II USK 44/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 25 marca 2025 r.
SSN Krzysztof Staryk
w sprawie z odwołania J. P.
przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw
Wewnętrznych i Administracji w Warszawie
o wysokość emerytury policyjnej i policyjnej renty inwalidzkiej,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 25 marca 2025 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt III AUa 399/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego
Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie
na rzecz J. P. kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) zł z odsetkami
ustawowymi z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów
zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
W wyroku z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt III AUa 399/22, Sąd
Apelacyjny w Gdańsku – w sprawie z odwołania J. P. przeciwko Dyrektorowi
Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji
w Warszawie o wysokość emerytury policyjnej i policyjnej renty inwalidzkiej –
II USK 44/24
2
zmienił zaskarżony apelacją organu rentowego wyrok Sądu Okręgowego – Sądu
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 24 listopada 2021 r., sygn. akt
VII U 211/19, w części i poprzedzające go decyzje oraz ustalił od dnia 1
października 2017 r. wysokość policyjnej emerytury J. P. w ten sposób, że pominął
w wysłudze emerytalnej ubezpieczonego okresy służby na rzecz totalitarnego
państwa - od 28 października 1981 r. do 30 września 1983 r. i przyjął, że wysokość
emerytury policyjnej i policyjnej renty inwalidzkiej ubezpieczonego nie podlega
ograniczeniom odpowiednio z art. 15c ust. 3 oraz art. 22a ust. 3 ustawy z dnia 18
lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji
Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu
Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego,
Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej
Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
(aktualnie jednolity tekst: Dz.U. z 2023 r., poz. 1280) (pkt I.); nie obciążył J. P.
kosztami zastępstwa procesowego pozwanego za I instancję (pkt II.); oddalił
apelację w pozostałym zakresie (pkt III.); zniósł między stronami koszty procesu za
postępowanie apelacyjne (pkt IV.).
Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego organ rentowy zaskarżył skargą
kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
wskazano, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi na
wyszczególnione powyżej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. W
ocenie organu naruszenie przepisów prawa materialnego, którego dopuścił się Sąd
Apelacyjny stanowi to, że Sąd Odwoławczy nie zastosował powszechnie
obowiązujących przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 15c ust. 3 i
art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, pomimo tego, że zakwalifikował służbę J. P., w
spornym okresie jako służbę na rzecz państwa totalitarnego w rozumieniu art. 13b
ustawy zaopatrzeniowej. Sąd Odwoławczy odmówił zastosowania przepisów prawa
powszechnie obowiązującego, dokonując abstrakcyjnej kontroli konstytucyjności
zastosowanych przez organ regulacji. Sądy powszechne nie mają kompetencji do
orzekania o niekonstytucyjności przepisów ustawy. W ocenie organu, skoro Sąd
Apelacyjny uznał, że ubezpieczony pełnił służbę na rzecz państwa totalitarnego w
rozumieniu art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, to był zobligowany do zastosowania
II USK 44/24
3
również przepisu art. 15c ust. 3 w zw. z art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, czego nie
uczynił.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołujący się wniósł o: - odrzucenie
skargi kasacyjnej w całości; - wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania - w przypadku, gdyby Sąd Najwyższy nie podzielił
argumentów dotyczących słuszności wniosku o odrzucenie skargi kasacyjnej; -
oddalenie skargi kasacyjnej - w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania; - zasądzenie od organu na rzecz ubezpieczonego kosztów
postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm
przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna organu rentowego nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do
merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,
zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności
wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty
świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie
kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.
Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do
rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący
wykazał istnienie przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989
§ 1 pkt 4 k.p.c.
Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi kasacyjnej
(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) – jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania – wymagałoby przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista
II USK 44/24
4
zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest
oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia
2006 r., II CZ 28/06 LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06,
LEX nr 421035; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia 11
stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK
352/07, LEX nr 465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08). Podczas, gdy dla
uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla
przyjęcia skargi do rozpoznania – z uwagi na jej oczywistą zasadność w rozumieniu
art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci
naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego
oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy
prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły, czy dokonywania pogłębionej
analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia
(postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03,
LEX nr 82274; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616; z dnia 26
lutego 2008 r., II UK 317/ 07, LEX nr 453107; z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08,
LEX nr 490364; z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9
czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). W judykaturze podkreśla się, że
przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste
naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz
sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego
orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu
(przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK
227/02, OSNP 2004 nr 13, poz. 230; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX
nr 442743; z dnia 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z dnia 9
czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133 oraz postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 3 października 2013 r., III SK 11/13, LEX nr 1380967).
