II USK 96/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 28 października 2025 r.
SSN Renata Żywicka
w sprawie z odwołania M.D.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Olsztynie
o emeryturę pomostową,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 28
października 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Białymstoku
z dnia 14 listopada 2024 r., sygn. akt III AUa 289/24,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
[I.T.]
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Suwałkach wyrokiem z 12 marca 2024 r., III U 155/23,
oddalił odwołanie od decyzji z dnia 31 października 2022 r. Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Olsztynie odmawiającej M.D. prawa do emerytury
pomostowej (pkt 1) oraz zasądził tytułem kosztów zastępstwa prawnego od M.D. na
rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Olsztynie 180 zł, z ustawowymi
odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt
2).
Wyrokiem z dnia 14 listopada 2024 r., III AUa 289/24, Sąd Apelacyjny w
Białymstoku oddalił apelację ubezpieczonego (pkt I.) oraz zasądził od niego na
rzecz organu rentowego kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa
II USK 96/25
2
procesowego za II instancję z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu
świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do
dnia zapłaty (pkt II.).
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku ubezpieczony zarzucił
naruszenie: 1. art. 4 w zw. z art. 49 ust. 3 i zał. nr 2 poz. 18 ustawy z dnia 19
grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych; 2. art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 8
września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym w zw. z zał. nr 2 poz. 18
ustawy o z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych w zw. z art. 3 ust. 3
ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych; 3. art. 11 ust. 1
ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym w zw. z
art. 36 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie
Medycznym w zw. z zał. nr 2 poz. 18 ustawy o z dnia 19 grudnia 2008 r. o
emeryturach pomostowych w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o
emeryturach pomostowych; art. 3271 § 1 pkt 1 k.p.c.
Przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący uzasadnił jej oczywistą
zasadnością, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego w sposób
oczywisty narusza prawo materialne art. 4 w zw. z art. 49 ust. 3 i zał. nr 2 poz. 18
ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, art. 36 ust. 1 ustawy
z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym w zw. z zał. nr
2 poz. 18 ustawy o z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych w zw. z
art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, art. 11
ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym w
zw. z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym
Ratownictwie Medycznym w zw. z zał. nr 2 poz. 18 ustawy o z dnia 19 grudnia 2008
r. o emeryturach pomostowych w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r.
o emeryturach pomostowych).
Zdaniem skarżącego doszło również do oczywistego naruszenia przepisów
postępowania w stopniu mającym wpływ na treść orzeczenia (art. 3271 § 1 pkt 1
k.p.c.), gdyż Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dopuścił się w
wewnętrznej sprzeczności, polegającej na uznaniu, że mimo iż wykonywana przez
ubezpieczonego praca na stanowisku sanitariusza - noszowego wymagała
II USK 96/25
3
szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej to
jednak, pracy tej nie można uznać za pracę w szczególnych warunkach lub o
szczególnym charakterze w myśl obowiązujących przepisów.
Z powyższych względów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku
Sądu Apelacyjnego w Białymstoku i jego zmianę poprzez przyznanie
ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej zgodnie z jego wnioskiem,
ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi
Apelacyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od
pozwanego na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania przed Sądem pierwszej
i drugiej instancji oraz kosztów postępowania kasacyjnego według norm
przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o oddalenie skargi
jako niezasadnej oraz zasądzenie kosztów sądowych na rzecz pozwanego w tym
kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność
postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada
również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne
skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do
rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej
jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c., a
jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście,
biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania
skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym)
środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej
II USK 96/25
4
instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej
charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości
stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń
faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.
Wypada także przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem
judykatury skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone tą
skargą orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste
naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby
dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania
prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01,
OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 494 oraz z dnia 17 października 2001 r., I PKN
157/01, OSNAPiUS 2003 Nr 18, poz. 437) i jest możliwe do przyjęcia tylko
wówczas, gdy orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i
niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa (por. orzeczenie Sądu
Najwyższego z dnia 30 stycznia 1963 r., II CZ 3/63, OSPiKA 1963 Nr 11, poz. 286).
