II USK 4/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 24 czerwca 2025 r.
SSN Halina Kiryło
w sprawie z odwołania S. sp. z o.o. z siedzibą w W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych III Oddziałowi w Warszawie
z udziałem R. M. oraz S.1 sp. z o.o. w W.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 24 czerwca 2025 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z dnia 12 czerwca 2024 r., sygn. akt III AUa 2484/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddziału
w Warszawie na rzecz S. sp. z o.o. w W. oraz S. 1 sp. z o.o. w W.
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego kwoty po 270
(dwieście siedemdziesiąt) złotych z ustawowymi odsetkami za
czas po upływie tygodnia od doręczenia orzeczenia
zobowiązanemu do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 czerwca 2024 r. oddalił
apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddziału w W. od wyroku Sądu
Okręgowego w Warszawie z dnia 7 lipca 2022 r., którym zmieniono zaskarżoną
decyzję organu rentowego w ten sposób, że stwierdzono, iż R. M. nie podlega jako
II USK 4/25
2
pracownik obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu
i wypadkowemu u płatnika składek S. Sp. z o. o. z siedzibą w W. w okresie od 17
sierpnia 2015 r. do 31 marca 2018 r.
Organ rentowy wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Warszawie, zaskarżając orzeczenie w całości i opierając skargę na podstawach: 1)
naruszenia prawa procesowego: (-) art. 3271 § 1 k.p.c., przez brak wyjaśnienia w
uzasadnieniu wyroku przyczyn nieuwzględnienia argumentacji/dowodów
wskazanych przez organ rentowy; (-) art. 232 w związku z art. 477 k.p.c., przez
wydanie orzeczenia bez przeprowadzenia merytorycznej kontroli decyzji organu
rentowego; 2) naruszenia przepisów prawa materialnego: (-) art. 6 ust. 1 pkt 1
ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
(jednolity tekst: Dz.U. 2023 r., poz. 1230 ze zm.) w związku z art. 22 § 1 k.p., przez
uznanie, że pracodawcą dla ubezpieczonego jest spółka S. Sp. z o.o., mimo iż
właścicielem S. Sp. z o.o. jest odwołująca się spółka; (-) art. 6 k.c. w związku z art.
232 k.p.c., przez przyjęcie, że organ rentowy nie udowodnił, iż rzeczywistym
pracodawcą dla ubezpieczonego była odwołująca się spółka, mimo że Sąd pominął
materiał zgromadzony w aktach rentowych/składkowych oraz nie dokonał wykładni
art. 3 w związku z art. 22 § 1 k. p. z uwzględnieniem koncepcji przebicia zasłony
korporacyjnej; (-) art. 8 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w
związku z art. 3 i art. 22 § 1 k. p., przez uznanie, że pracodawcą dla
ubezpieczonego jest S. S. sp. z o.o., mimo iż z dokumentacji załączonej do akt
sprawy wynika, że rzeczywistym pracodawcą dla ubezpieczonego pozostawała
odwołująca się spółka (przebicie zasłony korporacyjnej); (-) art. 3 w związku z art.
22 § 1 k. p., przez niedokonanie ich wykładni z uwzględnieniem koncepcji przebicia
zasłony korporacyjnej; (-) art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 4 pkt 2 lit. a, w związku z
art. 8 ust. 2a oraz art. 17 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przez
jego niezastosowanie, mimo że z załączonych do sprawy akt
rentowych/składkowych wynika, iż w przedmiotowej sprawie doszło do tzw.
przebicia zasłony korporacyjnej, a tym samym umowy o pracę zawarte z S.1Sp. z
o.o. na gruncie przepisów prawa ubezpieczeń społecznych należy traktować jako
nieważne.
