II USK 347/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 25 lutego 2025 r.
SSN Bohdan Bieniek
w sprawie z odwołania R. S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziałowi w Warszawie
o prawo do rekompensaty,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 25 lutego 2025 r.,
skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z dnia 7 czerwca 2024 r., sygn. akt III AUa 857/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od skarżącego na rzecz organu rentowego kwotę
240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 7 czerwca 2024 r., zmienił
zaskarżony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, […] Oddział w Warszawie
wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 6 lutego 2023 r. i oddalił odwołanie.
Sąd Apelacyjny przyjął, że nie jest możliwe zliczenie pracy wykonywanej w
Najwyższej Izbie Kontroli z pracą wykonywaną w szczególnych warunkach przy
ubieganiu się o przyznanie prawa do rekompensaty (art. 21 ustawy o emeryturach
pomostowych).
II USK 347/24
2
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik
ubezpieczonego, zaskarżając wyrok w całości. We wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania powołał się na podstawy z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
Po pierwsze, w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, dotyczące
możliwości sumowania okresów pracy w szczególnych warunkach i w szczególnym
charakterze na potrzeby ustalenia prawa do rekompensaty. Nadto przepisy pracy w
szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze, mianowicie art. 32 ust. 3
ustawy o emeryturach i rentach z FUS wywołują rozbieżności w orzecznictwie
sądów i wymagają wykładni Sądu Najwyższego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie
postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz
zasądzenie od skarżącego na rzecz organu rentowego kosztów postępowania
kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna odwołującego się nie kwalifikowała się do jej
merytorycznego rozpoznania.
Podstawy przyjęcia skarg kasacyjnych do rozpoznania są powszechnie
znane, bowiem dotychczasowe orzecznictwo ugruntowało wszelkie wątpliwości,
jakie na tym tle mogą wystąpić, a stosowne przepisy k.p.c. nie podlegały zmianom.
Nie ma zatem powodów, by obecnie szczegółowo powtarzać okoliczności, jakie
musi spełnić wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w zakresie
przesłanek wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. (por. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 10 września 2014 r., I CSK 729/13, LEX nr 1532950, z 15
października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231; z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09,
LEX nr 570112; z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, LEX nr 523522, z 25 kwietnia
2019 r., I PK 130/18, LEX nr 2652300).
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący nie
zbudował problemu prawnego, o którym mowa w art. 3989 § 1 k.p.c. Nie wykazał
również potrzeby wykładni przepisów prawnych z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., bowiem
w orzecznictwie Sądu Najwyższego była wielokrotnie rozważana kwestia
II USK 347/24
3
sumowania okresów pracy w szczególnych warunkach i w szczególnym
charakterze.
Już w uchwale Sądu Najwyższego z 29 września 2005 r., (II UZP 10/05, LEX
nr 155414) przyjęto, że przy ustalaniu okresów zatrudnienia warunkujących nabycie
prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym nie jest możliwe zaliczenie
okresu pracy w szczególnym charakterze nauczyciela do okresów pracy w
szczególnych warunkach (§ 4 i 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego
1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych
warunkach lub w szczególnym charakterze, Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). W uchwale
tej Sąd Najwyższy odniósł się do stanowiska zawartego w wyroku z 18 stycznia
2005 r. (II UK 137/04, LEX nr 152388), który również wykluczył dopuszczalność
łączenia okresów pracy w warunkach szczególnych z pracą w szczególnym
charakterze.
Skarżący zdaje się nie zauważać, że w wyroku Sądu Najwyższego
z 6 września 2012 r., (II UK 44/12, LEX nr 1276215), na który powołuje się, również
zostało wyrażone stanowisko, że nie dolicza się okresów pracy w szczególnym
charakterze do okresów pracy w szczególnych warunkach. W motywach
rozstrzygnięcia zwrócono uwagę, że o ile do okresów zatrudnienia w szczególnych
warunkach zalicza się okresy pracy górniczej oraz okresy zatrudnienia na kolei, a
także okresy pracy lub służby, o których mowa w § 5-10 (§ 4 ust. 3 rozporządzenia),
to nie istnieje zasada odwrotna; do pracy w szczególnym charakterze nie dolicza
się prac w szczególnych warunkach.
Kwestia ewentualnego doliczania prac w szczególnych warunkach do pracy
w szczególnym charakterze została rozstrzygnięta negatywnie również w nowszym
orzecznictwie Sądu Najwyższego. Przykładowo w postanowieniu Sądu
Najwyższego z 4 marca 2020 r., (I UK 86/19, LEX nr 3170279) wskazano, że praca
w szczególnym charakterze (nauczycielska) nie może być doliczana do okresu
pracy w warunkach szczególnych. Okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach
nie sumuje się z okresem zatrudnienia w szczególnym charakterze. Nie istnieje
bowiem pojęcie „emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w
szczególnym charakterze”, która przysługiwałaby przy łącznym uwzględnieniu
(doliczeniu) każdego z tak określonych okresów pracy, lecz emerytura przysługuje
II USK 347/24
4
z tytułu wykonywania konkretnego zatrudnienia, ujętego oddzielnie w odpowiednich
wykazach (stanowiących załącznik do rozporządzenia) lub w § 9-15 rozporządzenia
przez konkretny okres w nich przewidziany (tak też orzeczenia Sądu Najwyższego:
z 26 czerwca 2019 r., I UK 248/18, LEX nr 2686028 oraz II USK 724/21; z 15
września 2022 r., LEX nr 3487986).
Wykładnia ta jest konsekwentnie podtrzymana w najnowszym orzeczeniu
Sądu Najwyższego, który w wyroku z 17 lutego 2021 r., (III USKP 20/21, LEX nr
3123155) zauważył, że regulacja ustawy o emeryturach pomostowych nie
wprowadza żadnej zmiany w zakresie przesłanki 15 lat pracy w szczególnych
warunkach lub w szczególnym charakterze, od której zależały wcześniejsze
emerytury. Uprawnione jest zatem stwierdzenie, że nie jest to również przedmiotem
przepisów dotyczących rekompensaty. Nie wprowadzają zatem normy, która
pozwalałaby sumować okresy pracy w szczególnych warunkach i okresy pracy w
szczególnym charakterze. Przeciwnie, ustawa o emeryturach pomostowych
stanowi określoną odpowiedź ustawodawcy na potrzebę ograniczania prawa do
wcześniejszych emerytur. Zatrudnienie nauczycielskie utraciło status pracy w
szczególnym charakterze (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 16 marca
2010 r., K 17/09 i z 25 listopada 2010 r., K 27/09). Innymi słowy, osoba ubiegająca
się o emeryturę pomostową, która nie kontynuuje pracy w warunkach szczególnych
lub o szczególnym charakterze i legitymuje się w związku z tym jedynie stażem
pracy „szczególnej” według poprzednio obowiązujących przepisów, może nabyć
prawo do tej emerytury jedynie wówczas, gdy dotychczasowy staż pracy można
kwalifikować jako pracę w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze
w rozumieniu obowiązujących przepisów (art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach
pomostowych- por. również wyrok Sądu Najwyższego z 13 marca 2012 r., II UK
164/11, LEX nr 1289168).
Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., a o kosztach orzekł z mocy art. 98
§ 1 w związku z art. 39821 k.p.c.
[SOP]
[a.ł]
II USK 347/24
5