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
spełnia powyższych wymogów; nie wykazuje, aby w sprawie występował stan
„oczywistej zasadności” skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c. Wbrew odmiennemu twierdzeniu skarżącego, zastosowanie przez Sąd
II USK 44/24
5
Apelacyjny w Gdańsku w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy
wskazanych w tym wniosku przepisów prawa materialnego mieści się w granicach
wyznaczonych przez ich wykładnię przyjętą w orzecznictwie. Sąd Najwyższy w
wyroku z dnia 16 marca 2023 r., II USKP 120/22 (LEX nr 3506736) szczegółowo
przedstawił motywy przemawiające za odmową zastosowania art. 15c ust. 3 ustawy
o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Sąd Najwyższy przyjął (w sprawie
II USKP 120/22), że zawiera on mechanizm drastycznie obniżający wysokość
świadczeń tych funkcjonariuszy, którzy pomyślnie przeszli weryfikację w 1990 r. i w
kolejnych latach służyli wolnej Polsce. Obniżenie świadczenia do pułapu przeciętnej
emerytury (art. 15c ust. 3), gdy wysokość "ponad" ten wskaźnik została
wypracowana po 1990 r.: a) w sposób oczywisty narusza art. 32 ust. 1 ust. 2
Konstytucji RP; b) godzi w art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP; c) narusza prawo do
zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku emerytalnego z art. 67 ust. 1
Konstytucji RP; d) narusza art. 2 Konstytucji RP.
Przemawia to za odmową zastosowania art. 15c ust. 3 ustawy o
zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Sąd Najwyższy uwzględnił, że
przewidziane tym drugim mechanizmem limitowanie wysokości świadczenia
pułapem „przeciętnej emerytury” w większości przypadków doprowadzi do efektu,
zgodnie z którym mechanizm „stażowy” z art. 15c ust. 1 i 2 ustawy nie będzie miał
żadnego znaczenia.
Z kolei w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2023 r., II USKP 40/23
(LEX nr 3568174) podkreślono, że art. 15c ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu
emerytalnym funkcjonariuszy ma właściwości represywne. Karze finansowo za
pełnienie służby na rzecz totalitarnego państwa tych, którzy relatywnie najkrócej
służyli totalitarnemu państwu a swój staż emerytalny wypracowali po „upadku” tego
reżimu. Ponadto, funkcjonariusze mający taki sam staż służby po 31 lipca 1990 r.
mogą mieć prawo do diametralnie odmiennej wysokości świadczenia - w zależności
od tego, czy choćby przez jeden dzień służyli na rzecz totalitarnego państwa.
Sprawia to, że mechanizm z art. 15c ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym
funkcjonariuszy jest oderwany całkowicie od reguły proporcjonalności (art. 31 ust. 3
Konstytucji RP), abstrahuje od powszechnie rozumianego i akceptowanego
poczucia sprawiedliwości, które polega na występowaniu racjonalnej adekwatności
II USK 44/24
6
między czynem a sankcją oraz narusza zasadę równego traktowania
ubezpieczonych. Dalej wywiedziono, że w demokratycznym państwie prawa nie
mogą korzystać z ochrony rozwiązania normatywne w jawny sposób nierówno
traktujące obywateli, które w nieprawidłowy (odwetowy) sposób sankcjonują na
gruncie prawa zabezpieczenia społecznego „rozliczenia historyczne”. W konkluzji
Sąd Najwyższy - wobec nieusprawiedliwionej i destrukcyjnej bezczynności
Trybunału Konstytucyjnego (wyroki Sądu Najwyższego: z 9 czerwca 2022 r.,
III USKP 145/21, OSNP 2022 nr 11, poz. 113; uchwała Sądu Najwyższego z
17 listopada 2022 r., III PZP 2/21, OSNP 2023 nr 3, poz. 25, uchwała składu
siedmiu sędziów z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, LEX nr 3523123), uznał, że
art. 15c ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, z uwagi na jego
niezgodność z art. 2, art. 32 ust. 1 i ust. 2, art. 64 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 67 ust. 1
Konstytucji RP, nie może kształtować w sposób negatywny sytuacji prawnej
odwołującego się (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 października
2023 r., III USK 375/22).
Mając na względzie przedstawione argumenty, należało stwierdzić, że
skarga kasacyjna nie jest oczywiście uzasadniona. Skarżący we wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawił argumentów
przekonujących, że doszło do oczywistego naruszenia wskazanych w uzasadnieniu
wniosku przepisów prawa.
Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w
art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. (pkt 1.).
Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2. niniejszego postanowienia ma podstawę w art. 98
§ 1, § 11 i § 3 k.p.c.
[SOP]
[a.ł]
II USK 44/24
7