Powołanie się przez autora skargi kasacyjnej na przesłankę zawartą w art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c. zobowiązuje go zatem do przedstawienia wywodu prawnego
zmierzającego do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa
materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima
facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, co daje podstawy do
uznania skargi za oczywiście uzasadnioną, tj. podlegającą uwzględnieniu (por.
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 grudnia 2009 r., II PK 223/09, LEX nr
585777 oraz z dnia 3 lutego 2010 r., II PK 304/09, LEX nr 602695). Innymi słowy,
jeżeli skarżący powołuje się na oczywistą zasadność skargi, to powinien zawrzeć w
niej wywód prawny, z którego ta oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być
przy tym zasadność łatwo dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2010 r., V CSK 459/09, LEX
nr 602638).
Zdaniem Sądu Najwyższego, oceniany w niniejszym postępowaniu wniosek
skarżącego o przyjęcie jego skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia wyżej
określonych kryteriów przede wszystkim z tej przyczyny, że zawarty w tym wniosku
II USK 96/25
5
wywód mający potwierdzać oczywistą zasadność skargi opiera się zasadniczo na
próbie zanegowania przeprowadzonej przez Sąd drugiej instancji oceny zebranego
w sprawie materiału dowodowego oraz poczynionych na tej podstawie ustaleń
faktycznych. Skarżący podnosi bowiem, że Sąd drugiej instancji niezasadnie
przyjął, że ubezpieczony nie spełnił warunku legitymowania się co najmniej 15-
letnim okresem pracy w warunkach szczególnych wymaganym w art. 4 i 49 ustawy
o emeryturach pomostowych.
Z ustaleń dokonanych przez Sąd drugiej instancji wynika, że ubezpieczony
nie wykonywał w spornym okresie czynności odpowiadających pracy członków
zespołów ratownictwa medycznego, które wymagałyby od niego szczególnej
sprawności psychofizycznej, w pełnym wymiarze czasu pracy. Jako sanitariusz
wchodził w skład zespołu ratunkowego, obok kierowcy, pielęgniarki i lekarza,
jednak jego praca nie wiązała się z pracą w szczególnych warunkach. Sąd
Apelacyjny przyjął, że nawet jeżeli odwołujący wykonywał pewne czynności
odpowiadające czynnościom ratownika medycznego, to jednak nie w pełnym
zakresie i nie samodzielnie. Z pracą ratownika medycznego wiąże się samodzielna
odpowiedzialność (której nie ponosili sanitariusze) za podejmowane czynności
ratunkowe w sytuacji zagrożenia życia i zdrowia pacjentów, co jest czynnikiem
decydującym o odmowie zakwalifikowania pracy odwołującego za pracę o
szczególnym charakterze, wymagającej szczególnej odpowiedzialności oraz
szczególnej sprawności psychofizycznej (art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach
pomostowych). Z zakresu obowiązków odwołującego oraz jego zeznań nie
wynikało jednak aby w każdym przypadku była wymagana od niego szczególna
sprawność psychofizyczna przy wykonywaniu pracy. Do zakresu obowiązków
odwołującego jako sanitariusza należało sprawdzanie wyposażenia i sprzątanie
karetek, sprawdzanie zawartości torby sanitariusza i lekarza oraz uzupełnianie
leków, zabranie ich wraz z noszami (w razie konieczności), pomoc czy asystowanie
przy udzielaniu pomocy doraźnej, przy obsłudze chorych, czuwanie nad
bezpieczeństwem i transportem chorych. Ubezpieczony nie mógł samodzielnie
podejmować decyzji odnośnie postępowania z pacjentem, co także wynika
bezpośrednio z jego zakresu obowiązków.
