II USK 35/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 30 września 2025 r.
SSN Agnieszka Żywicka
w sprawie z odwołania W. sp. z o.o. sp. k. w likwidacji w W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziałowi w Warszawie
z udziałem A.B. i S. sp. z o.o. sp. k. w likwidacji w M.
o podstawę wymiaru składek,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 30 września 2025 r.,
skargi kasacyjnej odwołującej się Spółki i zainteresowanej Spółki od wyroku Sądu
Apelacyjnego w Warszawie
z dnia 28 listopada 2023 r., sygn. akt III AUa 2847/22,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2) zasądza od W. sp. z o.o. sp. k. w likwidacji w W. i od S. sp. z
o.o. sp. k. w likwidacji w M. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych [ …] Oddziału w Warszawie kwoty po 1800 zł (jeden
tysiąc osiemset złotych) z odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c., tytułem
zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Kliknij tutaj, aby wprowadzić tekst.
Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 28 listopada 2023 r. zmienił
zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 16 sierpnia 2022 r. w ten
sposób, że oddalił odwołanie W. sp. z o.o. s p. k. w likwidacji w W. od decyzji
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w z 15 stycznia 2019 r. ustalającej
A.B. podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne i
II USK 35/25
2
ubezpieczenie zdrowotne od maja 2016 r. do kwietnia 2017 r. z tytułu wykonywania
pracy na podstawie umowy zlecenia zawartej z płatnikiem składek W. sp. z o.o. s p.
k. w likwidacji w W.
W. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa w
likwidacji z siedzibą w W. oraz S. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka
komandytowa w likwidacji z siedzibą w M. wniosły skargę kasacyjną od wyroku
Sądu Apelacyjnego z 28 listopada 2023 r., zaskarżając ten wyrok w całości i
zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 58 § 1 k.c. w
związku z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie
ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 350 ze zm., dalej
jako „ustawa systemowa”) oraz art. 58 ust. 2 k.c.
Przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej uzasadniono istnieniem potrzeby
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów. We wniosku wskazano, że do dnia jej
sporządzenia przed Sądem Apelacyjnym rozpatrzonych zostało ponad 60
analogicznych spraw z apelacji organu rentowego z udziałem innych
ubezpieczonych, w których zapadały skrajnie różne rozstrzygnięcia. Wszystkie
sprawy dotyczyły analogicznych stanów faktycznych, a apelacje organu rentowego
od wyroków wydawanych przez sąd pierwszej instancji opierały się na identycznych
zarzutach. Skarżący wskazali, że ten sam sąd w części spraw uznawał, że fakt
współpracy przez personel opiekuńczy ze skarżącym oraz zainteresowanym
stanowił obejście przepisów prawa w rozumieniu art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 9
ust. 2 ustawy systemowej, w części zaś oceniał, że takie działanie nie stanowiło
obejścia przepisów prawa, gdyż było uzasadnione istniejącymi uwarunkowaniami
biznesowymi, rynkowymi i historycznymi. W ocenie skarżących w tej sytuacji
istnieje potrzeba wykładni przepisu art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 9 ust. 2 ustawy
systemowej, a w szczególności udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy zawarcie
dwóch stosunków zobowiązaniowych stanowi obejście przepisów prawa rozumieniu
art. 58 § 1 k.c., a tym samym uzasadnione pozostaje skoncentrowanie się
wyłącznie na ustaleniu, że w wyniku tak ukształtowanej współpracy powstaje zbieg
tytułów ubezpieczeniowych, czy też należy skoncentrować się na zweryfikowaniu
istnienia logicznego i ekonomicznie uzasadnionego celu dla zawarcia dwóch
II USK 35/25
3
stosunków zobowiązaniowych i tym samym powstaniu zbiegu tytułów
ubezpieczeniowych nie należy nadawać relewantnego znaczenia.
W odpowiedzi organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania.
W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Przesłanka w postaci potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (na
którą powołują się skarżący) występuje wtedy, gdy określony przepis prawa, mimo
że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni bądź gdy jego niejednolita
wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 13 czerwca 2008 r., III CSK104/08, LEX nr 424365, z 11 stycznia
2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151 i z 15 października 2002 r., II
CZ 102/02, LEX nr 57231). W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów
powstały już w orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je
przedstawić, jak też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do
rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 28 marca 2007 r.,
II CSK 84/07, LEX nr 315351; z 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z
12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, LEX nr 523522; z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15,
LEX nr 2054493). Należy też wyjaśnić, że nie istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia
prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych
orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego
II USK 35/25
4
poglądu (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 3 marca 2020 r., II PK 36/19,
LEX nr 3034647; z 12 maja 2020 r., I UK 128/19, LEX nr 3026475).
Skarżący wskazali potrzebę wykładni przepisu art. 58 § 1 k.c. w związku z
art. 9 ust. 2 ustawy systemowej, jednak ani samodzielna wykładnia art. 58 § 1 k.c.,
ani w związku z treścią art. 9 ust. 2 ustawy systemowej nie budzi wątpliwości, o
których wspominają skarżący w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania.