II USK 4/25
3
Mając na uwadze powyższe, organ rentowy wniósł o uchylenie wyroku Sądu
Apelacyjnego w Warszawie w całości i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania temu Sądowi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i
orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie odwołania od decyzji organu
rentowego, a także o zasądzenie od odwołującej się spółki na rzecz skarżącego
kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał
się na oczywistą zasadność skargi, ponieważ Sąd powinien poddać decyzję organu
kontroli merytorycznej, a zatem zbadać, czy organ rentowy prawidłowo zastosował
przepisy prawa przy ustalonym stanie faktycznym, co w przedmiotowej sprawie
sprowadza się do ustalenia, czy faktycznie nastąpiło tzw. przebicie zasłony
korporacyjnej prowadzące do obejścia przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych, to jest art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Ponadto, Sąd ograniczając się do badania powiązań osobowo-kapitałowych między
wymienionymi podmiotami wyłącznie z perspektywy art. 22 § 1 k. p., nie jest w
stanie poddać decyzji organu rentowego merytorycznej kontroli wskazującej na tzw.
„uniesienie zasłony korporacyjnej” bez wykładni art. 3 i art. 22 § 1 k. p. z
uwzględnieniem koncepcji przebicia zasłony korporacyjnej, ponieważ w świetle
art. 22 § 1 k. p. spółka zależna - jako odrębny podmiot istniejący w obrocie
gospodarczym - będzie w sposób oczywisty traktowana jako pracodawca dla
ubezpieczonego z uwagi na konieczność wykonania szeregu formalnych czynności
mających na celu urealnienie „nieważnego” (na gruncie przepisów prawa
ubezpieczeń społecznych) w swej istocie stosunku pracy (takich, jak zawarcie
umowy o pracę, obsługa kadrowo-płacowa itp.).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołująca się spółka i zainteresowany
wnieśli o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o
zasądzenie od organu rentowego na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania, w
tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
II USK 4/25
4
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania.
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność
postępowania (pkt 3) lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).
Wniesiona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna nie jest oczywiście
uzasadniona. Ujęta w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy
zasadność podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy
prawnej. Dotyczy to więc jedynie zarzucanym sądowi drugiej instancji uchybień
przepisom prawa materialnego albo procesowego o charakterze elementarnym,
polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu
oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego interpretacją przyjmowaną w
orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał,
względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym
stanie faktycznym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r.,
IV CSK 263/15, LEX nr 1940571). W rozpoznawanej sprawie żadna taka
okoliczność nie miała miejsca.
Należy zgodzić się i przyjąć argumentację Sądu Najwyższego wyrażoną w
uzasadnieniu postanowienia z dnia 20 lutego 2024 r., II USK 336/23 (LEX nr
3687155), który odmówił przyjęcia do rozpoznania jednej z analogicznie
argumentowanych skarg kasacyjnych organu rentowego złożonych w podobnych
sprawach dotyczących odwołującej się oraz zainteresowanej spółki.
Odnosząc się do rozkładu ciężaru dowodów w postępowaniu cywilnym z
zakresu ubezpieczeń społecznych, wypada przypomnieć, że Sąd Najwyższy w
wyroku z dnia 10 maja 2017 r., I UK 184/16 (LEX nr 2305920) stwierdził, iż ciężar
udowodnienia wchodzi w rachubę dopiero wówczas, gdy pewne twierdzenia okażą
się nieudowodnione, a nie już wtedy, gdy strona nie przedstawiła środków
dowodowych na potwierdzenie lub zaprzeczenie danej okoliczności. Oznacza to, że
rozkład ciężaru dowodu stanowi regułę wskazującą stronę, która ma ponieść
negatywne skutki nieudowodnienia określonych twierdzeń. Na tym polega funkcja
II USK 4/25
5
ciężaru dowodowego. Pozwala rozstrzygnąć sprawę merytorycznie także wówczas,
gdy sąd nie zdołał w ogóle albo w pewnej części wyjaśnić stanu faktycznego
sprawy. Czym innym jest natomiast sytuacja, w której sąd oceniał materiał
dowodowy, kierując się metodą kognitywną z art. 233 § 1 k.p.c. i na tej podstawie
dokonał wiążących ustaleń stanu faktycznego. W tym wypadku nie dochodzi do
właściwego lub niewłaściwego rozłożenia ciężaru dowodowego.
