II USK 327/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 25 lutego 2025 r.
SSN Bohdan Bieniek
w sprawie z odwołania M. S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddziałowi w Warszawie
o wypłatę emerytury,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 25 lutego 2025 r.,
skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z dnia 14 maja 2024 r., sygn. akt III AUa 3030/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od odwołującego się na rzecz pozwanego kwotę
240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 14 maja 2024 r., oddalił
apelację M. S. od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie z
dnia 7 września 2023 r., oddalającego jego odwołanie od decyzji Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych, II Oddział w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2023 r.,
przyznającej mu emeryturę od dnia 1 stycznia 2023 r., przy czym jej wypłata
została zawieszona z powodu zbiegu prawa do więcej niż jednego świadczenia.
W sprawie ustalono, że ubezpieczony posiada uprawnienia do emerytury
policyjnej od dnia 1 grudnia 1999 r. Do ustalenia prawa i wyliczenia wysokości
II USK 327/24
2
emerytury policyjnej uwzględniono okres służby w jednostkach ochrony
przeciwpożarowej i w Państwowej Straży Pożarnej. Organ rentowy wydał w dniu
5 kwietnia 2023 r. decyzję, w której przyznał wnioskodawcy emeryturę od dnia
1 stycznia 2023 r. i jednocześnie zawiesił jej wypłatę z powodu prawa do więcej niż
jednego świadczenia, intonując, że może być wypłacone tylko jedno świadczenie -
wyższe lub przez ubezpieczonego wybrane.
Sąd Apelacyjny przyjął, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo zinterpretował
przepisy prawa materialnego, w tym art. 95 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity
tekst: Dz.U. z 2024 r., poz. 1631), jak też nie naruszył zasady równości określonej
w art. 32 Konstytucji RP. Sąd ten wobec ustalonego stanu faktycznego, odwołał się
do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r., III UZP 7/21 (LEX nr
3274620) i przyjął, że ubezpieczonemu, który pozostawał w zawodowej służbie
wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999 r. i pobiera emeryturę wojskową
wynoszącą 75% podstawy jej wymiaru obliczoną bez uwzględnienia okresów
składkowych i nieskładkowych, z tytułu których jest uprawniony również do
emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wypłaca się jedno z tych
świadczeń - wyższe lub wybrane przez niego. Inna próba interpretacji art. 95 ust. 1 i
2 ustawy emerytalnej w związku z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej nie jest
możliwa.
Skargę kasacyjną wywiódł pełnomocnik wnioskodawcy, zaskarżając wyrok
Sądu Apelacyjnego w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania wskazał na nieważność postępowania (art. 379 ust. 4 k.p.c.),
polegającą na wydaniu orzeczenia przez niewłaściwy skład sądu drugiej instancji,
to jest w jednoosobowym składzie, w oparciu o uchylony już w chwili orzekania
art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych
rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem
COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych,
co było sprzeczne z ogólną zasadą orzekania sądu w składzie trzech sędziów
zawodowych oraz na jej oczywistą zasadność w zakresie zastosowania art. 95
ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej.
II USK 327/24
3
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie
postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz
zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, według norm
przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania.
Wbrew odmiennemu twierdzeniu skarżącego w niniejszej sprawie brak jest
podstaw do stwierdzenia, że doszło do nieważności postępowania z uwagi na
wydanie wyroku przez Sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego kwestia niedostatecznie
legitymowanego i nieproporcjonalnego - w świetle art. 45 ust. 1 i art. 31 ust. 3
Konstytucji RP - obniżenia standardu ochrony sądowej przez odstąpienie od
kolegialności orzekania w sądzie drugiej instancji została wyjaśniona w uchwale
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasadzie prawnej - z 26 kwietnia
2023 r., III PZP 6/22 (OSNP 2023 nr 10, poz. 104), w której przyjęto, że
rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego
sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-
owej ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1
Konstytucji), ponieważ nie jest konieczne do ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i
art. 31 ust. 3 Konstytucji) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4
k.p.c.). Przyjęta w uchwale wykładnia prawa obowiązuje jednak od dnia jej podjęcia
- brak tego ograniczenia byłby bowiem niepożądany ze społecznego punktu
widzenia i prowadziłby do nadwyrężenia powagi władzy sądowniczej oraz
wizerunku sądownictwa.