W postanowieniach z 23 kwietnia 2025 r., II USK 2/25 (niepubl.), z 13 maja
2025r. II USK 370/24 (LEX nr 3863038) oraz z 3 czerwca 2025 r. II USK 41/25
(niepubl.), Sąd Najwyższy w analogicznych sprawach między stronami, przy
identycznej co do istoty skardze kasacyjnej jednoznacznie rozstrzygnął, że skarga
w przedstawionej treści nie kwalifikuje się do przyjęcia. Sąd Najwyższy w
niniejszym składzie potwierdza trafność przedstawionych w przytoczonym
postanowieniu tez. Wobec tego Sąd przytacza jedynie część przedstawionego
wówczas wywodu, odsyłając w pozostałym zakresie do powołanych postanowień.
Po pierwsze czynności mające na celu obejście ustawy zawierają pozór
zgodności z ustawą. Ich treść nie zawiera elementów wprost sprzecznych z ustawą,
ale skutki, które wywołują i które objęte są zamiarem stron, naruszają zakazy lub
nakazy ustawowe. To przez ustalenie celu czynności, swoisty zabieg antycypacji
konsekwencji związanych in casu z dokonaniem czynności, można sensownie
ustalić fakt obejścia prawa, a to wymaga uwzględnienia zamiarów i dążeń stron
podejmujących określone działanie prawne w kwestii relacji do czynności prawnej
pozornej (zob. M. Safjan [w:] Kodeks cywilny, t. 1, red. K. Pietrzykowski, 2018).
Po drugie norma z art. 9 ust. 2 ustawy systemowej przewiduje zasadę,
zgodnie z którą osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo
ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku wymienionych w przepisie tytułów
(w tym z umów, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy) jest objęta
obowiązkowo ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał najwcześniej.
Po trzecie przy stosowaniu przepisów należy zbadać, czy tytuły będące
przesłanką zwolnienia z obowiązku ubezpieczenia rzeczywiście istnieją. Kierując
się tą dyrektywą, w orzecznictwie rozstrzygnięto, że w sytuacji, gdy finalnym
odbiorcą usługi jest ten sam podmiot, a zleceniobiorca wykonuje czynności w tym
II USK 35/25
5
samym miejscu i czasie, to rozbicie tego zlecenia na dwie umowy, zawierane z
dwoma podmiotami bez jakiegokolwiek logicznego czy ekonomicznie
uzasadnionego celu, nie można rozumieć inaczej, niż jako działanie w celu obejścia
prawa - działanie pozorujące zbieg tytułów do ubezpieczenia społecznego (zob. np.
wyrok Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2019 r., I UK 110/18, OSNP 2020 nr 3, poz.
30).
W serii spraw, w które wpisuje się niniejsza sprawa, orzekające sądy doszły
do odmiennych wniosków w zakresie wykładni art. 9 ust. 2 ustawy systemowej. Nie
może to jednak doprowadzić do sytuacji, w której na mocy woli stron zostanie
wyłączony obowiązek ubezpieczenia społecznego. Podmiot kwestionujący (zwykle
ZUS) może wykazać przesłanki (okoliczności), których uwzględnienie przechyli
schemat interpretacyjny w określonym kierunku, innym od zamierzonego przez
ubezpieczonego lub płatnika
Powyższe zasady wywierają wpływ na wykładnię prawa, zwłaszcza gdy
uwzględni się ustalony stan faktyczny. W nim zleceniobiorczyni ma aktywne dwie
umowy zlecenia formalnie z dwoma odrębnymi podmiotami. Pracę jednak wykonuje
w jednym miejscu i polega ona na tych samych czynnościach, na rzecz tego
samego podopiecznego. Z kolei podmioty zlecające są ze sobą zespolone co
najmniej biznesowo, choć nie własnościowo. Zabezpieczenie ryzyka osobowego
polegać miało na możliwości dostarczenia przez zainteresowaną spółkę opiekunki
w sytuacji gdy odwołująca z jakiegoś powodu nie jest w stanie tego zrobić. W
sytuacji gdy obie spółki zawierają umowę z tą samą ubezpieczoną, to w sytuacji,
gdy osoba ta nie może wywiązać się z umowy, to żadna ze spółek nie jest w stanie
„dostarczyć opiekunki" tym samym tzw. ryzyko osobowe w żaden sposób nie
zostaje zabezpieczone. Zwłaszcza, że zainteresowana spółka nie utrzymuje w
Niemczech żadnej infrastruktury, która pozwalałaby na samodzielną działalność.
Tak więc niespełnienie warunków przez zleceniobiorcę dla jednego z
dostawców usług na teren Niemiec powodowałoby z automatu niespełnienie
warunków dla drugiego dostawcy. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że
okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy, które wiążą Sąd Najwyższy (art.
39813 § 2 k.p.c.), dają pełne podstawy do stwierdzenia, że zawierane przez
zainteresowaną umowy zlecenia z drugim podwykonawcą (zainteresowaną) należy
II USK 35/25
6
ocenić jako czynności prawne mające na celu obejście ustawy w rozumieniu art. 58
§ 1 k.c., a to powoduje, iż umowy te nie stanowią ewentualnego tytułu „zbiegowego”
do podlegania ubezpieczeniom społecznym w świetle art. 9 ust. 2 ustawy
systemowej.
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach orzeczono
stosownie do art. 98 § 1 i § 11 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.
M.G.
[a.ł]