II USK 96/25
6
Niezależnie od powyższych spostrzeżeń, Sąd Najwyższy stwierdza, że w
jego orzecznictwie ukształtował się już pogląd, zgodnie z którym art. 3 ust. 4 ustawy
o emeryturach pomostowych dotyczący pracowników wykonujących prace w
szczególnych warunkach (analogicznie jak art. 3 ust. 5 odnoszący się do
pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze) zawiera dodatkowe
kryterium, którego spełnienie pozwala na uznanie danego rodzaju prac za prace w
szczególnych warunkach. Jest to wymóg związany z czasem narażenia pracownika
na wpływ czynników ryzyka wymienionych w art. 3 ust. 1 (i odpowiednio w art. 3
ust. 3) ustawy o emeryturach pomostowych. W obu przepisach ustawy nie chodzi
więc o wymiar czasu pracy określony w umowie o pracę, lecz o wymiar czasu pracy
faktycznie wykonywanej w narażeniu na czynniki ryzyka, które powodują, że dane
prace są pracami wykonywanymi w szczególnych warunkach bądź w szczególnym
charakterze. Dlatego też dla uznania, że praca jest wykonywana w szczególnych
warunkach lub w szczególnym charakterze, nie wystarcza określenie w umowie o
pracę, że pracownik został zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na
konkretnym stanowisku, z zajmowaniem którego związana jest jedynie
(potencjalna) konieczność wykonywania prac wymienionych w wykazach
stanowiących załączniki nr 1 i nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, ale
niezbędne jest, aby prace takie rzeczywiście wykonywał w pełnym wymiarze czasu
pracy, to jest codziennie i przez całą przewidzianą dla niego dniówkę roboczą. Za
takim rozumieniem użytego w tych przepisach pojęcia "w pełnym wymiarze czasu
pracy" przemawia w szczególności to, że ustawodawca związał go z - również
użytym w tym przepisie - sformułowaniem "pracowników wykonujących", co
jednoznacznie wskazuje, iż ów pełny wymiar czasu pracy nie wynika z samego
tylko faktu zatrudnienia na określonym stanowisku w pełnym wymiarze czasu pracy,
lecz jest związany z rzeczywistym "wykonywaniem" prac, o których mowa w ust. 1
lub ust. 3, w takim właśnie wymiarze czasu pracy. W pełni uprawnione jest zatem
odwołanie się w omawianym zakresie do utrwalonej wykładni podobnych pojęć
użytych w § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w
sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych
warunkach lub w szczególnym charakterze, w myśl której praca w szczególnych
warunkach, to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu
II USK 96/25
7
pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu
pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy
wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia (por.
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2021 r., I USKP 17/21, LEX nr 3193877
oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2021 r., I USK 262/21,
LEX nr 3362140 oraz powołane tam orzecznictwo).
Sąd Najwyższy zauważa ponadto, że Sąd drugiej instancji respektował taki
właśnie kierunek wykładni art. 3 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych,
przyjmując go za podstawę ustalonego w sprawie stanu faktycznego, z którego
wynikało, że czynności wykonywane przez skarżącego w spornym okresie nie
mogły być uznane za pracę w szczególnych warunkach wykonywaną w pełnym
wymiarze czasu pracy.
Zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy jest natomiast związany
ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, co
oznacza, że w przypadku poddania skargi kasacyjnej merytorycznej ocenie i tak
musiałby uwzględnić owe ustalenia faktyczne przy rozpatrywaniu powołanych w
skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego, którego przepisy stanowiły
rzeczywistą podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku.