Należy przy tym dodać, że już po podjęciu przytoczonej uchwały weszła w
życie - dokonana ustawą z 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania
cywilnego, ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy - Kodeks
II USK 327/24
4
postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r., poz. 1860) -
zmiana przepisów o składzie sądu w postępowaniu apelacyjnym. W konsekwencji
z dniem 28 września 2023 r. art. 367 § 3 k.p.c. został uchylony, a w świetle
art. 3671 k.p.c., niniejsza sprawa podlegała rozpoznaniu w składzie
jednoosobowym.
Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi
kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz
szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają
uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentację prawną,
wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie.
Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia prawa
materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej.
W orzecznictwie konsekwentnie prezentowane jest stanowisko, że zasada
pobierania jednego świadczenia (wyższego lub wybranego przez uprawnionego) w
razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń (art. 95 ust. 1 ustawy
emerytalnej) dotyczy również zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w
tej ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w ustawie o zaopatrzeniu
emerytalnym żołnierzy. Świadczeniobiorca, który pozostawał w zawodowej służbie
wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999 r., uprawniony do renty wojskowej i
pobierający to świadczenie, nie może więc jednocześnie pobierać świadczenia
powszechnego, mimo że spełnił warunki do jego nabycia i prawo to zostało mu
przyznane (zob. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego
z dnia 17 lutego 2010 r., II UZP 10/09, OSNP 2010 nr 17-18, poz. 215 oraz wyroki
Sądu Najwyższego: z dnia 4 grudnia 2013 r., II UK 223/13, LEX nr 1394110; z dnia
8 maja 2012 r., II UK 237/11, OSNP 2013 nr 7-8, poz. 91 oraz z dnia 24 maja
2012 r., II UK 261/11, LEX nr 1227967).
W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia
2021 r., III UZP 7/21, OSNP 2022 nr 6, poz. 58), powołując się na obowiązującą w
polskim prawie zabezpieczenia społecznego zasadę prawa do jednego
II USK 327/24
5
świadczenia z tytułu tego samego ryzyka ubezpieczeniowego, zwanej też zasadą
niekumulacji świadczeń przysługujących na wypadek spełnienia się ryzyka
„starości" w ramach różnych systemów, zarówno ubezpieczenia społecznego jak i
zaopatrzenia, Sąd Najwyższy orzekł, że ubezpieczonemu, który pozostawał w
zawodowej służbie wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999 r. i pobiera emeryturę
wojskową wynoszącą 75% podstawy jej wymiaru obliczoną bez uwzględnienia
okresów składkowych i nieskładkowych, z tytułu których jest uprawniony również do
emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wypłaca się jedno z tych
świadczeń - wyższe lub wybrane przez niego (art. 95 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej
w związku z art. 7 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy). Stanowisko to
jest akceptowane także w późniejszym orzecznictwie (zob. np. wyroki Sądu
Najwyższego z dnia 17 października 2023 r., II USKP 113/22, LEX nr 3616767;
z dnia 24 sierpnia 2023 r., III USKP 35/22, LEX nr 3597408; z dnia 12 lipca 2023 r.,
I USKP 3580375; z dnia 23 maja 2023 r., II USKP 35/22, LEX nr 3561951; z dnia
25 sierpnia 2023 r., III USKP 148/21, LEX nr 3483035; z dnia 9 marca 2022 r.,
I USKP 75/21, LEX nr 3334645).
Skarżący nie wykazał zatem potrzeby rozpoznania jego skargi kasacyjnej,
wobec czego Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).
O kosztach orzeczono w myśl art. 39821 k.p.c. w związku z art. 98 § 1 k.p.c.
[SOP]
[r.g.]
