II USK 375/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 24 czerwca 2025 r.
SSN Halina Kiryło
w sprawie z odwołania R. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Bydgoszczy
o prawo do emerytury,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 24 czerwca 2025 r.,
skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z dnia 10 czerwca 2024 r., sygn. akt III AUa 368/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od R. K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Bydgoszczy tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt)
złotych z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia orzeczenia
zobowiązanemu do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 10 czerwca 2024 r. oddalił
apelację R. K. od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 9 stycznia 2023
r., którym oddalono jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Oddziału w Bydgoszczy z dnia 8 sierpnia 2022 r., przyznającej R. K. prawo do
emerytury z jednoczesnym zawieszeniem jej wypłaty w związku z pobieraniem
emerytury z Wojskowego Biura Emerytalnego w Bydgoszczy.
II USK 375/24
2
R. K. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku,
zaskarżając orzeczenie w całości i opierając skargę na podstawie naruszenia
prawa materialnego: (-) art. 95 ust. 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i
rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2022 r., poz.
504) w związku z art. 15a ustawy z 10 grudnia 1993 o zaopatrzeniu emerytalnym
żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2022 r., poz. 520 ze
zm.), przez uznanie, że przepisów tych nie stosuje się do ubezpieczonego,
ponieważ został on powołany do zawodowej służby wojskowej przed dniem 1
stycznia 1999 r. w sytuacji, gdy przepis art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej stanowi, iż
zasada wypłaty jednego świadczenia nie obowiązuje w przypadku, gdy wojskowe
świadczenie emerytalne zostało obliczone według zasad określonych w art. 15a
ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, a nie że zostało
przyznane na podstawie art. 15a tej ustawy, czyli że ubezpieczony nie musiał
spełniać kryterium podmiotowego określonego w tym przepisie w postaci powołania
do służby wojskowej po dniu 1 stycznia 1999 r.; (-) art. 32 Konstytucji RP, przez
taką interpretację przepisu art. 95 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z art. 15a ustawy o zaopatrzeniu
emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, która pozwala wypłacać dwa
świadczenia jedynie niektórym osobom w ramach jednej grupy emerytalnej, w
niniejszym przypadku - jedynie niektórym emerytom wojskowym; przez taką
interpretację przepisu art. 95 ust 2 ustawy emerytalnej w związku z art. 15a ustawy
o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, która pozwala niezasadnie
różnicować pracowników w zakresie obowiązku wnoszenia składek emerytalnych,
przez nałożenie na emerytów wojskowych obowiązku opłacania składek
emerytalnych od wynagrodzenia w sytuacji, gdy opłacanie tych składek nie będzie
miało żadnego wpływu na wysokość ich świadczeń emerytalnych; (-) art. 67 ust. 1
Konstytucji RP, przez taką interpretację art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej w związku
z art. 15a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, która
nakłada na obywatela obowiązek zabezpieczenia społecznego i ponoszenia
składek na zabezpieczenie społeczne, chociaż w momencie wnoszenia składek nie
jest możliwe, aby składki miały jakikolwiek wpływ na świadczenia emerytalne
ubezpieczonego.
II USK 375/24
3
Z uwagi na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu
Apelacyjnego w Gdańsku i przekazanie temu Sądowi niniejszej sprawy do
ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od organu rentowego na rzecz
ubezpieczonego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego
według norm przepisanych za wszystkie instancje i za postępowanie kasacyjne.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał
się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzebę
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości powstałych w
związku z wykładnią wynikającą z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia
2019 r., I UK 426/17 (OSNP 2019 nr 9, poz. 114) oraz uchwały składu siedmiu
sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r., III UZP 7/21 (OSNP 2022 nr
6, poz. 58), które to są zasadniczo sprzeczne i prowadzą do różnego zastosowania
art. 95 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Skarżący sformułował
następujące zagadnienia prawne: czy użyte w art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej
pojęcie "została obliczona na zasadach określonych w art. 15a lub 18e ustawy o
zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin" oznacza
emeryturę, która została przyznana na podstawie wyżej wymienionych przepisów,
tzn. niewystarczające jest obliczenie emerytury na zasadach określonych w tych
przepisach, a konieczne jest spełnienie także kryteriów podmiotowych w nich
określonych (moment powołania do służby wojskowej); czy możliwa jest taka
interpretacja przepisów art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej w związku z art. 15a
ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, która powodowałaby
różnicowanie analogicznej sytuacji emerytów w jednej grupie zawodowej bez
istotnej przyczyny.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie
postanowienia o odmowie przyjęcia skargi do rozpoznania i zasądzenie od
skarżącego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania.
II USK 375/24
4
Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest
sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem
zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji
kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze
skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi
kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,
wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c.
wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek
złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg
ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości
odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
(art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego
wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie
okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu
katalogowi przesłanek.
