II USK 326/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 25 czerwca 2025 r.
SSN Leszek Bielecki
w sprawie z odwołania S. sp. z o.o. z siedzibą w W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziałowi w Warszawie
z udziałem R. W. i S. sp. z o.o. w W.,
o podleganie ubezpieczeniom społecznym,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 25 czerwca 2025 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z dnia 12 kwietnia 2024 r., sygn. akt III AUa 1769/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od organu rentowego na rzecz odwołującej się
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego kwotę 240 zł
(dwieście czterdzieści złotych) z ustawowymi odsetkami za czas
po upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu
orzeczenia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
wyrokiem z 12 kwietnia 2024 r., III AUa 1769/22, oddalił apelację Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych Oddział […] w Warszawie od wyroku Sądu Okręgowego
w Warszawie z 31 marca 2022 r., XIV U 1803/20, którym zmieniono zaskarżone
przez odwołującą się S. sp. z o.o. w W. (dalej także jako płatnik składek) decyzję
II USK 326/24
2
organu rentowego z 15 września 2020 r. w ten sposób, że stwierdzono, iż
zainteresowany R. W. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu,
chorobowemu i wypadkowemu od 1 sierpnia 2016 r. jako pracownik płatnika
składek.
Organ rentowy w całości zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą
kasacyjną zarzucając naruszenie prawa procesowego oraz prawa materialnego, a
mianowicie: 1) art. 3271 § 1 k.p.c., przez brak wskazania w uzasadnieniu przyczyn
nieuwzględnienia argumentacji dowodów wskazanych przez organ rentowy; 2)
art. 232 w związku z art. 477 k.p.c., przez wydanie orzeczenia bez
przeprowadzenia merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji; 3) art. 6 ust. 1 pkt 1
ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
(jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r., poz. 497 ze zm., dalej jako „ustawa systemowa") w
związku z art. 22 § 1 k.p. przez uznanie, iż pracodawcą jest spółka S., pomimo że
jej właścicielem jest odwołująca się spółka; 4) art. 6 k.c. w związku z art. 232 k.p.c.,
przez przyjęcie, że organ rentowy nie udowodnił, iż rzeczywistym pracodawcą dla
ubezpieczonego była odwołująca się spółka, pomimo że Sąd pominął materiał
zgromadzony w aktach rentowych/składkowych oraz nie dokonał wykładni art. 3 k.p.
w związku z art. 22 § 1 k.p. z uwzględnieniem koncepcji przebicia zasłony
korporacyjnej; 5) art. 8 ust. 1 ustawy systemowej w związku z art. 3 k.p., w związku
z art. 22 § 1 k.p. przez uznanie, że pracodawcą dla ubezpieczonego jest spółka S.
sp. z o.o., pomimo że z dokumentacji załączonej do akt sprawy wynika, iż
rzeczywistym pracodawcą dla ubezpieczonego pozostawała odwołująca spółka
(przebicie zasłony korporacyjnej); 6) art. 3 k.p. w związku z art. 22 § 1 k.p., przez
niedokonanie ich wykładni z uwzględnieniem koncepcji przebicia zasłony
korporacyjnej; 7) art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 4 pkt 2 ppkt a, w związku z art. 8
ust. 2a oraz art. 17 ust. 1 ustawy systemowej, przez niezastosowanie, pomimo że z
załączonych do sprawy akt rentowych/składkowych wynika, iż w przedmiotowej
sprawie doszło do tzw. przebicia zasłony korporacyjnej, a tym samym umowy o
pracę zawarte z S. sp. z o.o. na gruncie przepisów prawa ubezpieczeń społecznych
należy traktować jako nieważne.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadniono jej
oczywistą zasadnością (pomimo, iż powołano się na art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)
II USK 326/24
3
wskazując, po pierwsze, że Sąd powinien poddać decyzję organu kontroli
merytorycznej, a zatem zbadać, czy organ rentowy prawidłowo zastosował przepisy
prawa, przy ustalonym stanie faktycznym, co w przedmiotowej sprawie
sprowadzało się do ustalenia, czy faktycznie nastąpiło tzw. przebicie zasłony
korporacyjnej, prowadzące do obejścia przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych, tj. art. 8 ust. 2a ustawy systemowej; po drugie, że Sąd ograniczając
się do badania powiązań osobowo-kapitałowych pomiędzy ww. podmiotami,
wyłącznie z perspektywy art. 22 § 1 k.p. nie był w stanie poddać decyzji organu
rentowego merytorycznej kontroli, wskazującej na tzw. „uniesienie zasłony
korporacyjnej”, bez wykładni art. 3 k.p. i art. 22 § 1 k.p., z uwzględnieniem
koncepcji przebicia zasłony korporacyjnej, ponieważ w świetle art. 22 § 1 k.p.
