osób stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9 i 10 ustawy
systemowej. Wyjątkiem są osoby duchowne, wobec nich w art. 18 ust. 4 pkt 5a
ustawy systemowej przewidziano, że do wyliczenia podstawy wymiaru składek
bierze się kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Do tej formuły nawiązuje
art. 82 ust. 1 ustawy zdrowotnej wskazując, że w przypadku gdy ubezpieczony
uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem
ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na
ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.
Określenie „uzyskuje przychody” użyte w tym przepisie jest synonimem wystąpienia
określonej aktywności, rodzącej obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, z prawnie
ustaloną podstawą wymiaru składki na to ubezpieczenie. Dlatego określenie to
powiązano ze zwrotem „z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem
ubezpieczenia społecznego”.
Przedstawione rozumienie omawianych przepisów znajduje odzwierciedlenie
w argumentach systemowych. Przyjęcie, że obowiązek opłacenia składki odrębnie
od każdego rodzaju działalności (odrębnie od każdej prowadzonej spółki), w
rozumieniu art. 82 ust. 3 i 4 ustawy zdrowotnej, uzależniony jest od faktycznego
uzyskania przychodu z pozarolniczej działalności spowodowałoby, że art. 81 ust. 2
tej ustawy stałby się bezprzedmiotowy. Supozycja tego rodzaju jest niedorzeczna.
Nie można przecież zakładać, że w razie prowadzenia tylko jednej działalności
pozarolniczej „uzyskanie przychodu” ma znaczenie, a zatem wbrew art. 81 ust. 2
ustawy zdrowotnej wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne nie będzie stanowić
zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 75% przeciętnego miesięcznego
wynagrodzenia.
Na marginesie trzeba zwrócić uwagę, że sposób myślenia odwołującego się
w rozpoznawanym przypadku prowadzi do korzystnych dla niego konkluzji. Nie jest
jednak wykluczone, że jednoosobowy wspólnik będzie otrzymywał z racji
uczestnictwa w spółce wysokie dywidendy, a zatem jego przychód podlegający
oskładkowaniu będzie wykraczał poza dolną granicę z art. 81 ust. 2 ustawy. Okaże
się wówczas, że ma on obowiązek opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne
w kwocie przekraczającej wzór z art. 81 ust. 2 ustawy. Nie trzeba przekonywać, że
tego rodzaju sytuacja nie przekonuje do podzielenia stanowiska skarżącego.
II USKP 18/25
18
W ocenie Sądu Najwyższego, prowadzenie kilku rodzajów działalności
kwalifikowanych jako działalność pozarolnicza, z uwagi na art. 82 ust. 3 i 4 ustawy
zdrowotnej, skutkuje tym, że składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest w
wysokości określonej w art. 81 ust. 2 ustawy zdrowotnej odrębnie od każdego rodzaju
działalności (odrębnie od każdej prowadzonej spółki).
Dlatego Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 k.p.c. orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.
i art. 99 k.p.c.
[a.ł]