Końcowo Sąd Najwyższy stwierdza i to, że o potrzebie poddania skargi
kasacyjnej merytorycznemu rozpoznaniu nie przekonuje także sugestia
skarżącego, jakoby stanowisko Sądu drugiej instancji, w myśl którego za
pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze mogą być uznani
tylko ci pracownicy ratownictwa medycznego, którzy wykonują prace członków
zespołów ratownictwa medycznego polegające na udzielaniu w warunkach
pozaszpitalnych świadczeń opieki zdrowotnej w celu ratowania osób będących w
stanie zagrożenia zdrowotnego, było efektem błędnej wykładni art. 49 w związku z
art. 3 ust. 3 i 5 ustawy o emeryturach pomostowych. Stanowisko to jest bowiem co
najmniej uprawnione, jeśli zważyć, że w myśl art. 3 ust. 3 powołanej ustawy za
wykonywanie prac w szczególnych warunkach można uznać wykonywanie tylko
takich prac, które wymagają szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej
sprawności psychofizycznej i których możliwość należytego wykonywania w sposób
II USK 96/25
8
niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób,
zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia
sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Prace
polegające wyłącznie na transporcie nawet osób chorych takich cech natomiast z
całą pewnością nie wymagają.
Skarżący stawia zarzut zawarcia w uzasadnieniu wyroku Sądu drugiej
instancji wewnętrznej sprzeczności, polegającej na uznaniu, że mimo iż
wykonywana przez ubezpieczonego praca na stanowisku sanitariusza - noszowego
wymagała szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności
psychofizycznej to jednak, nie można jej uznać za pracę w szczególnych
warunkach lub o szczególnym charakterze w myśl obowiązujących przepisów.
W orzecznictwie przyjmuje się, że naruszenie przez Sąd drugiej instancji
zasad sporządzania uzasadnienia orzeczenia (aktualnie uregulowanych w art. 3271
k.p.c. oraz art. 387 § 21 k.p.c.) jedynie wyjątkowo może stanowić usprawiedliwioną
podstawę kasacyjną, co ma miejsce, gdy wskutek uchybienia wymaganiom
stawianym uzasadnieniu, zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli
kasacyjnej (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 7 października 2005 r., IV CK 122/05,
LEX nr 187124; z 28 listopada 2007 r., V CSK 288/07, LEX nr 488983; z 21 lutego
2008 r., III CSK 264/07, OSNCZD 2008, nr D, poz. 118; z 2 czerwca 2011 r., I CSK
581/10, LEX nr 950715; z 24 września 2020 r., IV CSK 32/19, LEX nr 3056608).
Rozpowszechnione w orzecznictwie, choć niepozbawione kontrowersji, jest także
stanowisko, zgodnie z którym wady uzasadnienia z natury nie mogą mieć wpływu
na treść rozstrzygnięcia, gdyż uzasadnienie jest sporządzane już po wydaniu
orzeczenia (zob. np. wyroki SN z 5 września 2001 r., I PKN 615/00, OSNP 2003 Nr
15, poz. 352; z 27 czerwca 2001 r.,II UKN 446/00, OSNP 2003 Nr 7, poz. 182, z
dnia 13 maja 2021 r., V CSKP 101/21, LEX nr 3220004).
Wbrew odmiennemu twierdzeniu skarżącego, uzasadnienie orzeczenia Sądu
drugiej instancji zawiera wszystkie niezbędne elementy umożliwiające
przeprowadzenie właściwej kontroli kasacyjnej. Sąd drugiej instancji wyjaśnił
wyczerpująco podstawy prawne wyroku z przytoczeniem przepisów prawa oraz ich
wykładni. Nadto podstawa faktyczna wyrokowania również została wyjaśniona w
II USK 96/25
9
sposób, który nie budzi wątpliwości co do ustaleń kluczowych dla sprawy.
Rozstrzygnięcie zawiera również wyjaśnienia, co to tego, dlaczego stanowisko
skarżącego nie zasługuje na aprobatę. Zatem, Sąd Najwyższy nie ma wątpliwości,
że sporządzone uzasadnienie wyroku czyni zadość art. 3271 § 1 k.p.c.
Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy uznał więc, że
skarżący nie wykazał potrzeby rozpoznania jego skargi kasacyjnej. Dlatego, na
podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia.
Sąd Najwyższy nie orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego z uwagi na
brak wniosku o ich zasądzenie na etapie przesądu.
[I.T.]
[a.ł]