spółka zależna, jako odrębny podmiot istniejący w obrocie gospodarczym, będzie w
sposób oczywisty traktowana jako pracodawca dla ubezpieczonego, z uwagi na
konieczność wykonania szeregu formalnych czynności, mających na celu
urealnienie „nieważnego” (na gruncie przepisów prawa ubezpieczeń społecznych)
w swej istocie stosunku pracy (takich jak zawarcie umowy o pracę, obsługa
kadrowo-płacowa itp.).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołująca się wniosła o odmowę
przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej
merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych
budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie
sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest
oczywiście uzasadniona (pkt 4).
Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż
II USK 326/24
4
tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2
k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności
powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.
Ponadto dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i
procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być
zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w
takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej
wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd
Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 września
2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX
nr 2069457; z 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944).
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał
się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., tj. oczywistą zasadność skargi.
Jeżeli skarżący powołuje się na oczywistą zasadność skargi, to powinien
zawrzeć w niej wywód prawny, z którego ta oczywista zasadność będzie wynikała.
Ma to być przy tym zasadność łatwo dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze
skargi (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 marca 2012 r., II PK 294/11,
LEX nr 1214578). Ponadto z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika konieczność nie tylko
powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,
ale również wykazania, że przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że
skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się „oczywistość”
zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest
oczywiście uzasadniona. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego
przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona. Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym
wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub
procesowego polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 75; z 26
II USK 326/24
5
kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX
nr 1215126; z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774).
Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w ujęciu art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c. rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej
instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Oczywiste
naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna natychmiast, bez
potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub
stosowania prawa z brzmieniem przepisów albo powszechnie przyjętymi regułami
interpretacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 26 lutego 2008 r., II UK
317/07, LEX nr 453107; z 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z 26
lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494; z 17 października
2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437; z 8 marca 2002 r., I PKN
341/01, OSNP 2004 nr 6, poz. 100 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia
2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Oznacza to, że we wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest
powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji jest
w oczywisty sposób sprzeczny (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 30
listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Przyjmuje się, że nie spełnia tych
wymagań odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam
zarzutu dodatkowo określeniem „rażącego”, „ewidentnego”, „kwalifikowanego” lub
„oczywistego”, jeżeli nie zostanie wykazane, w czym przejawia się oczywistość
wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 5 lutego
2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr
1511117; z 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). Chodzi zatem o
taką sytuację, gdy nie tylko zgłoszony zarzut naruszenia przepisu prawa jest
słuszny, ale także stwierdzona nieprawidłowość jest tego rodzaju, że powoduje
jaskrawą wadliwość zaskarżonego orzeczenia (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, LEX nr 2057365).
Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia wskazanej przesłanki,
a jego uzasadnienie w istocie zmierza do zakwestionowania przyjętych w sprawie
ustaleń faktycznych.