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem
nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu
Najwyższego i dla którego rozwikłania dotychczasowe orzecznictwo jest
niewystarczające. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia
prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale
także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną
argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu
prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu
rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez
sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty
II USK 375/24
5
przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie
art. 390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania sformułowanego w
taki sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez skarżącego
wątpliwości, musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub przepisów
prawa, na tle których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy
ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście
zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne". Nie można przy
tym zasadnie twierdzić, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli
Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd w
podnoszonej kwestii, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14,
niepublikowane).
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance
określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., to jest istnieniu potrzeby wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący
źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo
niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć,
przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365 i z dnia 18
lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX nr 1652383). Konieczne jest wskazanie
argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także
przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43).
Powołanie się na rozbieżności w orzecznictwie wymaga ponadto przytoczenia i
poddania analizie rozbieżnych orzeczeń sądów w celu wykazania, że rozbieżności
te mają swoje źródło w różnej wykładni przepisu, bądź też przedstawienia
argumentów wskazujących, że wykładnia przeprowadzona przez sąd drugiej
instancji sprzeczna jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu
Najwyższego. Ponadto, ze względu na publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej,
skarżący powinien wykazać celowość dokonania wykładni konkretnego przepisu
II USK 375/24
6
przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2012 r., III SK 29/12, LEX nr 1238124).
Twierdzenie o występowaniu potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów jest
uzasadniony tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze
rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym
zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących owo
zagadnienie.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że
skarżący nie wykazał istnienia powołanych przesłanek przedsądu. Brak jest
podstaw do uznania, że istnieje potrzeba dokonania wykładni przepisów w
rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. bądź występuje istotne zagadnienie prawne
(art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeżeli interpretacja przepisów budzących wątpliwości
była przedmiotem uchwały Sądu Najwyższego w powiększonym składzie i nie
zaistniały żadne okoliczności uzasadniające zmianę wyrażonego w niej poglądu.
Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie widzi podstaw do podważenia
stanowiska wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z
dnia 15 grudnia 2021 r., lll UZP 7/21. Istotą uchwał składu powiększonego jest
zapewnienie jednolitości orzecznictwa i choć sama uchwała wiąże w myśl art. 39817
§ 2 k.p.c. tylko w danej sprawie, to jednak jest doniosłym argumentem w wykładni i
stosowaniu prawa, czerpiąc również z autorytetu Sądu Najwyższego jako organu
wymiaru sprawiedliwości powołanego do zapewnienia zgodności z prawem i
jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych. Nie są również przekonujące
zarzuty natury konstytucyjnej, gdyż już w samej treści uzasadnienia wspomnianej
uchwały Sąd Najwyższy uwzględnił przepisy ustawy zasadniczej w procesie
wykładni prawa. Sąd Najwyższy uznał, między innymi, że dla analizy
ukształtowanego w art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej zbiegu świadczeń nie ma
znaczenia art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż w odniesieniu do wynikającego z tego
przepisu prawa do zabezpieczenia społecznego ustawodawca dysponuje dużą
swobodą, co potwierdza powołane orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego.
Uzupełniająco wypada stwierdzić, że także Europejski Trybunał Praw Człowieka w
II USK 375/24
7
decyzjach z dnia 11 grudnia 2018 r. nr 39247/12 (LEX nr 2626955) i nr 41178 (LEX
nr 2627060) uznał uprawnienie państwa - strony Konwencji o ochronie prawa
człowieka do samodzielnego kształtowania systemu zabezpieczenia społecznego,
w tym do wprowadzenia zasady wypłaty jednego świadczenia, w myśl której
świadczeniobiorcy nie można przyznać jednocześnie dwóch świadczeń. Dlatego
ocena budzącej wątpliwości regulacji powinna być dokonywana pod kątem
konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Oceny takiej dokonał
Sąd Najwyższy w cytowanej uchwale III UZP 7/21.
Przyjęcie przez Sąd Apelacyjny poglądu wyrażonego w kwestionowanej
przez skarżącego uchwale Sądu Najwyższego było uzasadnione okolicznościami
sprawy. Wnioskodawca, choć nabył prawo do emerytury mundurowej oraz do
emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu ukończenia
powszechnego wieku emerytalnego, jest uprawniony do pobierania jednego z tych
świadczeń. W przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki
umożliwiające odstąpienie od ogólnej zasady wypłacania jednego świadczenia. W
realiach rozpatrywanego przypadku nie znajduje zastosowania przepis art. 95 ust. 2
ustawy o emeryturach i rentach z FUS z racji tego, że wnioskodawca pozostawał w
służbie wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999 r. i przyznane mu przez Wojskowe
Biuro Emerytalne świadczenie nie zostało obliczone wedle zasad określonych w
art. 15a lub art. 15d lub art. 18e ustawy zaopatrzeniowej.
W tym stanie rzeczy należało przyjąć, że skarżący nie przedstawił
przekonujących argumentów za odstąpieniem od wcześniejszej interpretacji
powołanych przepisów wyrażonej w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego. Tym samym nie zostały wykazane przesłanki przedsądu, co zgodnie
z art. 3989 § 2 k.p.c. uprawniało do odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98
§ 1 i 3 w związku z art. 39821 k.p.c.
[SOP]
II USK 375/24
8