W niniejszym przypadku Sądy meriti szczegółowo odniosły się do skromnych
środków dowodowych przedstawionych przez organ rentowy w toku procesu.
Oceniwszy, że nie jest możliwe uprawdopodobnienie, iż między ubezpieczonym a
spółką zależną nie istniał stosunek pracy, który w rzeczywistości był wykonywany,
Sądy nie potwierdziły stanowiska skarżącego. Ponadto Sądy przeprowadziły
szczegółowe dociekania w celu ustalenia podstawy prawnej twierdzeń organu
rentowego, której również nie mogły się doszukać. Nie sposób w rozpoznawanej
sprawie stwierdzić, na czym rzeczywiście miałoby polegać naruszenie reguły
rozkładu ciężaru dowodu przez Sądy, skoro korzystna dla odwołującej się
okoliczność (wykonywanie pracy dla spółki zależnej) została udowodniona, zaś
okoliczność wykazana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (zależność spółki
będącej pracodawcą od spółki odwołującej się) nie wpływa na konkluzję co do tego,
który podmiot jest w tym przypadku pracodawcą.
W orzecznictwie utrwalona jest wykładnia negująca możliwość skutecznego
podnoszenia w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez sąd drugiej instancji
art. 6 k.c., gdy zmierza on do zakwestionowania ustaleń faktycznych (wyroki Sądu
Najwyższego: z dnia 13 czerwca 2000 r., V CKN 64/00, OSNC 2000 nr 12,
poz. 232; z dnia 15 października 2004 r., II CK 62/04, LEX nr 197635; z dnia 8
listopada 2005 r., I CK 178/05, LEX nr 220844 oraz z dnia 15 lutego 2008 r., I CSK
426/07, LEX nr 465919).
Warto także zwrócić uwagę, że przywołana przez organ rentowy koncepcja
„przebicia korporacyjnego” miałaby potencjalne znaczenie w kontekście art. 8
ust. 2a ustawy systemowej, gdyby odwołująca się twierdziła, iż w sprawie
przywołany przepis nie ma zastosowania. Wówczas organ rentowy dążyłby do jego
zastosowania, argumentując, że ścisłe powiazanie między spółkami w ramach tej
samej grupy kapitałowej w każdym przypadku świadczy o tożsamości interesu
II USK 4/25
6
ekonomicznego w ramach grupy. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie art. 8
ust. 2a ustawy systemowej nie budzi jednak wątpliwości. Wykonując umowę
zlecenia zawartą z odwołującą się, ubezpieczony, będąc pracownikiem spółki
zależnej, z tytułu tejże umowy cywilnej podlega ubezpieczeniom jako pracownik.
Nawet gdyby zgodnie z oczekiwaniem organu rentowego (niepopartym
dostatecznym materiałem dowodowym) uznać, że stosunek pracy wynikający z
umowy zawartej ze spółką zależną w rzeczywistości łączył ubezpieczonego z
odwołującą się, to nie miałaby to wpływu na zastosowanie w sprawie art. 8 ust. 2a
ustawy systemowej. Tylko gdyby przyjąć, że zawarte z odwołującą się umowy
cywilne w swojej istocie skrywają stosunek pracy, art. 8 ust. 2a ustawy systemowej
nie miałby zastosowania, lecz wówczas również istniałby tytuł pracowniczy
podlegania ubezpieczeniom społecznym, aczkolwiek z art. 8 ust. 1 tej ustawy.
Reasumując, organ rentowy we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie wykazał nie tylko kwalifikowanej formy jej zasadności, lecz w ogóle
nie był w stanie wyjaśnić, na czym miałoby polegać naruszenie przez Sądy
orzekające przywołanych przepisów w jakimkolwiek stopniu.
Z tych względów na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego
orzeczono z mocy art. 98 § 1 i 3 w związku z art. 39821 k.p.c.
[SOP]