II USK 326/24
6
Uzasadnienia sądów odwoławczych nie muszą, a zwykle wręcz nie powinny
zawierać wszystkich elementów typowych dla uzasadnienia judykatu
pierwszoinstancyjnego, lecz jedynie te z elementów, które ze względu na treść
apelacji i zakres rozpoznania sprawy są niezbędne do przedstawienia motywów
wydanego przez ten sąd rozstrzygnięcia, a naruszenie przez sąd drugiej instancji
zasad sporządzania uzasadnienia orzeczenia jedynie wyjątkowo może stanowić
usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, co ma miejsce, gdy wskutek uchybienia
wymaganiom stawianym uzasadnieniu, zaskarżone orzeczenie nie poddaje się
kontroli kasacyjnej. Zasady te aktualnie uregulowane są w art. 387 § 21 k.p.c. Sąd
Apelacyjny rozpoznając sprawę i apelację doszedł do przekonania, że Sąd
Okręgowy prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, zgromadził
niezbędny materiał dowodowy i dokonał jego trafnej oceny, nie naruszając przy tym
zasady swobodnej oceny dowodów. Zdaniem Sądu odwoławczego, Sąd Okręgowy
poczynił również trafne rozważania prawne, zawierające wskazanie podstawy
prawnej rozstrzygnięcia, stosując przy tym zasady logiki prawniczej i opierając
swoje orzeczenie na klarownym wywodzie prawnym. Sąd Apelacyjny w pełni
zaaprobował ustalenia faktyczne i oceny prawne dokonane przez Sąd pierwszej
instancji i przyjął je za własne, bez potrzeby ich szczegółowego powtarzania
(art. 387 § 21 pkt 1 k.p.c.).
Zwrócić także należy jeszcze raz uwagę, że wbrew stanowisku strony
skarżącej, ciężar udowodnienia (onus probandi) wchodzi w rachubę dopiero
wówczas, gdy pewne twierdzenia okażą się nieudowodnione, a nie już wtedy, gdy
strona nie przedstawiła środków dowodowych na potwierdzenie lub zaprzeczenie
danej okoliczności. Oznacza to, że rozkład ciężaru dowodu stanowi regułę
wskazującą stronę, która ma ponieść negatywne skutki nieudowodnienia
określonych twierdzeń. Na tym polega funkcja ciężaru dowodowego. Pozwala
rozstrzygnąć sprawę merytorycznie, także wówczas, gdy sąd nie zdołał w ogóle
albo w pewnej części wyjaśnić stanu faktycznego sprawy. Czym innym jest
natomiast sytuacja, w której sąd oceniał materiał dowodowy, kierując się metodą
kognitywną z art. 233 § 1 k.p.c. i na tej podstawie dokonał wiążących ustaleń stanu
faktycznego. W tym wypadku nie dochodzi do właściwego lub niewłaściwego
rozłożenia ciężaru dowodowego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2017 r.,
II USK 326/24
7
I UK 184/16, Legalis nr 1611979 i postanowienie Sądu Najwyższego z 20 lutego
2024 r., II USK 336/23, Legalis nr 3051595). Przedmiotem zaskarżonej decyzji było
stwierdzenie, że R.W. podlega ubezpieczeniom społecznym jako pracownik S. sp. z
o.o. Z ustalonego stanu faktycznego nie wynika, by S. sp. z o.o. łączył z
ubezpieczonym stosunek pracy, a co za tym idzie, że podlega on ubezpieczeniom
społecznym jako pracownik odwołującej się spółki. Organ rentowy nie
zakwestionował tak sformalizowanych stosunków prawnych między stronami - nie
przedstawił okoliczności, z których wynikałoby, że w rzeczywistości świadczył on
pracę w ramach stosunku pracy na rzecz S. sp. z o.o. Tymczasem podstawą skargi
kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.
Sąd Najwyższy zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. jest bowiem związany ustaleniami
faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Związanie to
wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także
badanie czy sąd drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z
tego punktu widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, który ma na celu polemikę z
ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji, chociażby pod pozorem
kwestionowania wykładni lub niewłaściwego zastosowania określonych przepisów
prawa materialnego, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c. jest a limine
niedopuszczalny (por. wyrok Sądu najwyższego z 3 kwietnia 2019 r., II CSK 95/18,
LEX nr 2645127).
Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że w sprawie nie występuje
powołana przez skarżącego przesłanka przedsądu, wobec czego Sąd Najwyższy
na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego stosownie do art. 98
§ 1 i 3 w związku z art. 39821 k.p.c.
[a.ł]
II USK 326/24
8
